رابطه ی ادراک کیفیت مسکن و محیط مسکونی با عزت نفس ساکنین محله های ناهمگن (نمونه ی موردی: محله ی حسن آباد-زرگنده تهران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری معماری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی

2 استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی

3 عضو هیات علمی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.

چکیده

مقدمه: گوناگونی جزء مهمی برای توسعه شهری عادلانه است. اما آنچه در محله‌های گوناگون و ناهمگن به دلیل مجاورت گروه‌های مختلف اجتماعی-اقتصادی ساکن اتفاق می‌افتد، قضاوت و مقایسه‌های اجتماعی بر مبنای نمودهای عینی افراد است و این ارزیابی همسایگان، بر خودپنداره ساکنین تاثیر می‌‌گذارد. هدف پژوهش بررسی تاثیر ادراک شاخصه‌های کیفیت مسکن و محیط مسکونی در محله ناهمگن، بر عزت‌نفس ساکنین می‌باشد. روش: روش پژوهش از نوع همبستگی و مدلیابی معادلات ساختاری به روش تحلیل مسیر است. نمونه پژوهش دو گروه 250 نفری با سطح اجتماعی-اقتصادی مختلف در بافت ضعیف عمرانی و بافت مرفه زرگنده بوده که به روش نمونه‌گیری غیرتصادفی در‌دسترس انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه پژوهشگر‌ساخته ادراک کیفیت مسکن و محیط مسکونی، پرسشنامه عزت‌نفس رزنبرگ (1965) و کوپراسمیت (1981) استفاده شد. داده‌ها با آزمون‌های رگرسیون و مدلیابی معادلات ساختاری توسط نرم‌افزارهای SPSS-24 و AMOS تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که همبستگی معناداری بین متغیرهای پژوهش وجود دارد. در محله‌های با سطح اجتماعی-اقتصادی پایین‌تر، ضرایب مسیر بین مولفه های ادراک بیرونی از یکپارچگی و جایگاه اجتماعی ساکنین (05/0p=، 199/0β=) ویژگی‌های گذر (تاثیر غیرمستقیم) و فضای باز و سبز خصوصی مساکن (تاثیر غیرمستقیم) با عزت‌نفس عمومی و اجتماعی ساکنین معنادار می‌باشد. در محله‌های با سطح اجتماع-اقتصادی بالاتر نیز، ضرایب مسیر بین مولفه‌های ادراک بیرونی از دسترسی به امکانات و خدمات (01/0p=، 294/0β=)، نمای ساختمان (05/0p=، 225/0β=)، تراکم ادراکی (تاثیر غیرمستقیم) و شرایط صوتی (01/0p=،270/0β=) با عزت‌نفس عمومی و اجتماعی ساکنین معنادار می‌باشد. نتیجه گیری: بطور کلی کیفیت شاخصه‌های مسکن و محیط مسکونی بر ادراک ساکنین و سلامت روان آنان تاثیر می‌گذارد. در محله‌های ناهمگن به دلیل قرارگیری گروه‌های مختلف، مقایسه‌ها و قضاوت‌های همسایگان از نمودهای بیرونی که معرف وضعیت اجتماعی-اقتصادی افراد هستند خودپنداره آن‌ها را شکل می‌دهد. بنابراین جهت زیست‌پذیری مجموعه های مسکونی متنوع شهری، لازم است هنگام برنامه ریزی و توسعه آن‌ها، به متغیرهای کالبدی و انسانی که بر ارزیابی‌های بیرونی و در پی آن ادراک و رفتار ساکنین با یکدیگر موثر است، توجه شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Relationship between the perception of the quality of housing and residential environment and resident’s self-esteem of heterogeneous neighborhoods (case study: Hassan Abad-Zargandeh neighborhood of Tehran)

نویسندگان [English]

  • mehrnaz ramzanpour 1
  • ali sharghi 2
  • Bahram Saleh Sadaghpour 3
1 Ph.D Student at Shahid Rajaee Teacher Training University
2 Assistant Prof. at Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Rajaee Teacher Training University
3 Member Faculty of Shahid Rajaee Teacher Training University
چکیده [English]

