نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، گروه علوم تربیتی و روانشناسی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران
2 استادیار، گروه علوم تربیتی و روانشناسی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله English
نویسندگان English
Introduction: Helicopter parenting style and irrational beliefs can have profound effects on the psychological and social well-being of adolescents. Speech anxiety is a prevalent issue among this age group, which may be influenced by these parenting styles and cognitive patterns. The present study aims to model the relationship between helicopter parenting style and irrational beliefs with speech anxiety, considering the mediating role of perfectionism among female middle school students.
Methods: This descriptive-correlational study employed structural equation modeling. The statistical population consisted of all female middle school students in Kerman city during the academic year 2023–2024. A total of 560 students were selected using multi-stage cluster sampling. Data were collected using the Helicopter Parenting Questionnaire (Pistella et al., 2020), the Irrational Beliefs Scale (Jones, 1968), the Positive and Negative Perfectionism Questionnaire (Terry-Short et al., 1995), and the Personal Report of Communication Apprehension (McCroskey, 1970). Data were analyzed using structural equation modeling.
Results: The proposed model examining the relationship between helicopter parenting style and irrational beliefs with speech anxiety, with perfectionism as a mediating variable among female middle school students, demonstrated an acceptable fit. Significant relationships were found between helicopter parenting, irrational beliefs, perfectionism, and speech anxiety (p < 0.05). Furthermore, perfectionism mediated the relationship between helicopter parenting and irrational beliefs with speech anxiety (p < 0.05).
Conclusion: Helicopter parenting style, irrational beliefs, and perfectionism play significant roles in increasing speech anxiety among adolescents. Perfectionism, as a mediating variable, appears to strengthen these relationships and thereby impacts the psychological and social well-being of students.
کلیدواژهها English
مقدمه
اضطراب سخنرانی[1] یکی از اختلالات روانشناختی رایج در دوران نوجوانی است که تأثیرات منفی زیادی بر ابعاد مختلف زندگی فرد، از جمله روابط اجتماعی، عملکرد تحصیلی و کیفیت زندگی دارد. اضطراب سخنرانی، که بهعنوان ترس از صحبت کردن در جمع یا موقعیتهای اجتماعی خاص شناخته میشود، میتواند موجب کاهش اعتماد به نفس، انزوا و محدودیت در برقراری ارتباطات اجتماعی شود (لین، کوئین، هه و ون[2]، 2020). این اختلال بهویژه در دوران نوجوانی که تغییرات اجتماعی، روانی و جسمی فراوانی رخ میدهد، میتواند مشکلات زیادی را برای فرد ایجاد کند (دِ جونگ[3] و همکاران، 2021). افرادی که به این اختلال مبتلا هستند، ممکن است در موقعیتهای اجتماعی که نیاز به بیان خود دارند، دچار علائم جسمی و روانی مختلفی از جمله تعریق، لرزش، خشکی دهان، تنگی نفس و سردرگمی ذهنی شوند. از اینرو، شناسایی علل بروز این اضطراب و مطالعه عواملی که میتوانند در بروز یا تشدید آن نقش داشته باشند، از اهمیت بالایی برخوردار است (پیرینین[4] و همکاران، 2024). سخنرانی در حضور دیگران شایعترین موقعیت ترسناکی است که در نمونههای عادی و دانشگاهی دیده شدهاست (کانکام و بوتنگ[5]، 2017)؛ برآوردهای شیوع آن از 20 درصد تا 34 درصد (اسپیریندونیس، دایلمانی زاد و نیقتینگاله[6]، 2024)، گزارش شدهاست.
یکی از مهمترین عواملی که میتواند بر اضطراب سخنرانی نوجوانان تأثیر بگذارد، سبک فرزندپروری والدین است (کیرتیکا، سینگ، چان و کالتابیانو[7]، 2023). در این میان، سبک فرزندپروری هلیکوپتری[8] بهعنوان یکی از سبکهای فرزندپروری هلیکوپتری شناخته شده است که در آن والدین کنترل بیش از حد بر زندگی فرزند خود دارند این نوع سبک فرزندپروری به والدینی اطلاق میشود که بهصورت افراطی و مداوم در تلاشند تا تمامی جنبههای زندگی فرزند خود را کنترل کنند و از هرگونه اشتباه یا خطایی که ممکن است از طرف فرزندشان سر بزند جلوگیری کنند (اصغری و صحرانورد، 1404). این والدین معمولاً نظارت شدیدی بر رفتار، انتخابها، روابط اجتماعی و حتی فعالیتهای تحصیلی فرزند خود دارند(قنبری، زیوری رحمان و شکوهی مقدم، 2013). نوجوانانی که تحت تأثیر این سبک فرزندپروری قرار دارند، اغلب احساس بیکفایتی، وابستگی و عدم استقلال میکنند (پرچمی و بهرامی پور، 1403). این احساسات میتوانند بهطور مستقیم به افزایش اضطراب سخنرانی منجر شوند، زیرا نوجوانان ممکن است از ترس قضاوت منفی و عدم توانایی در انجام وظایف بهصورت کامل، از حضور در موقعیتهای اجتماعی و مشارکت در فعالیتهای گروهی اجتناب کنند (عزیزی، کاوه فارسانی و حاجی حسنی، 1404). علاوهبر این، سبک فرزندپروری هلیکوپتری میتواند سبب شود که نوجوانان در مواجهه با فشارهای اجتماعی و ارزیابیهای منفی در موقعیتهای عمومی، دچار اضطراب و نگرانیهای شدید شوند (بوتکین، ویگاس، کیپ، لیندستتروم و مولینا[9]، 2021).
