مقدمه

ازدواج به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراحل زندگی، همواره نقش بنیادینی در شکل‌گیری ساختار خانواده، تداوم نسل و سلامت روانی و اجتماعی ایفا کرده است (سولوگلو[1]، 2019؛ ال-شادادی[2] و همکاران، 2023). ازدواج به عنوان نهاد بنیادی و مهم شناخته می شود و یک ازدواج موفق، خانواده ای شاد و پایدار را ایجاد می‌کند (گنجیان، مردانی و ذاکری، 1403). اگرچه حداقل سن جهانی برای ازدواج 18 سال تعیین شده است (مارفیتیا[3] و همکاران، 2020)، اما تحولات از اواسط قرن بیستم نشان می‌دهد که در بسیاری از کشورها، ازدواج کمتر رایج شده، سن ازدواج افزایش یافته و هم‌خانگی بدون ازدواج در میان زوج‌های مجرد روند رو به رشدی داشته است. علاوه بر این، در بسیاری از کشورها، تعداد افرادی که به‌صورت مجرد زندگی می‌کنند، افزایش یافته است (ارتیز-اسپینا و روزر[4]، 2020). کشور ایران نیز از این موضوع مستثنی نیست. آخرین آمارها در سال 1395 نشان می‌دهد که بیش از 5 میلیون و 431 هزار دختر در گروه سنی 15 تا 39 سال و همچنین حدود 426 هزار نفر در سن 40 سال و بالاتر هرگز ازدواج نکرده‌اند. علاوه بر این، تغییرات آماری نشان می‌دهد که میانگین سن ازدواج برای زنان در سال 1335 تقریباً 19 سال بوده، در حالی که این میانگین در سال 1395 به حدود 23 سال افزایش یافته است (مرکز آمار ایران، 1400). علاوه بر این، آمارهای سال 1399 نشان‌دهنده کاهش ازدواج و افزایش طلاق در میان خانواده‌های ایرانی است. به‌طوری که در این سال، 556731 ازدواج ثبت شده در مقابل 183193 مورد طلاق به ثبت رسیده است (مرکز آمار ایران، 1400). تأخیر در ازدواج با پیامدهایی چون نرخ پایین زاد و ولد (ان و همکاران، 2022)، ناباروری ناشی از تأخیر در فرزندآوری (به ویژه در بین زنان 35 ساله و بالاتر) (حسینی و همکاران، 2021) و افزایش ناهنجاری در کودکان و بارداری های دشوار، افزایش ابتلا به بیماری های عفونتی و مقاربتی (گاندوکدو و بولوت[5]، 2022)، افزایش اختلافات و کاهش سازگاری بین همسران (آختر و بهات[6]، 2019) و شکاف نسلی بین فرزندان و والدین (ادکوکس[7]، 2021) همراه است. در عین حال، کاهش انگیزه جوانان برای ازدواج ممکن است ناشی از تحولات فرهنگی، اقتصادی و نگرشی باشد که بر ادراک آنان از مزایا، معایب و معنای ازدواج تأثیر گذاشته است (مانوت و گویال[8]، 2022). با این حال، برخی جوانان همچنان نگرشی مثبت به ازدواج دارند و بررسی علل این نگرش‌ها می‌تواند در سیاست‌گذاری‌های اجتماعی و فرهنگی مؤثر واقع شود.

نگرش نسبت به ازدواج به صورت انتظارات افراد در مورد ازدواج، مفاهیمی که به ازدواج نسبت می دهند و تمام روابط خانوادگی که انتظار دارند در آینده داشته باشند بیان می‌‌‌ شود. این نگرش شامل باورها و انتظارات افراد مربوط به روابط قبل از ازدواج و حین ازدواج می شود (ویلوگبای[9]، 2010). نگرش نسبت به ازدواج معمولاً شامل سه مؤلفه است: مؤلفه شناختی (باورها و افکار در مورد ازدواج)، مؤلفه هیجانی (احساسات مثبت یا منفی نسبت به ازدواج)، و مؤلفه رفتاری (تمایل به ورود به ازدواج یا اجتناب از آن) (سلیک[10] و همکاران، ۲۰۲۳). مطالعات نشان داده‌اند که نگرش فرد نسبت به ازدواج تحت تأثیر ارزش‌های شخصی، فرهنگ غالب، تجربه‌های خانوادگی و مشاهده‌ی الگوهای موفق یا ناموفق زناشویی شکل می‌گیرد (جنینگز[11] و همکاران، 2013؛ جبرئیلی و همکاران، 1392؛ موحد و عباسی شوازی، 1385). به ‌همین دلیل، نگرش به ازدواج می‌تواند عامل تعیین‌کننده‌ای در کیفیت عشق و روابط زناشویی است، که منعکس‌کننده استانداردهای درونی افراد و ادراکات ذهنی از ازدواج و عاشقانه هستند. در بستر ارزش های شخصی نسبت به ازدواج و روابط عاشقانه، نگرش به ازدواج و روابط به طور قابل توجهی بر انتخاب افراد در ازدواج و کیفیت روابط زناشویی تأثیر می گذارد (لی[12]، 2024). از این منظر، بررسی نگرش مثبت به ازدواج در میان جوانان، به‌ویژه دانشجویان، می‌تواند شناخت عمیق‌تری از نگرش‌های نسل جدید به این نهاد اجتماعی فراهم آورد و به درک بهتر از معنایی که ازدواج برای آن‌ها دارد، منجر شود.

