انجمن روانشناسی اجتماعی ایران پژوهش های روانشناسی اجتماعی 2251-8002 16 61 2026 05 22 Explaining the Role of Economic, Social, and Cultural Capital in Academic Citizenship Behaviors: Investigating the Mediating Role of Moral Character تبیین نقش سرمایه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در رفتارهای شهروندی تحصیلی: بررسی نقش واسطه‌ای منش‌های اخلاقی 171 192 245374 10.22034/spr.2026.532222.2153 FA علیرضا شریفی اردانی دکترای روان‌شناسی تربیتی، گروه روانشناسی تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0002-3258-056X سیدمحمدعلی میرجلیلی استادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران صندوق پستی ۸۸۹-۱۴۶۶۵ 0000-0001-9030-2827 طیبه غلام‌زاده بافقی مربی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0002-9606-6850 طیبه جمالی مربی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. ام البنین شیبانی استادیار، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0002-7337-0382 Journal Article 2025 12 26 Introduction: In recent years, academic citizenship behaviors have increasingly attracted researchers' attention as key components in enhancing learning quality, improving academic interactions, and strengthening students' sense of responsibility. These behaviors are influenced by various individual and familial factors. Accordingly, the present study aimed to causally explain academic citizenship behaviors based on economic, social, and cultural capital, with the mediating role of moral character among student teachers at Farhangian University. Method: This research employed a descriptive-correlational design using structural equation modeling (SEM). The statistical population included all pre-service teachers at Farhangian University in Yazd during the 2023–2024 academic year. A total of 360 participants were selected through cluster random sampling, and data from 352 individuals were ultimately analyzed. The measurement tools included questionnaires on academic citizenship behavior (Golparvar, 2010); family social capital (Akbari, 2013); cultural capital (Sharbatian & Eskandari, 2017); and moral character (Khormaei & Ghaemi, 2018). Data were analyzed using SPSS-26 and SmartPLS-3 software. Results: The results indicated that social capital had a direct significant effect on academic citizenship behaviors (β = 0.19), while cultural (β = -0.04) and economic capital (β = 0.06) did not. All three types of capital significantly predicted moral character (social: β = 0.13; economic: β = 0.23; cultural: β = 0.20). Moreover, moral character significantly influenced academic citizenship behaviors (β = 0.42). Regarding indirect effects, cultural (β = 0.10) and economic capital (β = 0.08) influenced academic citizenship behaviors through moral character, whereas the indirect effect of social capital was not significant (β = 0.05). Conclusion: The research findings highlight the direct role of social capital in enhancing academic citizenship behaviors and underscore the mediating role of moral character in transmitting the effects of cultural and economic capital. مقدمه: در سال‌های اخیر، رفتارهای شهروندی تحصیلی به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی در ارتقای کیفیت یادگیری، بهبود تعاملات دانشگاهی و تقویت مسئولیت‌پذیری دانشجویان موردتوجه فزاینده پژوهشگران قرارگرفته است. این رفتارها از عوامل گوناگون فردی و خانوادگی تأثیر می‌پذیرند؛ ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر تبیین علّی رفتارهای شهروندی تحصیلی بر اساس سرمایه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با درنظرگرفتن نقش واسطه‌ای منش‌های اخلاقی در میان دانشجو معلمان دانشگاه فرهنگیان بود. روش: روش پژوهش توصیفی-همبستگی و از نوع مدل‌سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشجو معلمان دانشگاه فرهنگیان یزد در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۲ بود. نمونه‌ای به حجم ۳۶۰ نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شد که از این میان ۳۵۲ نفر در تحلیل نهایی شرکت کردند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه‌های رفتار شهروندی تحصیلی (گل پرور، 1389)؛ سرمایه اجتماعی خانواده (اکبری، 1392)؛ سرمایه‌های فرهنگی (شربتیان و اسکندری، 1396) و منش‌های اخلاقی (خرمایی و قائمی، ۱۳۹۷) بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-26 و Smart PLS-3 تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد سرمایه اجتماعی تأثیر مستقیمی بر رفتارهای شهروندی تحصیلی دارد (19/0β =)، درحالی‌که سرمایه فرهنگی (04/0- (β = و سرمایه اقتصادی (06/0β =) فاقد تأثیر مستقیم معنادار بودند. هر سه نوع سرمایه به‌طور معناداری منش اخلاقی را پیش‌بینی کردند (سرمایه اجتماعی؛ 13/0β =، سرمایه اقتصادی؛ 23/0β =، سرمایه فرهنگی؛ 20/0β =). همچنین منش اخلاقی تأثیر قابل‌توجهی بر رفتارهای شهروندی تحصیلی داشت (42/0β =). در مسیرهای غیرمستقیم، سرمایه فرهنگی (10/0β =) و سرمایه اقتصادی (08/0β =) از طریق منش اخلاقی بر رفتارهای شهروندی تحصیلی اثرگذار بودند، اما اثر غیرمستقیم سرمایه اجتماعی معنادار نبود (05/0β =). نتیجه گیری: این نتایج نقش مستقیم سرمایه اجتماعی را در تقویت رفتارهای شهروندی تحصیلی برجسته کرده و بر اهمیت منش اخلاقی به‌عنوان سازوکار واسطه‌ای در انتقال اثر سرمایه‌های فرهنگی و اقتصادی تأکید دارد

https://www.socialpsychology.ir/article_245374_362ed025d82bf76c53a27c329648cf52.pdf