باورهای غیرمنطقی[10] یکی دیگر از عواملی است که میتواند در بروز اضطراب سخنرانی نقش داشته باشد (پین[11] و همکاران، 2009). این باورها به تفکرات و ارزیابیهای نادرست و اغراقآمیز از خود، دیگران و دنیای پیرامون اطلاق میشود (سیامجتهی و همکاران، 2025). در واقع، باورهای غیرمنطقی شامل مجموعهای از افکار منفی، غالباً غیرواقعی و غیرمنطقی است که فرد در آنها خود و دیگران را به طور نادرست ارزیابی میکند (الیس[12]، 2015). در نوجوانانی که در معرض باورهای غیرمنطقی قرار دارند، نگرانیهای بیش از حد در مورد سخنرانی در جمع، عدم پذیرش از طرف همسالان و قضاوتهای منفی دیگران غالب است (مهدی زاده و زیوری، 2025). این نوع تفکرات بهطور خاص میتواند به تشدید اضطراب سخنرانی در نوجوانان منجر شود. در حقیقت، باورهای غیرمنطقی میتوانند موجب ایجاد یک حلقه معیوب از نگرانیهای اجتماعی و اضطراب سخنرانی شوند که تا حد زیادی توانایی نوجوانان در برقراری ارتباط مؤثر را کاهش میدهد (فلاحی، نریمانی و عطادوخت، 2022).
کمالگرایی[13] نیز یکی از ویژگیهای شخصیتی است که تأثیر زیادی بر اضطراب سخنرانی دارد. کمالگرایی به تلاش مستمر فرد برای دستیابی به استانداردهای بسیار بالا و ایدهآلها اطلاق میشود، نوجوانانی که دارای ویژگی کمالگرایی هستند، معمولاً خود را ملزم به دستیابی به بهترین و بینقصترین نتایج در هر زمینهای میدانند (فلت و هیوت[14]، 2022). در زمینه اضطراب سخنرانی، کمالگرایی میتواند نقش میانجی در فرآیند بروز اضطراب ایفا کند. افرادی که کمالگرا هستند، تمایل دارند که در صحبت کردن خود هیچگونه اشتباهی نداشته باشند و تصور میکنند که باید همیشه کامل و بیعیب باشند (محمدپور و پیشقدم[15]، 2022)، این نگرش میتواند موجب ایجاد اضطراب شدید در موقعیتهای اجتماعی و سخنرانی شود.
با توجه به اهمیت زیاد اضطراب سخنرانی در دوران نوجوانی، ضروری است که به شناسایی علل و عوامل تشدیدکننده این اختلال پرداخته شود. این اضطراب نه تنها میتواند بر تحصیل و شادکامی فرد اثرات منفی بگذارد، بلکه میتواند بر روابط اجتماعی او و همچنین تصمیمگیریهای شخصی و حرفهای در آینده تأثیر بگذارد. در این راستا، شناسایی عوامل مؤثر و همچنین تعیین چگونگی تعامل این عوامل با یکدیگر، میتواند بهعنوان یک راهبرد پیشگیرانه و درمانی موثر برای کاهش اضطراب سخنرانی عمل کند. ، علیرغم اهمیت این موضوع، تحقیقات کمی به بررسی چگونگی تأثیر سبکهای فرزندپروری افراطی، به ویژه هلیکوپتری، بر اضطراب سخنرانی پرداختهاند و مطالعات موجود بیشتر بر تأثیرات مجزای این سبکها در زمینههای مختلف متمرکز بودهاند. بطوری که در زمینه سبکهای فرزندپروری، مطالعات مختلف به بررسی تأثیرات مختلف سبکهای فرزندپروری بر رشد روانی و اجتماعی کودکان و نوجوانان پرداختهاند. بهطور خاص، تحقیقات در زمینه سبک فرزندپروری هلیکوپتری نشان دادهاند که این سبک فرزندپروری میتواند منجر به افزایش اضطراب اجتماعی و اضطراب سخنرانی در نوجوانان شود (پدیا-واکر و نلسون[16]، ۲۰۱۲). در این راستا، مطالعات بلسکی[17] (۲۰۰۵)، پدیا-واکر و نلسون (۲۰۱۲)، و بوتکین و همکاران (2021) نیز نشان دادهاند که سبک فرزندپروری هلیکوپتری با افزایش اضطراب اجتماعی و اضطراب سخنرانی در نوجوانان ارتباط دارد. همچنین، در زمینه باورهای غیرمنطقی، تحقیقات زیادی نشان دادهاند که این باورها با اضطرابهای مختلف از جمله اضطراب سخنرانی در ارتباط هستند. بهطور خاص، مطالعات دیوید، اسچنئور و اورنستین[18] (۲۰۱۸) نشان دادهاند که باورهای غیرمنطقی میتوانند به تشدید اضطراب سخنرانی منجر شوند. در زمینه کمالگرایی نیز، مطالعات فروست، مارتن، لاهارت و روسنبلات[19] (۱۹۹۰) و فلت و هیوت (2022) نشان دادهاند که کمالگرایی بهطور مستقیم با اضطراب سخنرانی مرتبط است و میتواند نقش میانجی در فرآیند بروز اضطراب سخنرانی ایفا کند. اگرچه پژوهشهای مختلفی در خصوص تأثیر سبکهای فرزندپروری و باورهای غیرمنطقی بر اضطراب سخنرانی انجام شده است، اما اکثر این تحقیقات به صورت مجزا به این عوامل پرداختهاند و کمتر به بررسی تعاملات پیچیده بین این متغیرها پرداخته شده است. گپ پژوهشی اصلی در این زمینه، فقدان بررسی مدل جامع و همزمانی است که بتواند نقش میانجی کمالگرایی در ارتباط بین سبک فرزندپروری هلیکوپتری، باورهای غیرمنطقی و اضطراب سخنرانی را شفافسازی کند. در واقع، بیشتر پژوهشها تنها به بررسی هر یک از این عوامل به طور مستقل پرداختهاند، بدون آنکه مدلسازی سیستماتیکی از رابطه این عوامل با اضطراب سخنرانی ارائه داده باشند. بهویژه در زمینه تحقیقات بر روی نوجوانان دختر دوره اول متوسطه، که تحت تأثیر فشارهای اجتماعی و فرهنگی خاصی قرار دارند، بررسی چنین مدلی میتواند به درک عمیقتری از این اختلال منجر شود. بنابراین این پژوهش قصد دارد تا خلأ موجود در ادبیات تحقیق را پر کرده و نقش میانجی کمالگرایی در فرآیند بروز اضطراب سخنرانی را مدلسازی کند، و درصدد پاسخگویی به سوال زیر است: آیا مدل نقش سبک فرزندپروری هلیکوپتری و باورهای غیرمنطقی در اضطراب سخنرانی با توجه به نقش میانجی کمالگرایی در دانشآموزان دختر دوره اول متوسطه از برازش قابلقبولی برخوردار است؟