معانی و ارزش هایی که افراد به ازدواج نسبت می دهند بر نگرش آنها نسبت به ازدواج در جهت مثبت یا منفی تأثیر می گذارد (کاراباکک و سیفتسی[13]، 2016). نگرش نسبت به ازدواج و تصمیم گیری در مورد آن ضروری است زیرا انتخاب برای درگیر شدن در روابط طولانی مدت مانند ازدواج، پیامدهایی برای شادی، رضایت از زندگی، سلامتی و بهزیستی روانی ایجاد می کند (گاواند و گاندربال[14]، 2024). نگرش مثبت احتمال ازدواج افراد را افزایش می دهد، در حالی که نگرش منفی ممکن است باعث دوری آنها از ازدواج شود. علاوه بر این، نگرش نسبت به ازدواج نیز در تجربیات افراد در روابط عاشقانه آنها منعکس می شود. بیان شده است که افرادی که نگرش مثبت نسبت به ازدواج دارند، رفتارهای مثبت بیشتری در روابط خود از خود نشان می دهند و تجربیات مثبت بیشتری دارند (اتچوری و لی[15]، 2005؛ لارسون[16] و همکاران، 1998). کسانی که نسبت به ازدواج دیدگاه های خوش بینانه دارند، بیشتر به روابط خود متعهد می شوند و آنها را موفق و رضایت بخش می دانند (اوگر[17]، 2016؛ هیپن[18]، 2016). بنابراین بررسی عواملی که بر این نوع نگرش تاثیر می گذارد، حائز اهمیت است.

مطالعات نشان داده اند که چندین عامل می تواند بر تصمیم گیری ازدواج تاثیر بگذارد. از نظر جنسیت، دانشجویان زن ایرانی، نسبت به مردان، نگرش منفی تری داشتند (تجاتیان و همکاران، 2022). همچنین، جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله نسبت به گروه‌های سنی ۲۵ تا ۴۹ سال نگرش مثبت‌تری به ازدواج دارند. علاوه بر این، زنان در سنین پایین‌تر نگرش مثبت­تری نسبت به ازدواج نشان می‌دهند. (فروتن و صادقی، 1400). فعالیت اقتصادی نیز بر نگرش نسبت به ازدواج تأثیر دارد؛ به‌طوری‌که مردانی که از کیفیت شغلی بالاتری برخوردارند، احتمال بیشتری برای ازدواج دارند (یو و هیون[19]، 2010). علاوه بر این، محیط زندگی افراد، ازجمله تفاوت‌های شهری و روستایی، نیز بر ازدواج تأثیرگذار است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که شرایط اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی مرتبط با محل سکونت می‌تواند نگرش به ازدواج و میزان تمایل به آن را تحت تأثیر قرار دهد (فروتن و صادقی، 1400). دیدگاه روشن تر نسبت به اعتقادات دینی و سطح تحصیلات بالاتر با نگرش به ازدواج مثبت تر رابطه دارد (کلاته ساداتی و جیریایی، 1400). با این حال، برخی مطالعات نشان داده اند که تحصیلات بر نگرش به ازدواج زنان موثر نیست (یو و هیون، 2010). همچنین، ارزش های خانوادگی بر نگرش نسبت به ازدواج تأثیر می گذارد (نجارپوریان و همکاران، 2019). از آنجایی که نگرش به ازدواج از گروهی به گروه دیگر و در فرهنگ های مختلف، متفاوت است، بررسی کیفی عواملی که بر این نگرش اثرگذار هستند، بسیار مهم است.

با توجه به تغییرات گسترده فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در دهه‌های اخیر، نگرش جوانان نسبت به ازدواج نیز دستخوش تحولاتی اساسی شده است. در حالی‌که مطالعات متعددی به بررسی نگرش کلی به ازدواج پرداخته‌اند، بیشتر این پژوهش‌ها از روش‌های کمی استفاده کرده‌اند و کمتر به ابعاد عمیق، معنایی و زیسته نگرش‌های مثبت نسبت به ازدواج پرداخته‌اند. مرور منابع موجود نشان می‌دهد که تاکنون پژوهشی با رویکرد کیفی و به‌ویژه با تمرکز پدیدارشناسانه بر نگرش مثبت به ازدواج در دانشجویان دختر انجام نشده است؛ از این رو، خلأ مشخصی در ادبیات پژوهشی در این زمینه وجود دارد. در این راستا، نوآوری پژوهش حاضر در تمرکز بر معنای ذهنی و تجربه زیسته نگرش مثبت به ازدواج از نگاه دختران دانشجو نهفته است؛ رویکردی که می‌تواند به شناخت عمیق‌تری از انتظارات، انگیزه‌ها و برداشت‌های فردی و اجتماعی در این حوزه منجر شود. این مطالعه با فراهم‌کردن بستری برای گفت‌وگوی عمیق و صادقانه، به دنبال آن است که فراتر از تعمیم‌های آماری، به فهم تفسیری و دقیق‌تری از عوامل مؤثر بر نگرش مثبت به ازدواج دست یابد و از این طریق، خلأ پژوهشی موجود را پوشش دهد. بنابراین، سؤال اصلی این است که نگرش مثبت به ازدواج از منظر پدیدارشناسی در دانشجویان دختر چگونه است؟

