پژوهش های روانشناسی اجتماعی

چکیده مقدمه: جایگاه‌طلبی به‌عنوان یک انگیزه، راه‌انداز بسیاری از رفتارهای انسان است. هدف پژوهش حاضر ساخت و روایی‌سنجی یک مقیاس برای سنجش جایگاه‌طلبی اجتماعی و تعیین ارتباط آن با تشخص‌طلبی اجتماعی بود. روش: این پژوهش به شیوه آمیخته و در سه مرحله انجام شد. در مرحله اول جامعه مورد مطالعه شامل تمام مقالات چاپ شده در حوزه جایگاه­طلبی اجتماعی بود که در خلال سال­های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ چاپ شده بودند. نمونه مورد مطالعه شامل 95 مقاله بود که به شیوه­ نظام­مند مرور شدند و ۱۳۰ گویه از آن­ها استخراج شد. پس از روایی‌سنجی توسط خبرگان و محاسبه نسبت و شاخص روایی محتوا، ۷۲ گویه باقی ماند. در مرحله دوم، گویه‌های تأییدشده در قالب یک مقیاس الکترونیک (گوگل‌فرم) تدوین و برای ۱۵۱ نفر از ایرانیان کاربر فضای مجازی (۱۶ تا ۷۰ سال) اجرا شد. داده‌ها با تحلیل عامل اکتشافی تحلیل و به ۲۹ گویه کاهش یافت. در مرحله سوم، گویه‌های باقی‌مانده مجدداً منتشر و ۴۴۵۷ پاسخ معتبر دریافت شد که با تحلیل عامل تأییدی بررسی گردید. یافته‌ها: مقیاس نهایی شامل ۲۲ گویه در قالب ۳ عامل بود که ۵۹ درصد از واریانس سازه جایگاه‌طلبی اجتماعی را تبیین می‌کند. نتیجه‌گیری: مقیاس جایگاه‌طلبی اجتماعی ابزاری معتبر برای سنجش انگیزه به‌دست‌آوردن جایگاه اجتماعی است. سنجش رابطه آن با تشخص‌طلبی اجتماعی نشان‌دهنده روایی ملاکی مقیاس بود.

چکیده مقدمه: رفتار صرفه­ جویی برق یکی از راهکارهای مهم در کاهش مصرف برق است. هدف از این پژوهش، ساخت و اعتباریابی یک محتوای آموزشی برای آموزش رفتار صرفه­ جویی برق بود.
روش: روش مورد استفاده در این پژوهش، تحلیل مضامین و انطباق یافته‌ها با یک مدل‌ بومی بود. برای این منظور در گام اول از مقالات منتشرشده در تارنماهای علمی در بین سال­های 2010 تا 2020 مرتبط با رفتار صرفه­ جویی برق استفاده شد. نمونه مورد بررسی شامل 103 مقاله بود. در گام دوم یافته­ های حاصل از بررسی مقالات با ارکان مدل پیشنهادی عبدی­ورمزان و همکاران (1399 و 1401) ترکیب و شبکه مضامین مشتمل بر یافته­ های گام اول و مدل مذکور ترسیم گردید. در گام سوم، یک محتوای آموزشی با پوشش مضامین استخراج‌ شده و ارکان مدل پیشنهادی عبدی­ ورمزان و همکاران (1399 و 1401) تهیه گردید. در گام چهارم برای سنجش روایی محتوا از نظر 28 نفر از متخصصان حوزه­ های مرتبط استفاده شد. در گام پنجم، محتوای آموزشی از طریق مصاحبه با 6 نفر از صاحب‌نظران در حوزه آموزش و روان­شناسی اجتماعی مورد بررسی مجدد قرار گرفت.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش شامل استخراج ۴۲۲ مفهوم پایه بود که در قالب 17 مضمون سازمان­دهنده طبقه‌بندی‌شده و همگی مضمون فراگیر رفتار صرفه­ جویی برق را تشکیل می­دادند. محتوای آموزشی در 8 جلسه 90 دقیقه‌ای تدوین و اعتبار سنجی گردید و اعتبار آن مورد تائید خبرگان قرار گرفت.
نتیجه‌گیری: این برنامه می­تواند به عنوان یک منبع جامع و ابزاری کارآمد در آموزش رفتار صرفه­ جویی برق مورد استفاده نهادها و متولیان امر باشد.

چکیده
مقدمه: مصرف برق خانگی در ایران حدود 33 درصد از کل مصرف کشور است و رفتار صرفه­ جویی در مصرف آن با وجود تأکیدهای فراوان همچنان با سطح مطلوب فاصله دارد.
روش: پژوهش حاضر با هدف پیش‌­بینی رفتار صرفه­‌جویی برق خانگی در مصرف­‌کنندگان ایرانی انجام شد. طرح مورد استفاده در این پژوهش مدل‌سازی معادلات ساختاری و جامعه آماری مورد مطالعه شامل تمام مصرف­‌کنندگان برق در سراسر کشور در سال 1400 بود. نمونه­‌گیری به روش نمونه­‌گیری در دسترس انجام گرفت. حداقل حجم نمونه با استفاده از روش ساپر (2021) برابر با 256 نفر برآورد شد؛ با این وجود تعداد شرکت­‌کنندگان پژوهش برابر با 684 نفر بود. ابزارهای مورداستفاده برای جمع­‌آوری داده­‌ها شامل پرسش‌نامه سنجش ویژگی­های جمعیت­‌شناختی و ویژگی­های منزل مسکونی (DHC)، مقیاس صرفه­‌جویی برق مبتنی بر ارتقای جایگاه اجتماعی (SESSSU)، مقیاس انگیزش نسبت به صرفه­‌جویی برق (MTSES) و مقیاس سنجش رفتار صرفه­‌جویی در مصرف برق (ESBS) بود که در مجموع 57 سؤال و گویه را در بر می­گرفت. داده­‌ها با استفاده از امکانات گوگل فرم جمع‌­آوری شده و با استفاده از نرم‌­افزارهای Smart PLS 3.3.3 و SPSS 26 به شیوه مدلسازی معادلات ساختاری با استفاده از روش حداقل مربعات جزئی مورد تجزیه ­و تحلیل قرار گرفت.
یافته­ ها: نتایج حاکی از آن است که نیاز اجتماعی به مصرف برق 35 درصد از انگیزش صرفه­‌جویی برق را تبیین می­کند (00/0P=). همچنین انگیزش صرفه­‌جویی برق 38 درصد از رفتار صرفه­‌جویی برق را تبیین کرد (00/0P=). در بین مؤلفه‌های انگیزش صرفه‌­جویی برق، بیشترین رابطه با سازه اصلی به ترتیب در انگیزش یکپارچه، انگیزش همانندسازی شده، درونی و درون­‌فکنی شده مشاهده شد.
نتیجه­ گیری: به نظر می­رسد که افزایش رفتار صرفه­‌جویی برق از طریق تحریک انگیزش توسط نیاز اجتماعی به مصرف برق ممکن است. یافته‌های پژوهش حاضر می‌تواند در سیاستگذاری‌ها و مداخلاتی که هدف خود را رفتار مصرف‌کننده و افزایش صرفه‌جویی قرار می‌دهند، مورد ­استفاده قرار گیرد.