روش
روش تحقیق حاضر توصیفی از نوع همبستگی و مدلسازی معادلات ساختاری است. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان دختر دوره متوسطه اول شهر کرمان به تعداد8240 نفر در سال تحصیلی 1403-1402 میباشد، که براساس قاعد سرانگشتی در حوزه معادلات ساختاری 560 نفر با روش نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای بهعنوان نمونه انتخاب شدند. معیارهای ورود شرکتکنندگان به پژوهش شامل دانشآموزان دختر دوره متوسطه اول، مشغول به تحصیل بودن در شهر کرمان، علاقه به همکاری در پژوهش و فاقد هرگونه بیماری جسمی و روانی (بر اساس اطلاعات موجود در پرونده تحصیلی دانشآموزان) بود. معیارهای خروج آزمودنی ها از پژوهش، همکاری نکردن در تحقیق و پاسخگویی ناقص به پرسشنامهها در نظر گرفته شد. پس از انتخاب گروه نمونه، پرسشنامه ها با رعایت اصول اخلاقی پژوهش به این شرح در بین دانش آموزان توزیع شد: رضایت آگاهانه آزمونیها از شرکت در پژوهش؛ توضیح درباره نحوه پاسخدهی به سوالات و ضرورت همکاری صادقانه؛ حسن رفتار و محرمانه ماندن اطلاعات؛ خروج از پژوهش در صورت تمایل نداشتن به همکاری؛ اجتناب از تحریف داده ها و داده سازی. برای اجرای این پژوهش ابتدا مجوزهای لازم از دانشگاه محل تحصیل و اداره آموزش و پرورش شهر کرمان دریافت شد و پس از آشنایی شرکتکنندهها با اهداف پژوهش و اطمینان از مجرمانه ماندن اطلاعات شخصی و اعلام رضایت، آزمودنی ها وارد پژوهش شدند. جهت برازش مدل مفهومی پژوهش از مدلسازی معادلات ساختاری (SEM[20]) با استفادهاز نرمافزار 24[21]AMOS استفاده شد. جهت سنجش نقش میانجی از دستور بوت استرپ[22] و آزمون بارون و کنی[23] با زبان برنامه نویسی R با پکیج mediation استفاده شد که براساس آن با 1000 بار نمونه گیری و در فاصله اطمینان 95/0 کمترین و بیشترین میزان رابطه غیر مستقیم برآورد شد.
ابزارهای پژوهش
الف) پرسشنامة کمالگرایی[24] (PNPS): پرسشنامه کمالگرایی مثبت و منفی توسط تری شورت[25] و همکاران (1995) طراحی شد. این پرسشنامه شامل 40 سوال (20 سوال کمالگرایی مثبت و 20 سوال کمالگرایی منفی) است. سوالات پرسشنامه بر اساس طیف لیکرت از کاملاً مخالفم تا کاملاً موافقم طراحی شدهاست و نمرهگذاری آن از 1 تا 5 برای هر سوال و دامنه نمرات این پرسشنامه برای هر کدام از مقیاس ها بین 20 تا 50 میباشد. تری شورت و همکاران (1995) روایی محتوایی این پرسشنامه را براساس نظرات خبرگان 73/0 و پایایی آن را براساس ضریب آلفای کرونباخ 90/0 کمالگرایی مثبت و منفی به ترتیب 81/0 و 83/0 گزارش کردهاند. بشارت (2007) ضریب آلفای کرونباخ مقیاس های مثبت و منفی کمال گرایی را به ترتیب 90/0 و 78/0 ذکر کردهاست. روایی ملاکی این پرسشنامه را با سلامت عمومی گلدبرگ (63/0) و پذیرش خود کوپر اسمیت (57/0) بدست آورده است. در پژوهش حاضر پایایی این پرسشنامه بر اساس ضریب آلفای کرونباخ برای کمالگرایی مثبت 748/0 و کمالگرایی منفی 813/0 بدست آمد.
ب) پرسشنامه باورهای غیرمنطقی جونز[26] (IBT): این پرسشنامه داری 40 سوال است که توسط جونز[27] (1968) طراحی شده و مولفههای نیاز به تأیید اجتماعی[28]، گرایش به فاجعهسازی[29]، اجتناب از مشکلات[30]، و وابستگی به دیگران[31] را می سنجد. درجهبندی پرسشها بر پایه مقیاس پنج درجهای لیکرت (کاملا موافقم نمره 5، موافقم نمره 4، تا حدی موافقم نمره 3، مخالفم نمره 2 و کاملا مخالفم نمره 1) است. دامنه نمرات در این پرسشنامه بین 40 تا 200 میباشد، نمره بالا نشاندهنده باور غیرمنطقی بیشتر است. جونز (1968) روایی سازهای این پرسشنامه را با در نظر گرفتن 10 عامل 3/67 و ضریب پایایی کل آن را به روش آلفای کرونباخ 72/0 ذکر کردهاست. در ایران، عبادی و معتمدین[32] (2005) روایی سازهای این پرسشنامه را براساس تحلیل عاملی اکتشافی 75/41 و بار عاملی کلیه سوالهای پرسشنامه بالای 40/0 بدست آوردهاند که نشاندهنده روایی سازهای مناسب پرسشنامه میباشد، آنها ضریب پایایی کل پرسشنامه را به روش الفای کرونباخ 76/0 ذکر کردهاند. در پژوهش حاضر پایایی این پرسشنامه بر اساس ضریب آلفای کرونباخ 906/0 بدست آمد.