روش

این مطالعه با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر نگرش مثبت به ازدواج در دانشجویان دختر انجام شد. پژوهش از نظر هدف، اکتشافی-کاربردی و از نظر روش، کیفی از نوع پدیدارشناسی تفسیری بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان دختر مجرد دانشگاه آزاد واحد یزد در سال ۱۴۰۲‌‌–۱۴۰۳ بود. برای انتخاب نمونه، ابتدا مصاحبه ی اولیه ی با هدف شناسایی دخترانی که نگرش مثبت به ازدواج دارند، انجام شد و در نهایت با درنظر گرفتن معیارهای ورود (مجرد بودن، دختر بودن و رده سنی ۱۸ تا ۲۵ سال، عدم تجربه طبلق و عدم ابتلا به بیماری های روانشناختی) و معیارهای خروج (شرکت درجلسات روان‌درمانی)، افراد واجد شرایط شناسایی شدند. و بعد از آن جلسانی با هدف بررسی عوامل موثر بر نگرش مثبت دختران نسبت به ازدواج  با استفاده از مصاحبه ی نیمه‌ساختاریافته انجام گرفت و تا رسیدن به اشباع اطلاعاتی ادامه یافت. در نهایت، ۱۴ نفر مورد مصاحبه قرار گرفتند.

برای تحلیل از روش تفسیری[20] با هفت مرحله کلایزی و دیکمن[21] استفاده شد. این تحلیل شامل آشنایی دقیق با داده‌ها از طریق چندبار خواندن متن مصاحبه‌ها، کدگذاری باز و استخراج معانی کلیدی، تولید و دسته‌بندی مضامین اولیه در قالب کدگذاری محوری، بازبینی و اصلاح مضامین با توجه به کل داده‌ها، تعریف و نام‌گذاری دقیق مضامین به‌عنوان کدگذاری انتخابی، تدوین گزارش نهایی با ساختاردهی نتایج، و بازنگری نهایی برای اطمینان از جامعیت و صحت تحلیل بود. اعتبار یافته‌ها بر اساس معیارهای گوبا[22] (قابلیت اعتبار، ثبات، تأییدپذیری و انتقال‌پذیری) ارزیابی شدند.      

جدول 1. معیارها و استراتژی‌های تأمین روایی و پایایی بر اساس مدل گوبا

به‌منظور رعایت ملاحظات اخلاقی پژوهش کد اخلاق با شناسه اخلاق IR.IAU.YAZD.REC.1403.040 از کمیته اخلاق دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد اخذ شد.  قبل از شروع هر مصاحبه، توضیحات لازم درباره ضبط صدا، شرکت در مطالعه، اهداف مطالعه، علت ضبط مصاحبه و اطمینان بخشی در مورد رعایت محرمانه ماندن اطلاعات ارائه شد. به‌موازات فرایند مصاحبه، یافته‌ها تحلیل شدند.

روش گردآوری اطلاعات

مصاحبه نیمه ساختاریافته: برای گردآوری داده‌ها، از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و عمیق استفاده شد که این امکان را به شرکت‌کنندگان می‌داد تا تجارب و دیدگاه‌های خود را با زبان و ادبیات خاص خود بیان کنند. مصاحبه‌ها با هماهنگی قبلی در محیطی آرام و خصوصی (کلینیک مشاوره و روانشناسی مدرسه زندگی) انجام شد و هر جلسه بین 30 تا 45 دقیقه به طول انجامید. پیش از شروع، هدف پژوهش و روند مصاحبه برای شرکت‌کنندگان توضیح داده شد و رضایت‌نامه آگاهانه برای ضبط صدا دریافت گردید. مصاحبه‌ها با یک سؤال کلی درباره نگرش مثبت به ازدواج و عوامل مؤثر بر آن آغاز می‌شد و در ادامه، سؤالات کاوشگرانه‌ای مانند «چه عواملی باعث تمایل شما به ازدواج شده است؟» و «چه ویژگی‌هایی در شریک زندگی آینده‌تان برای شما اهمیت دارد؟» به منظور استخراج جزئیات دقیق‌تر مطرح می‌شد. در انتهای هر مصاحبه، خلاصه‌ای از مطالب مطرح‌شده بازخوانی و برای تأیید یا اصلاح به شرکت‌کننده ارائه می‌شد. فرآیند مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که پس از مصاحبه دوازدهم، اطلاعات جدیدی حاصل نشد و دو مصاحبه‌ی نهایی صرفاً برای اطمینان از اشباع کامل انجام گرفت.