ج) پرسشنامه اضطراب سخنرانی[33] (PRPSA): این پرسشنامه توسط مک کوبی (1970) ساخته شدهاست و در سال 2004 توسط چو[34] و همکاران مورد بازبینی قرار گرفته است، این پرسشنامه 23 گویهای در یک مقیاس 5 درجه بسیار زیاد – زیاد – متوسط - کم و بسیار کم درجه بندی شدهاست دامنه نمرات این پرسشنامه بین 23 تا 65 می باشد، نمره بالا نشاندهنده اضطراب سخنرانی بیشتر است. چو و همکاران (2004) روایی سازهای این پرسشنامه را مناسب ذکر کردهاند بهطوری که دو عامل آن 80/50 درصد واریانس کل اضطراب سخنرانی (سخنرانی) را تبیین میکردهاند. و روایی ملاکی آن را با پرسشنامه نگرانیهای اجتماعی[35] 70/0و ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه را 95/0 و پایایی بازآزمائی با 4 هفته فاصله 71/0 بدست آورده اند. امین بیدختی (1397) این پرسشنامه را در ایران هنجاریابی کرده است. ایشان روایی سازه ای پرسشنامه را با در نظر گرفتن 4 عامل 36/62 بدست آورده است. بطوری که با در نظر گرفتن 4 عامل این پرسشنامه 36/62 از واریانس کل اضطراب سخنرانی را تبیین میکند. امین بیدختی ضریب اعتبار کل پرسشنامه را با روش آلفای کرونباخ 93/0 و برای عامل اول تا چهارم به ترتیب 88/0، 89/0، 80/0 و 73/0 بدست آمد. در تحقیق حاضر ضریب پایایی پرسشنامه براساس ضریب آلفای کرونباخ 906/0 بدست آمد.
د) پرسشنامه سبک فرزندپروری هلیکوپتری[36] (HPI-S): نسخه کوتاه ابزار والدگری هلیکوپتریتوسط پیستلا[37] و همکاران (2020) طراحی شده است که داری ۱۰ سوال می باشد. پاسخها بر روی مقیاس لیکرت ۷ درجهبندیشده از 1 (کاملاً مخالفم ) تا ۷ (کاملاً موافقم) نشان داده میشوند دامنه نمرات این پرسشنامه بین 10 تا 70 می باشد، نمره بالا نشاندهنده فرزندپروری هلیکوپتری بیشتر است. اعتبار ابزار با روش همسانی درونی در پژوهش پیستلا و همکاران (2020) با ضرایب آلفای کرونباخ برابر 79/0 بهدست آمد. روایی همگرای ابزار با بررسی همبستگی بین دو نسخه مربوط به پدران و مادران هلیکوپتری 65/0 گزارش شدهاست. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی فولادی و همکاران (1401) نشان داده است این پرسشنامه از دو عامل درگیری ذهنی و درگیری عملی تشکیل شدهاست بطوریکه دو عامل 04/55 درصد از واریانس فرزندپروری هلیکوپتری را تبیین میکند. شاخصهای تحلیل عاملی تأییدی نیز بیانگر آن بود که ساختار دو عاملی ابزار برازش قابلقبولی با دادهها دارد و مدل مورد تأیید است 0.89 =[38] CFI، 0.91=[39] GFI، و 0.079 =[40]RMSEA. روایی همگرای پرسنامه با پرسشنامه فراوالدگری 71/0 و ضریب آلفای کرونباخ آن 89/0 بدست آمده است. در پژوهش حاضر پایایی این پرسشنامه بر اساس ضریب آلفای کرونباخ 737/0 بدست آمد.
یافتهها
از بین560 دانشآموز مورد بررسی 181 نفر (8/34 درصد) 13 سال و پایه هفتم، 198 نفر (1/38 درصد) 14 سال و پایه هشتم، 141 نفر (1/27 درصد) 15 ساله و پایه نهم بودهاند.
جدول 1. یافتههای توصیفی متغیرهای پژوهش
|
متغیر |
میانگین |
انحراف معیار |
چولگی |
کشیدگی |
|
درگیری عینی |
9/8 |
79/3 |
407/0- |
945/0- |
|
درگیری ذهنی |
68/31 |
88/7 |
128/0- |
601/0- |
|
24/12 |
34/3 |
157/0 |
442/0- |
|
|
37/12 |
37/3 |
221/0 |
552/0- |
|
|
28/12 |
36/3 |
117/0 |
495/0- |
|
|
26/12 |
33/3 |
121/0 |
593/0- |
|
|
06/12 |
34/3 |
256/0 |
564/0- |
|
|
61/12 |
23/3 |
022/0 |
475/0- |
|
|
53/12 |
36/3 |
078/0 |
602/0- |
|
|
28/12 |
39/3 |
107/0 |
662/0- |
|
|
53/12 |
33/3 |
102/0 |
617/0- |
|
|
کمالگرایی مثبت |
30/55 |
03/12 |
09/0 |
215/0- |
|
کمالگرایی منفی |
74/60 |
89/13 |
072/0 |
266/0- |
|
ترس از ارزیابی منفی توسط مخاطبان |
46/29 |
47/7 |
176/0- |
469/0- |
|
اضطراب عملکرد |
04/24 |
36/6 |
376/0- |
567/0- |
|
اضطراب ناتوانی در سخنرانی |
80/12 |
77/3 |
108/0- |
758/0- |
|
ترس از اقناء نشدن مخاطبان |
98/9 |
99/2 |
189/0- |
767/0- |
جدول 2. نتایج همبستگی پیرسون بین متغیرهای پژوهش
|
متغیرها |
1 |
2 |
3 |
4 |
|
فرزندپروری هلیکوپتری |
1 |
|
|
|
|
باورهای غیرمنطقی |
**49/0 |
1 |
|
|
|
کمالگرایی |
**349/0 |
**409/0 |
1 |
|
|
اضطراب سخنرانی |
**348/0 |
**438/0 |
**373/0 |
1 |
** معنی داری کمتر از 05/0
نتایج ضریب همبستگی پیرسون در جدول 2 نشان داد بین فرزندپروری هلیکوپتری با باورهای غیرمنطقی رابطه مثبت و معنادار (001/0p<؛ 49/0r=)؛ بین فرزندپروری هلیکوپتری با کمالگرایی رابطه مثبت و معنادار (001/0p<؛ 349/0r=)؛ بین فرزندپروری هلیکوپتری با اضطراب سخنرانی رابطه مثبت و معنادار (001/0p<؛ 348/0r=)؛ بین باورهای غیرمنطقی با کمالگرایی رابطه مثبت و معنادار (001/0p<؛ 409/0r=)؛ بین باورهای غیر منطقی با اضطراب سخنرانی رابطه مثبت و معنادار (001/0p<؛ 438/0r=)، و بین کمالگرایی با اضطراب سخنرانی رابطه مثبت و معنادار (001/0p<؛ 373/0r=) وجود دارد.
جدول 3. شاخصهای برازش مدل اصلاح شده
|
شاخص های برازش |
میزان |
ملاک |
تفسیر |
|
|
مطلق |
کای اسکوئر (χ2) |
49/367 |
- |
- |
|
درجه آزادی (df) |
111 |
- |
- |
|
|
سطح معنی داری |
001/0 |
کمتر از 05/0 |
|
|
|
نسبت کای اسکوئر به درجه آزادی (χ2/df) |
31/3 |
کمتر از 3 |
برازش مطلوب |
|
|
شاخص نیکویی برازش (GFI) |
926/0 |
بیشتر از 80/0 |
برازش مطلوب |
|
|
شاخص نیکویی برازش تعدیل شده (AGFI) |
898/0 |
بیشتر از 80/0 |
برازش مطلوب |
|
|
تطبیقی |
شاخص برازش نسبی (RFI) |
918/0 |
بیشتر از 90/0 |
برازش مطلوب |
|
شاخص برازش افزایشی (IFI) |
952/0 |
بیشتر از 90/0 |
برازش مطلوب |
|
|
شاخص برازش تطبیقی (CFI) |
952/0 |
بیشتر از 90/0 |
برازش مطلوب |
|
|
شاخص توکلر-لویس (TLI) |
942/0 |
بیشتر از 90/0 |
برازش مطلوب |
|
|
شاخص برازش هنجار شده (NFI) |
933/0 |
بیشتر از 90/0 |
برازش مطلوب |
|
|
مقتصد |
ریشه میانگین مجذورات خطای برآورد (RMSEA) |
064/0 |
کمتر از 08/0 |
برازش مطلوب |
|
شاخص برازش مقتصد هنجار شده (PNFI) |
762/0 |
بیشتر از 50/0 |
برازش مطلوب |
|
|
شاخص نیکویی برازش مقتصد (PCFI) |
777/0 |
بیشتر از 50/0 |
برازش مطلوب |
|
نتایج جدول ۳ نشان میدهد که مقدار آماره X2 برابر با 49/367 با درجه آزادی 111 است. حاصل تقسیم کای اسکوئر تقسیم بر درجه آزادی 31/3 بوده و کمتر از 5 است که بیانگر برازش عالی مدل میباشد. شاخص نیکویی برازش[41] برابر با 926/0 است که نشاندهنده برازش مطلوب مدل است. شاخص نیکویی برازش تعدیل شده[42] برابر با 898/0 میباشد که بزرگتر از 80/0 بوده و بنابراین مدل از برازش مطلوب برخوردار است. مقدار ریشه میانگین مجذورات خطای برآورد[43] نیز 064/0 میباشد که با توجه به اینکه کمتر از 08/0 است مطلوب بوده و نشاندهنده تأیید مدل پژوهش میباشد. شاخص برازش هنجار شده[44] برابر با 952/0، شاخص برازندگی هنجار نشده یا توکلر-لویس[45] برابر با 942/0، شاخص برازش تطبیقی[46] برابر با 963/0 و شاخص برازش نسبی[47] برابر با 918/0 است که همگی نشاندهنده برازش مطلوب و تأیید مدل پژوهش میباشد.