یافته‌ها

شرکت‌کنندگان این پژوهش شامل 14 نفر از دختران مجرد دانشجوی دانشگاه آزاد واحد یزد بودند که در رده سنی 18 تا 25 سال قرار داشتند. این افراد با توجه به معیارهای ورود و خروج به مطالعه انتخاب شدند. تنوع در رشته‌های تحصیلی، مقطع تحصیلی، وضعیت اقتصادی خانواده، محل سکونت، تجربه قبلی ارتباط عاطفی و وضعیت شغلی این افراد در جدول 1 آمده است. این ویژگی‌ها نشان‌دهنده‌ی دامنه گسترده‌ای از تجربیات و دیدگاه‌هاست که به غنای تحلیل‌های پدیدارشناسی کمک کرده است.

جدول 1. ویژگی‌های جمعیت شناختی شرکت­کنندگان

در راستای سؤال پژوهش مبنی بر تجارب و دلایل نگرش‌های مثبت به ازدواج، شرکت‌کنندگان با استفاده از روش تحلیل پدیدارشناسی کیفی تفسیری مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. درمجموع از بررسی کدگذاری‌ها و استخراج مضامین 5 مضامین اصلی، 14 زیر مضامین و 103 واحد معنایی حاصل شد (جدول 2).

جدول 2. مضامین محوری و زیر مضمون‌های مربوط به نگرش مثبت به ازدواج در دختران مجرد

شکل 1. مضامین مرتبط نگرش مثبت به ازدواج

مضامین اصلی استخراج‌شده از تحلیل داده‌ها شامل «نیاز به ازدواج و تشکیل خانواده»، «رشد فردی از طریق ازدواج»، «پیشرفت اجتماعی و مالی از طریق ازدواج»، «تأثیر خانواده و جامعه» و «مسائل مذهبی» بودند. در ارتباط با «نیاز به ازدواج و تشکیل خانواده»، یکی از مشارکت‌کنندگان بیان کرد: «من نیاز دارم کسی باشه که بتونم باهاش حرف بزنم و لحظاتم رو باهاش شریک بشم.» درباره «رشد فردی از طریق ازدواج»، فردی اشاره داشت: «زندگی مشترک به من یاد می‌دهد چگونه با استرس‌ها کنار بیایم.» در زمینه «پیشرفت اجتماعی و مالی»، جمله‌ای نظیر «احساس می‌کنم ازدواج می‌تونه امنیت مالی بیشتری برام بیاره» مطرح شد. در مضمون «تأثیر خانواده و جامعه» نیز مشارکت‌کننده‌ای گفت: «خانواده‌ام با حمایت‌ها و مشاوره‌هاشون من رو برای تصمیم‌گیری در مورد ازدواج تشویق می‌کنن.» و سرانجام در ارتباط با «مسائل مذهبی» تأکید شد که: «احساس می‌کنم حمایت همسر در مسیر معنوی می‌تونه باعث رشد بیشتری در زندگی‌ام بشه.»