نمودار 1. الگوی نهایی نقش سبک فرزندپروری هلیکوپتری و باورهای غیرمنطقی در اضطراب سخنرانی با توجه به نقش میانجی کمالگرایی در دانش آموزان دختر دوره اول متوسطه
جدول 4. الگوی ساختاری مسیرها و ضرایب استاندارد آنها در الگوی نهایی
|
c |
B |
S.E. |
β |
R2 |
CR |
P |
|
فرزندپروری هلیکوپتری ← کمالگرایی |
895/0 |
167/0 |
33/0 |
11/0 |
37/5 |
001/0 |
|
فرزندپروری هلیکوپتری ← اضطراب سخنرانی |
072/0 |
025/ |
25/0 |
05/0 |
88/2 |
001/0 |
|
باورهای غیرمنطقی ← کمالگرایی |
32/2 |
27/0 |
45/0 |
20/0 |
60/8 |
001/0 |
|
باورهای غیرمنطقی ← اضطراب سخنرانی |
552/0 |
15/0 |
20/0 |
04/0 |
67/3 |
001/0 |
|
کمالگرایی ← اضطراب سخنرانی |
213/0 |
031/0 |
40/0 |
16/0 |
88/6 |
001/0 |
|
فرزندپروری هلیکوپتری ← باورهای غیرمنطقی |
256/0 |
035/0 |
60/0 |
34/0 |
27/7 |
001/0 |
تجزیه و تحلیل دادهها از طریق ضرایب رگرسیونی در مدل معادلات ساختاری (SEM) نشان میدهد که بین فرزندپروری هلیکوپتری و کمالگرایی رابطه معناداری وجود دارد، (05/0 , p<37/5, C.R= 33/0β =). بین فرزندپروری هلیکوپتری و اضطراب سخنرانی رابطه معناداری وجود دارد، (05/0 , p<88/2, C.R= 25/0β =). بین باورهای غیرمنطقی و کمالگرایی رابطه معناداری وجود دارد، (05/0 , p<60/8, C.R= 45/0β =). باورهای غیرمنطقی و اضطراب سخنرانی رابطه معناداری وجود دارد، (05/0 , p<67/3, C.R= 20/0β =). بین کمالگرایی و اضطراب سخنرانی رابطه معناداری وجود دارد، (05/0 , p<88/6, C.R= 40/0β =). بین فرزندپروری هلیکوپتری و باورهای غیرمنطقی رابطه معناداری وجود دارد، (05/0 , p<27/7, C.R= 60/0β =) (جدول 4).
جدول 5. آماره آزمون بوتاسترپ مربوط به نقش میانجی کمالگرایی
|
مقدار p-value |
حد بالای فاصله اطمینان 95% |
حد پایین فاصله اطمینان 95% |
برآورد β استاندارد |
اثر |
متغیرها |
|
001/0 |
43/0 |
178/0 |
296/0 |
اثر میانجی میانگین[48] (ACME) |
فرزندپروری هلیکوپتری * کمالگرایی * اضطراب سخنرانی |
|
001/0 |
98/0 |
482/0 |
737/0 |
اثر مستقیم میانگین[49] (ADE) |
|
|
001/0 |
28/1 |
76/0 |
033/1 |
اثر کلی[50] |
|
|
001/0 |
42/0 |
185/0 |
287/0 |
نسبت میانجیگری |
|
|
001/0 |
20/0 |
137/0 |
167/0 |
اثر میانجی میانگین (ACME) |
باورهای غیرمنطقی * کمالگرایی* اضطراب سخنرانی |
|
001/0 |
31/0 |
177/0 |
242/0 |
اثر مستقیم میانگین (ADE) |
|
|
001/0 |
37/0 |
247/0 |
31/0 |
اثر کلی |
|
|
001/0 |
33/0 |
125/0 |
217/0 |
نسبت میانجیگری |
**این تحلیل شامل ۵۶۰ مشاهده و ۱۰۰۰ شبیهسازی بوتاسترپ برای ارزیابی معناداری اثرات بود.
نتایج آزمون بوت استرپ جهت سنجش نقش میانجی نشان میدهد کمالگرایی در رابطه بین فرزندپروری هلیکوپتری و اضطراب سخنرانی نقش میانجی دارد (05/0 , p<296/0β =). نسبت اثر میانجیشده نشان میدهد حدود 7/28 درصد از اثر کلی فرزندپروری هلیکوپتری بر اضطراب سخنرانی از طریق کمالگرایی میانجیگری میشود. همچنین کمال گرایی در رابطه بین باورهای غیرمنطقی و اضطراب سخنرانی نقش میانجی دارد (05/0 , p<167/0β =). نسبت اثر میانجیشده نشان میدهد 7/21 درصد از اثر کلی باورهای غیرمنطقی بر اضطراب سخنرانی از طریق کمالگرایی میانجیگری میشود (جدول 5).
بحث و نتیجهگیری
هدف از پژوهش حاضر، مدلیابی نقش سبک فرزندپروری هلیکوپتری و باورهای غیرمنطقی در اضطراب سخنرانی با توجه به نقش میانجی کمالگرایی در دانشآموزان دختر دوره اول متوسطه بود. نتایج حاصل از آن نشان داد مدل نقش سبک فرزند پروری هلیکوپتری و باورهای غیرمنطقی در اضطراب سخنرانی با توجه به نقش میانجی کمالگرایی در دانشآموزان دختر از برازش قابل قبولی برخوردار است؛ و تمامی فرضیههای پژوهش تأیید شدند. بهطور خاص، رابطه معنادار و مثبت میان سبک فرزندپروری هلیکوپتری، باورهای غیرمنطقی، کمالگرایی و اضطراب سخنرانی تأکید میکند که این متغیرها در فرآیند شکلگیری اضطراب سخنرانی در دانشآموزان نقش محوری دارند.
طبق نتایج پژوهش بین سبک فرزندپروری هلیکوپتری و کمالگرایی رابطه معناداری وجود دارد. والدینی که بهطور افراطی بر تمام جنبههای زندگی فرزند خود نظارت دارند و از هرگونه شکست یا خطر جلوگیری میکنند، ممکن است ناخواسته زمینهساز اضطراب و نگرانی در فرزندان شوند (امیریان و همکاران، ۲۰۱۴). این سبک فرزندپروری، بهویژه زمانی که به استانداردهای غیرواقعی والدین گره میخورد، میتواند موجب گرایش نوجوانان به کمالگرایی شود (کیرتیکا و همکاران، ۲۰۲۳). چنین افرادی در تلاش برای اجتناب از نقص، ممکن است به اضطراب اجتماعی و نگرانی از ارزیابی دیگران دچار شوند.همچنین، فرزندپروری هلیکوپتری با اضطراب سخنرانی ارتباط دارد. نوجوانانی که تحت تأثیر این سبک تربیتی هستند، بهدلیل ترس از قضاوت منفی و عدم توانایی در برآورده ساختن انتظارات والدین، در موقعیتهای عمومی دچار اضطراب میشوند (بوتکین و همکاران، ۲۰۲۱؛ پادیلا-واکر و همکاران، ۲۰۱۲). این تحقیق تأیید میکند که فشارهای والدین بر رعایت استانداردهای غیرواقعی، میتواند به افزایش اضطراب اجتماعی منجر شود. علاوه بر این، کمالگرایی نیز به اضطراب سخنرانی مرتبط است. افراد کمالگرا، بهدلیل ترس از ناتوانی در رسیدن به استانداردهای بالا و نگرانی از ارزیابی دیگران، اضطراب بیشتری در سخنرانیها تجربه میکنند (فورست و همکاران، ۱۹۹۰؛ فلت و هیویت، ۲۰۲۲). یافتههای این تحقیق تأیید میکند که کمالگرایی تأثیر مستقیمی بر افزایش اضطراب سخنرانی دارد.
علاوه بر این، یافتهها نشان داد که بین باورهای غیرمنطقی و کمالگرایی نیز رابطه معناداری وجود دارد. باورهایی که بر ضرورت بینقص بودن و عملکرد کامل تأکید دارند، میتوانند فرد را به سمت کمالگرایی سوق دهند. افرادی که اعتقاد دارند "من باید همیشه بهترین باشم" یا "هیچ اشتباهی نباید داشته باشم"، ناخودآگاه خود را تحت فشار قرار میدهند تا در تمامی جنبههای زندگی عملکرد بینقصی داشته باشند. این طرز فکر میتواند استرس و اضطراب را افزایش دهد، زیرا فرد دائماً خود را مورد ارزیابی قرار میدهد و کوچکترین نقص را شکست تلقی میکند. مطابق با نظریههای شناختی-رفتاری، بهویژه مدل الیس (2015)، باورهای غیرمنطقی که بر ضرورت کمال تأکید دارند، مستقیماً به شکلگیری ویژگیهای کمالگرایانه منجر میشوند. افراد دارای این باورها معمولاً در تلاشاند تا در تمامی جنبههای زندگی کامل باشند، که این امر موجب اضطراب فراوان میشود. تحقیقات پیشین نیز نشان دادهاند که باورهای غیرمنطقی مانند "من باید همیشه عالی باشم" از عوامل کلیدی در ایجاد کمالگرایی محسوب میشوند (احمدی و خداپناه، ۲۰۲۰). این باورها فرد را به سوی استانداردهای غیرواقعی سوق داده و احساس ناکافی بودن و اضطراب را تقویت میکنند (فلاحی و همکاران، ۲۰۲۲). همچنین، این نگرشها میتوانند در سطح اجتماعی موجب محدودیت در ابراز خود و مشارکت اجتماعی شوند.
نتایج حاکی از ان است که بین فرزندپروری هلیکوپتری و باورهای غیرمنطقی رابطه معناداری وجود دارد. این سبک فرزندپروری، که شامل نظارت افراطی والدین بر زندگی فرزندان است، میتواند موجب شکلگیری باورهای غیرمنطقی مانند ترس از اشتباه، کمالگرایی و نگرانی از ارزیابی منفی شود. کودکانی که در این شرایط رشد میکنند، اغلب قادر به تصمیمگیری مستقل نیستند و احساس میکنند باید مطابق با استانداردهای والدین عمل کنند. این وضعیت، بهویژه در موقعیتهای اجتماعی، اضطراب شدیدی ایجاد میکند (بلسکی، ۲۰۰۵).
نتایج دیگر پژوهش نشان داد که کمالگرایی بهعنوان یک متغیر میانجی، رابطه بین فرزندپروری هلیکوپتری و اضطراب سخنرانی را میانجی گیری میکند. حدود ۲۸.۷ درصد از اثر کلی فرزندپروری هلیکوپتری بر اضطراب سخنرانی از طریق کمالگرایی میانجیگری میشود. این یافتهها با مدلهای شناختی-رفتاری همسو هستند، زیرا فرزندپروری هلیکوپتری با ایجاد فشار برای بینقص بودن، زمینه اضطراب اجتماعی را فراهم میکند (پادیلا-واکر و همکاران، ۲۰۱۲). در این سبک تربیتی، فرزند بهدلیل ترس از قضاوت و اشتباه، دچار اضطراب در موقعیتهای ارزیابی مانند سخنرانی میشود. همچنین، کمالگرایی رابطه بین باورهای غیرمنطقی و اضطراب سخنرانی را تعدیل میکند، بهطوری که ۲۱.۷ درصد از اثر کلی باورهای غیرمنطقی بر اضطراب سخنرانی از طریق کمالگرایی میانجیگری میشود. باورهای غیرمنطقی، که شامل افکاری اغراقآمیز و نادرست هستند، فرد را به سمت توقعات غیرواقعی و ترس از اشتباه سوق داده و اضطراب را افزایش میدهند (شکوهی مقدم و همکاران، 2011). این یافتهها بر نقش متغیرهای میانجی تأکید دارند و میتوانند در تدوین روشهای مدیریت اضطراب سخنرانی مورد استفاده قرار گیرند.