بحث و نتیجه‌گیری

این پژوهش حاضر باهدف بررسی پدیدارشناسی نگرش مثبت به ازدواج در دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد انجام شد. نتایج این پژوهش نشان‌دهنده‌ی این است که نگرش‌های مثبت دختران مجرد نسبت به ازدواج تحت تأثیر عوامل متعدد نیاز به ازدواج و تشکیل خانواده، رشد فردی از طریق ازدواج، پیشرفت اجتماعی و مالی از طریق ازدواج، تأثیر خانواده و جامعه، مسائل مذهبی شکل‌گرفته‌اند. هر یک از این عوامل به شکل خاص و از طریق مکانیسم‌های مختلفی بر نگرش و تصمیم‌گیری دختران نسبت به ازدواج تأثیرگذار بوده‌اند. این مطالعه برخی مطالعات همسو می‌باشد. سویسال[25] و همکاران (2020) میزان انتظارات ازدواج دانشجویان دانشگاه را بررسی کردند. دانشجویان به عنوان آرمان گرا، بدبین و واقع بین طبقه بندی شدند. در مجموع، ۳۰ نفر به‌صورت قرعه‌کشی انتخاب شدند، به‌طوری که از هر گروه ۱۰ نفر در مطالعه شرکت داشتند. یافته‌های کیفی نشان داد که افراد با انتظارات ایده‌آل‌گرایانه بر این باورند که رابطه عاشقانه آن‌ها همیشگی خواهد بود، هیچ‌گاه دچار اختلاف نخواهند شد و همواره بهترین دوست یکدیگر خواهند ماند. آن‌ها همچنین انتظار دارند که در مراقبت از کودکان و کارهای خانگی برابری وجود داشته باشد و با خانواده‌های خود و همسرشان به خوبی کنار بیایند. آن‌ها می‌گویند که فیلم‌ها، رمان‌های عاشقانه و تجربیات روابط گذشته‌شان در شکل‌گیری این انتظارات تأثیرگذار بوده‌اند. در مقابل، افرادی با انتظارات بدبینانه بیان می‌کنند که وفاداری برای حفظ یک رابطه نخواهند داشت، مشاجرات فراوانی خواهند داشت و نمی‌خواهند فرزندی داشته باشند. آن‌ها همچنین به مشکلات اقتصادی و محدودیت در آزادی‌های شخصی اشاره می‌کنند و تأثیر خانواده‌های خود و تجربیات روابط گذشته را در این انتظارات مهم می‌دانند. در نهایت، افرادی با انتظارات واقع‌گرا تأکید می‌کنند که احساس مسئولیت در ازدواج اهمیت دارد و ارتباط مؤثر در روابط مهم است. آن‌ها انتظار دارند که تقسیم کار به‌طور عادلانه انجام شود و ارتباط نزدیکی با خانواده داشته باشند. تأثیر خانواده‌های اولیه و دوستی‌ها در شکل‌گیری این انتظارات نیز مورد اشاره قرار گرفته است. کشاورز و همکاران (2018) تمایل و نگرش به ازدواج در بین ایرانیان را بر روی 22 نفر از جوانان مجرد ایرانی در تهران بررسی کردند. در مجموع 4 مقوله اصلی و 12 زیرمجموعه از نتایج پژوهش حاضر از نظر نگرش به ازدواج در بین جوانان ایرانی استخراج شد. دسته بندی اصلی شامل احساس تعالی، کسب آرامش، دستیابی به ثبات و ضرورت ازدواج بود. مفهوم ازدواج از دیدگاه جوانان ایرانی عنصری ضروری است که می‌تواند به ایجاد احساس ثبات، رسیدن به آرامش در زندگی و در نهایت تعالی کمک کند. در مجموع، نگرش به ازدواج در میان جوانان مجرد ایرانی مثبت بود، اما نرخ ازدواج در ایران به طور قطع در حال کاهش بود. شناسایی عوامل مؤثر بر نرخ ازدواج می تواند در تحقیقات ملی آینده مورد توجه قرار گیرد. کوسیگیت ازیگیت (2017) آشکارسازی مفاهیمی که دانشجویان به ازدواج نسبت می دهند را بررسی کردند. نمونه پژوهش شامل 14 دانشجوی سال آخر (7 پسر و 7 دختر) بود که سن آنها بین 22 تا 32 سال قرار داشت. نتایج تجزیه و تحلیل نشان داد که ازدواج عمدتاً احساسات مثبت را در میان شرکت کنندگان برمی انگیزد. مرحله قبل از ازدواج شامل خودشناسی، انتخاب شریک زندگی مناسب و تصمیم گیری برای ازدواج است و دانشجویان بر روابط اجتماعی، مسائل مالی، ارتباط با خانواده اصلی، ارتباط و نقش در ازدواج در ارتباط با فرآیند ازدواج تاکید داشتند. به گفته دانشجویان سال آخر، ساختارهای تغییرناپذیر اما قطعی ازدواج، تصمیم گیری در مورد ازدواج، عناصر کلیدی ازدواج و پویایی ازدواج است.

1. نیاز به ازدواج و تشکیل خانواده

نیاز به ازدواج و تشکیل خانواده یکی از اساسی‌ترین ابعاد زندگی انسان‌هاست. این نیاز به‌طور عمیق با مفهوم تعلق و امنیت عاطفی در ارتباط است. افراد متاهل رضایت بیشتری از زندگی را در مقایسه با همتایان مجرد خود گزارش می‌دهند، حتی پس از کنترل سطوح شادی قبل از ازدواج. این نشان دهنده تأثیر علّی ازدواج بر بهزیستی است که در مراحل مختلف زندگی ادامه دارد (گروور و هالیول[26]، 2019). ازدواج در نگاه آنان نه‌تنها راهی برای تجربه عشق و همراهی است، بلکه پاسخی به نیازهای عاطفی عمیق، از جمله کاهش تنهایی، تجربه حمایت روانی و امید به فرزندآوری تلقی می‌شود. کاهش احساس تنهایی یکی از مهم‌ترین انگیزه‌ها برای ازدواج است. بسیاری از افراد به‌ویژه جوانان، به دنبال یک همسر هستند که در زندگی روزمره به‌عنوان همدم و همراه در کنار آن‌ها باشد. احساس تنهایی می‌تواند به افسردگی و نارضایتی از زندگی منجر شود (پادمانابهانونی و پرتوریس[27]، 2021) و به همین دلیل، ازدواج به‌عنوان یک راه‌حل برای رفع این احساس در نظر گرفته می‌شود. همچنین، نیاز به حمایت عاطفی و روانی یکی از ابعاد مهم در تصمیم‌گیری برای ازدواج است. افراد به‌دنبال شریک زندگی هستند که بتواند در زمان‌های دشوار و چالش‌های عاطفی به آن‌ها کمک کند. این نوع حمایت می‌تواند شامل همدلی، درک عمیق از احساسات و فراهم آوردن فضای امن برای ابراز احساسات باشد. احساس امنیت و اطمینان از اینکه شریک زندگی به درک عمیق‌تری از چالش‌های فردی و اجتماعی آن‌ها دسترسی دارد، برای ایجاد یک رابطه پایدار بسیار حیاتی است. ازدواج می تواند سیستم های حمایت عاطفی را در خانواده ها تقویت کند. زوج‌هایی که ازدواج کرده‌اند اغلب سطوح بالاتری از صمیمیت عاطفی و حمایت را گزارش می‌کنند که می‌تواند تأثیر مثبتی بر شیوه‌های والدینی آنها داشته باشد. این ارتباط عاطفی نه تنها به نفع زن و شوهر است، بلکه باعث ایجاد فضای پرورشی برای کودکان می شود (کهلر و میسارینی[28]، 2016). از طرفی، بسیاری از افراد به این باور رسیده‌اند که داشتن فرزند می‌تواند زندگی آن‌ها را غنی‌تر کند و احساس شادی و رضایت را به ارمغان آورد (گلاس[29] و همکاران، 2016). این احساس نه‌تنها به‌واسطه عشق به فرزند، بلکه به دلیل تأثیر مثبت فرزندان بر کیفیت زندگی و ایجاد حس تعلق و ارتباط عمیق‌تری با همسر و خانواده است. فرزندآوری می‌تواند به ایجاد پیوند عاطفی قوی‌تر میان همسران کمک کند (کوال[30] و همکاران، 2021). امید به تربیت فرزندان سالم و موفق، به زوجین انگیزه می‌دهد تا در کنار یکدیگر به اهداف مشترک دست یابند. این پیوند نه‌تنها می‌تواند به تقویت رابطه بین همسران منجر شود، بلکه به ایجاد محیطی سالم و مثبت برای فرزندان نیز کمک می‌کند (کرفت[31] و همکاران، 2021).

2. رشد فردی از طریق ازدواج

ازدواج در نگاه بسیاری از دختران، مسیری برای ارتقاء فردی، به‌ویژه در زمینه تحصیلی، شغلی و عاطفی است. آنان بر این باور بودند که همسر آینده می‌تواند نقش مشوق، همدل و همراه در مسیر رشد داشته باشد. یافته‌های این پژوهش با مطالعات لین[32] و همکاران (2023) همخوان است که نشان داد حمایت شریک زندگی منجر به افزایش تعهد، انگیزه و عملکرد تحصیلی می‌شود. همچنین، یادگیری مهارت‌های عاطفی، کنترل استرس، خودآگاهی و مدیریت هیجان از طریق تعاملات زناشویی، به عنوان بخشی از مسیر رشد فردی تجربه می‌شود. این رشد نه‌تنها به زندگی مشترک بلکه به تقویت عزت‌نفس و مهارت‌های اجتماعی دختران نیز منجر می‌شود (گودوین[33] و همکاران، 2012). بنابراین، ازدواج صرفاً یک پیوند عاطفی نیست، بلکه بستری برای رشد در ابعاد روان‌شناختی، تحصیلی و اجتماعی محسوب می‌شود.

3. پیشرفت اجتماعی و مالی از طریق ازدواج

ازدواج به عنوان یک عامل مؤثر در بهبود جایگاه اجتماعی دختران دانشجو شناخته می‌شود. این دختران معتقدند که با ازدواج، می‌توانند موقعیت اجتماعی خود را ارتقا دهند و از احترام بیشتری در جامعه برخوردار شوند. افزایش اعتبار در میان دوستان و خانواده و بهبود روابط اجتماعی، از جمله مزایای مهمی است که این دختران به آن اشاره می‌کنند. ازدواج به آن‌ها امکان حضور فعال‌تر در جامعه را می‌دهد و به ایجاد پیوندهای جدید اجتماعی کمک می‌کند. همچنین، افزایش فرصت‌های شبکه‌سازی و تقویت روابط حرفه‌ای از دیگر دستاوردهای ازدواج است که می‌تواند به رشد اجتماعی و شغلی آن‌ها منجر شود. به همین ترتیب، دختران احساس می‌کنند که با ازدواج، به تأیید اجتماعی بیشتری دست می‌یابند و این تأثیر مثبت بر زندگی اجتماعی‌شان به آن‌ها اعتماد به نفس می‌دهد. در نهایت، نقش ازدواج در ارتقاء جایگاه اجتماعی به عنوان یک محرک قوی برای نگرش مثبت به این نهاد شناخته می‌شود. ازدواج به عنوان یک راهکار برای افزایش رفاه اقتصادی نیز در نظر گرفته می‌شود. دختران دانشجو بر این باورند که همکاری در امور مالی و مدیریت بهتر هزینه‌ها می‌تواند به تأمین امنیت مالی آن‌ها کمک کند. این دختران معتقدند که با ازدواج می‌توانند به اهداف مالی بلندمدت خود دست یابند و پس‌انداز مشترکی برای آینده داشته باشند. برنامه‌ریزی مالی دقیق‌تر و سرمایه‌گذاری مشترک در زمینه‌های مختلف از دیگر مزایای ازدواج است که به کاهش فشار مالی و دستیابی به درآمد پایدار منجر می‌شود. این نوع همکاری مالی، نه تنها به تأمین نیازهای روزمره کمک می‌کند بلکه به آنها امکان خرید ملک و اموال مشترک را نیز می‌دهد. به عبارت دیگر، دختران با ازدواج به دنبال ایجاد یک پایه مالی مستحکم و مشترک هستند که به رشد و شکوفایی اقتصادی آنها کمک کند. این احساس امنیت اقتصادی و همکاری در زمینه مالی، نگرش مثبت به ازدواج را در آن‌ها تقویت می‌کند.