بطور کلی می توان نتیجهگیری کرد سبک فرزندپروری هلیکوپتری و باورهای غیرمنطقی تأثیر مستقیمی بر اضطراب سخنرانی دارند. علاوه بر این، بررسیها نشان داد که این دو متغیر از طریق تأثیرگذاری بر کمالگرایی، بهطور غیرمستقیم و میانجیگرانه بر اضطراب سخنرانی تأثیر میگذارند. این نتایج بهوضوح نشان میدهند که کمالگرایی، بهعنوان یک ویژگی شخصیتی، میتواند نقش اساسی در شکلگیری اضطراب سخنرانی ایفا کند، بهویژه در موقعیتهایی که افراد تحت ارزیابی دیگران قرار میگیرند و در معرض فشارهای اجتماعی هستند. از اینرو، میتوان استنباط کرد که کمالگرایی، بهویژه در دانشآموزان نوجوان که هنوز در حال شکلگیری هویت شخصی و اجتماعی خود هستند، میتواند بهعنوان یک میانجی روانشناختی در مسیر اضطراب سخنرانی عمل کند. این پژوهش همچنین بهطور معناداری اهمیت سبکهای فرزندپروری هلیکوپتری و باورهای غیرمنطقی را در ایجاد مشکلات روانشناختی، بهویژه اضطراب سخنرانی، روشن کرده است. فرزندپروری هلیکوپتری که بهطور افراطی مراقب و هدایتکننده است، میتواند زمینهساز فشارهای درونی و نیاز به کمالگرایی در کودکان و نوجوانان باشد. به همین ترتیب، باورهای غیرمنطقی که منجر به انتظارات غیرواقعی از خود میشوند، میتوانند بهطور مستقیم و غیرمستقیم، از طریق تأثیر بر کمالگرایی، اضطراب سخنرانی را افزایش دهند. این یافتهها بر لزوم توجه به عوامل روانشناختی و اجتماعی مؤثر در اضطراب سخنرانی تأکید میکنند و نشان میدهند که در مداخلات روانشناختی برای کاهش اضطراب سخنرانی، باید به سبکهای فرزندپروری، باورهای غیرمنطقی و ویژگیهای شخصیتی مانند کمالگرایی توجه ویژهای شود. این پژوهش میتواند پایهگذار برنامههای آموزشی و مشاورهای برای کمک به دانشآموزان در مدیریت اضطراب سخنرانی و تقویت مهارتهای اجتماعی و روانشناختی آنها باشد.
این پژوهش با محدودیتهایی مواجه بود که میتواند بر نتایج آن تأثیرگذار باشد. از جمله محدودیت در اختیار پژوهشگر استفاده همزمان از چهار عدد پرسشنامه طولانی که باعث طولانی شدن مدت پاسخگویی و خستگی آنها می شد. و محدودیت خارج از کنترل پژوهشگر عدم کنترل همه متغیرهای مداخله گر مثل سلامت روان، وضعیت اقتصادی اجتماعی خانواده، سابقه تحصیلی و غیره بود. از این رو، پیشنهاد میشود که پژوهشهای آینده نمونههای وسیعتر و متنوعتری را در مناطق مختلف جغرافیایی بررسی کنند و از روشهای چندمنبعی برای جمعآوری دادهها استفاده کنند تا اعتبار نتایج افزایش یابد. در راستای پیشنهادات کاربردی، مداخلات آموزشی و مشاورهای با هدف کاهش اثرات منفی فرزندپروری هلیکوپتری و باورهای غیرمنطقی، بهویژه در زمینه اضطراب سخنرانی، میتواند مفید باشد. بهطور خاص، طراحی برنامههایی که به دانشآموزان کمک کند تا کمالگرایی خود را مدیریت کرده و باورهای غیرمنطقی خود را تغییر دهند، میتواند به کاهش اضطراب و ارتقاء عملکرد سخنرانی آنها کمک کند.
تعارض منافع
هیچ گونه تعارض منافع توسط نویسندگان بیان نشده است.
سپاسگزاری
بدین وسیله از اساتید راهنما و مشاوران این تحقیق و دانش آموزانی که در این پژوهش شرکت کرده اند تشکر و قدردانی می گردد.
[1]. Speech Anxiety
[2]. Liu, Qian, He, Wen, & Li
[3]. de Jong
[4]. Pirinen
[5]. Kankam and Boateng
[6]. Spyridonis, Daylamani-Zad, & Nightingale
[7]. Keerthigha, Singh, Chan, & Caltabiano
[8]. Helicopter Parenting Style
[9]. Botkin, Wiggs, Kipp, Lindstrom, & Molina
[10]. Irrational Beliefs
[11]. Pine
[12]. Ellis
[13]. Perfectionism
[14]. Flett, & Hewitt
[15]. Mohammadpour, & Pishghadam
[16]. Padilla-Walker, & Nelson
[17]. Belsky
[18]. David, Schnur, & Orenstein
[19]. Frost, Marten, Lahart, & Rosenblate
[20] .Structural Equation Modeling
[21]. Analysis of Moment Structures
[22] Bootstrap
[23] Baron & Kenny Test
[24]. Positive and Negative Perfectionism Scale
[25]. Terry-Short
[26]. Irrational Beliefs Test
[27]. Jones
[28]. Need for social approval
[29]. tendency to catastrophize
[30]. avoid problems
[31]. dependence on others
[32]. Ebadi, & Motamedi
[33]. Personal Report of Public Speaking Anxiety
[34]. Cho
[35]. Anxiety Social Concerns
[36]. Helicopter Parenting Instrument-Short Version
[37]. Pistella
[38]. Comparative Fit Index
[39]. Goodness of Fit Index
[40]. Root Mean Square Error of Approximation
[41]. Goodness of Fit Index (GFI)
[42]. Adjusted Goodness of Fit Index (AGFI)
[43]. Root Mean Square Error of Approximation (RMSEA)
[44]. Normed Fit Index (NFI)
[45]. Tucker-Lewis Index (TLI)
[46]. Comparative Fit Index (CFI)
[47]. Relative Fit Index (RFI)
[48]. Average Causal Mediation Effect
[49]. Average Direct Effect
[50]. Total Effect