4. تأثیر خانواده و جامعه

تجربیات زیسته مشارکت‌کنندگان نشان داد که روابط موفق والدین، تشویق خانواده و فشارهای فرهنگی و اجتماعی، نقش مهمی در شکل‌گیری نگرش مثبت به ازدواج دارد. دخترانی که روابط سالم والدین را تجربه کرده بودند، ازدواج را با آرامش، ثبات و محبت پیوند می‌زدند. همچنین، دوستان و محیط اجتماعی (دانشگاه، فرهنگ عمومی) به عنوان منابع تأثیرگذار بر نگرش افراد به ازدواج نقش ایفا کردند. این یافته‌ها با مطالعه هنرور و محمدپور (1400) هم‌راستا است که خانواده را عاملی بنیادین در تقویت نگرش مثبت به ازدواج می‌داند. همچنین باربر[34] (2004) تأکید می‌کند که نهادهای اجتماعی و فرهنگی، از طریق الگوها و انتظارات جمعی، نگرش جوانان را هدایت می‌کنند. مشاهده روابط موفق والدین به عنوان یک الگوی مثبت، به آن‌ها کمک می‌کند تا نگرش مثبتی نسبت به ازدواج پیدا کنند (گودوین و همکاران، 2012). این دختران معتقدند که الگوبرداری از روابط خانوادگی سالم و مثبت می‌تواند به تقویت باورهای آنها درباره ارزش‌های ازدواج منجر شود. دریافت حمایت و مشاوره والدین در تصمیم‌گیری برای ازدواج نیز نقش کلیدی دارد؛ چرا که والدین می‌توانند با تشویق و راهنمایی‌های خود، انگیزه بیشتری برای این دختران ایجاد کنند. به طور کلی، خانواده به عنوان یک عامل بنیادین در شکل‌گیری و تقویت نگرش مثبت به ازدواج برای دختران شناخته می‌شود. همچنین، مشاهده ازدواج‌های موفق در محیط اجتماعی به عنوان یک منبع الهام‌بخش، به دختران کمک می‌کند تا به ازدواج فکر کنند و آن را جدی‌تر بگیرند. همچنین، تشویق دوستان و نصیحت‌های آنان درباره ازدواج می‌تواند انگیزه و اعتماد به نفس بیشتری به آن‌ها بدهد. این دختران به طور خاص از الگو گرفتن از زوج‌های موفق در اطرافشان به نفع نگرش خود نسبت به ازدواج استفاده می‌کنند. فرهنگ جامعه و فضای دانشگاه نیز می‌تواند تأثیرگذار باشد و با ایجاد انتظارات اجتماعی مثبت، دختران را به سمت ازدواج تشویق کند. به علاوه، دریافت تأیید اجتماعی از طریق ازدواج، به دختران احساس پذیرش و اعتبار بیشتری می‌دهد. در نتیجه، نقش جامعه در ایجاد یک فضای مثبت برای ازدواج و حمایت از آن، به شدت بر نگرش دختران تأثیر می‌گذارد.

5. مسائل مذهبی

دختران مشارکت‌کننده در این مطالعه، ازدواج را از منظر دینی، اقدامی باارزش و مقدس می‌دانستند که به رضایت خداوند و آرامش درونی می‌انجامد. آموزه‌های دینی، آیات قرآن و تأکیدات پیامبر اسلام، از جمله عواملی بودند که نگرش آنان را به سمت ازدواج هدایت می‌کرد. همچنین، ازدواج به عنوان ابزاری برای رشد معنوی، مشارکت در عبادات و ارتقاء باورهای دینی تلقی می‌شد. این مقوله با یافته‌های روشندل (1403) در مورد نقش جامعه مذهبی در شکل‌گیری نگرش به ازدواج همسوست. در نتیجه، مذهب نه‌تنها انگیزه فردی بلکه چارچوبی فرهنگی-اجتماعی برای ارزیابی و ارزش‌گذاری ازدواج فراهم می‌آورد. از سوی دیگر، پشتیبانی اجتماعی از طرف جامعه مذهبی و خانواده‌های موفق نیز نقش مهمی در تصمیم‌گیری آن‌ها دارد، زیرا این حمایت‌ها به آن‌ها احساس اطمینان و آرامش می‌دهد و باعث می‌شود با اعتماد به نفس بیشتری به ازدواج نگاه کنند.

به طور کلی می­توان گفت، نگرش مثبت دختران مجرد نسبت به ازدواج تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی قرار دارد. نیاز به تشکیل خانواده، رشد فردی، انتظارات مثبت از همسر آینده، پیشرفت اجتماعی و مالی و تأثیر خانواده و جامعه از جمله مؤلفه‌هایی هستند که در شکل‌گیری این نگرش نقش اساسی ایفا می‌کنند. یافته‌ها حاکی از آن است که ازدواج، علاوه بر ایجاد پیوند عاطفی، می‌تواند به عنوان عاملی برای رشد شخصی، افزایش اعتمادبه‌نفس، دستیابی به ثبات اقتصادی و اجتماعی و همچنین ایجاد احساس امنیت و تعلق در زندگی افراد عمل کند. همچنین، مشاهده روابط موفق والدین، حمایت خانواده و الگوهای فرهنگی و اجتماعی، نگرش مثبت به ازدواج را در میان دختران تقویت می‌کند. در این میان، رسانه‌های جمعی و شبکه‌های اجتماعی نیز نقش پررنگی در شکل‌دهی تصورات افراد از ازدواج ایفا کرده و می‌توانند انتظارات و نگرش‌های آنان را تحت تأثیر قرار دهند. علاوه بر این، یافته‌ها نشان دادند که باورهای مذهبی و ارزش‌های فرهنگی می‌توانند نقش مهمی در گرایش افراد به ازدواج داشته باشند، به‌طوری‌که بسیاری از دختران ازدواج را نه تنها به عنوان یک انتخاب شخصی، بلکه به عنوان یک مسئولیت اجتماعی و دینی در نظر می‌گیرند. به طور کلی، این پژوهش نشان می‌دهد که نگرش به ازدواج در میان دختران مجرد عمدتاً مثبت است، اما در عین حال، چالش‌هایی همچون انتظارات ایده‌آل‌گرایانه، دغدغه‌های اقتصادی و تغییرات فرهنگی نیز می‌توانند بر این نگرش تأثیرگذار باشند.

این پژوهش شامل محدودیت هایی بود. نتایج به‌دست‌آمده ممکن است تحت تأثیر تجربیات شخصی، فرهنگی یا اجتماعی شرکت‌کنندگان باشد و این سوگیری‌ها بر تحلیل نهایی تأثیر بگذارد. مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته ممکن است به‌دلیل احساس فشار یا ترس از قضاوت، نتایج واقعی را منعکس نکند. دوره زمانی محدود مطالعه ممکن است مانع از مشاهده تغییرات و تحولات نگرش‌ها در طول زمان شود. پیشنهاد می‌شود که پژوهشگران از جامعه‌های دیگر، مانند دانشجویان پسر یا افراد غیر دانشجو یا مناطق دیگر، نیز استفاده کنند تا تنوع بیشتری در یافته‌ها به دست آید. همچنین، استفاده از روش‌های کیفی دیگر مانند گروه‌های کانونی برای جمع‌آوری داده‌های بیشتر و جامع‌تر درباره نگرش‌ها به ازدواج می‌تواند به پژوهشگران این امکان را بدهد که دیدگاه‌های متنوع‌تری از شرکت‌کنندگان را گردآوری کرده و تعاملات گروهی و دینامیک‌های اجتماعی مؤثر بر نگرش‌ها را بهتر درک کنند. انجام تحقیقات برای شناسایی و تحلیل الگوهای موفق ازدواج در میان افرادی که نگرش مثبت به ازدواج دارند، می‌تواند به درک بهتر عوامل مؤثر در ایجاد روابط پایدار و سالم کمک کند و به‌عنوان یک منبع الهام‌بخش برای جوانان و زوج‌های آینده عمل نماید. انجام پژوهش‌های طولی برای بررسی تغییرات نگرش‌های شرکت‌کنندگان پس از تجربه‌های واقعی ازدواج و تأثیرات آن بر زندگی آن‌ها می‌تواند به درک عمیق‌تری از فرآیندهای تحول نگرشی و تأثیرات واقعی ازدواج بر جنبه‌های مختلف زندگی کمک کند.همچنین، ایجاد فضایی برای جلسات بحث و تبادل نظر میان دانشجویان در مورد نگرش‌ها به ازدواج، به‌ویژه با توجه به تجربیات مثبت و منفی، می‌تواند به افزایش آگاهی کمک کند. طراحی کارگاه‌های آموزشی با محوریت مهارت‌های زندگی و روابط عاطفی برای دانشجویان می‌تواند به تقویت نگرش‌های مثبت به ازدواج کمک کرده و مهارت‌های لازم برای ایجاد و حفظ روابط سالم را در آنان ارتقا دهد.