Introduction: Diversity is an important part of a fair city development. But what happens in heterogeneous neighborhoods due to the proximity of different socioeconomic groups is social judgment and comparison based on objective aspects of individuals, this perception is based on assessment of neighbors which affect inhabitant’s self-esteem. The purpose of this study is investigating the effect of external perception of the residential environment quality in heterogeneous neighborhoods on residents' self-esteem. Method: The method is descriptive-analytic and attempts to finding the correlation between factors in the form of a model. So, two groups of 250 people with different socioeconomic class were selected randomly from the Hessenabad-Zargandeh heterogeneous neighborhood to judging the physical and human factors of the neighborhoods. Using path analysis and regression, direct and indirect effects of variables on resident’s self-esteem were investigated. Results: The results show that in lower-socio-economic neighborhoods, the external perception of the integrity and social status of residents, the characteristics of passage and open space, and the green private housing, with mediators determining the public and social self-esteem of residents Is. But in neighborhoods with higher socioeconomic levels, external perception of access to facilities and services, facade of the building, perceptual density and voice conditions with mediators affects the public and social self-esteem of the residents. Conclusion: Therefore, it is necessary to pay more attention to these physical and human factors when planning and developing heterogeneous neighborhoods for the mental health of the inhabitants, because external judgments are made accordingly and effect their social contact.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Heterogeneous Neighborhood
  • Housing and Residential Environment Quality
  • Self-esteem
  • Exterior judgment
آقادادشی، آذر (1384)، هنجاریابی آزمون عزت­نفس کوپر اسمیت بر روی دانش آموزان مقطع راهنمایی تحصیلی شهرستان ابهر. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
بشلیده، کیومرث؛ یوسفی، ناصر؛ حقیقی، جمال؛ بهروزی، ناصر (1391)، بررسی ساختار عاملی مقیاس عزت نفس روزنبرگ با سه شکل واژه پردازی مثبت، منفی و نیمی از ماده ها مثبت و نیمی منفی در دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز. مطالعات روانشناسی تربیتی، 9 (15)، 41-66.
بغدادی، آرش (1386)، رویکردی تحلیلی به لکه­های ناهمگون در بافت شهر تهران. هویت شهر، سال اول. شماره 1: 51-61.
پاکزاد، جهانشاه (1390)، سیر اندیشه ها در شهرسازی(1)، از آرمان تا واقعیت، تهران، آرمانشهر.
حسینی یزدی، سیده عاطفه؛ مشهدی، علی؛ کیمیایی، سید علی؛ عاصمی، زهرا (1394)، اثربخشی برنامه مداخله ای ویژه کودکان طلاق بر بهبود خودپنداره و تاب آوری کودکان. فصلنامه روانشناسی کاربردی، سال نهم، 1 (33)، 7-21.
خیرخواه، معصومه؛ مکاری، هدی؛ نیسانی سامانی، لیلا؛ حسینی، آغافاطمه (1392)، ارتباط اضطراب و عزت نفس در دختران نوجوان. نشریه پرستاری ایران، 26 (83)، 19-29.
رجبی، غلامرضا؛ بهلول، نسرین (1386)، سنجش پایایی و روایی مقیاس عزت نفس روزنبرگ در دانشجویان سال اول دانشگاه شهید چمران. مجله پژوهش‌های تربیتی و روانشناختی. سال سوم، دوره 3(2)، 33-48.
سامه،رضا؛اکرمی،غلامرضا (2016)، تحلیل تحوّلات اندیشة «کیفیت زندگی» در معماری و شهرسازی. هویت شهر،10(1)، 27-40.
سلگی، زهرا؛ ویسی، راضیه (1397)، اثربخشی آموزش ذهن آگاهی بر حساسیت اضطرابی، خودپنداره و خودکارامدی تحصیلی دانش آموزان دچار نارسانویسی. فصلنامه روانشناسی کاربردی، سال دوازدهم، شماره 4 (48)، 573-594.
شهرداری منطقه 3. (1395)، سند راهبردی توسعه محله حسن آباد زرگنده (1391-95).
قاسمی زاد، علیرضا؛ برنجیان تبریزی، حسین؛ عابدی، محمدرضا؛ برزیده، ام البنین (2010). بررسی مقایسه ای رابطه بین کیفیت زندگی با عزت نفس، کانون کنترل، استرس و سرمایه اجتماعی فرزندان شاهد و ایثارگر فارس. فصلنامه رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 1(4)، 107-124.
کازبی، پل کریس (1389)، روش های پژوهش در علوم رفتاری. ترجمه غلامرضا نفیسی و کامران نجفی. قم، انتشارات آینده درخشان.
گروسی، سعیده و شمس الدینی، محمد (1393)، تاثیر کیفیت محیطی محلات مسکونی بر سلامت ساکنان در شهر کرمان، مطالعات جامعه شناختی شهری، 4(12)، 51-74.
Ahmadi, D. (2018). Diversity and social cohesion: the case of Jane-Finch, a highly diverse lower-income Toronto neighbourhood. Urban Research & Practice, 11(2),139-158.
Albor, C., Uphoff, E., Stafford, M., Ballas, D., Wilkinson, R., & Pickett, K. (2014). The effects of socioeconomic incongruity in the neighbourhood on social support, self-esteem and mental health in England. Social science & medicine, 111, 1-9.
Arthurson, K. (2012). Social mix, reputation and stigma: Exploring residents’ perspectives of neighbourhood effects. In Neighbourhood effects research: New perspectives (pp. 101-119): Springer.
Asadi Sadeghi Azar, I. Vasudeva, P. And Abdollahi, Abdolghani. (2006). Relationship between Quality of Life, Hardiness, Self-efficacy and Self-esteem amongst Employed and Unemployed Married Women in Zabol. Iran J Psychiatry, 1.pp, 104- 111.
Bailey, E.J., Malecki, K. C., Engelman, C. D., Walsh, M. C., Bersch, A.J., Martinez-Donate, A. P., Nieto, F.J. (2014). Predictors of discordance between perceived and objective neighborhood data. Annals of epidemiology, 24(3), 214-221.
Bakar, N. A. A., Majid, M. A., Adam, K., & Allegra, M. (2018). Social Force as a Microscopic Simulation Model for Pedestrian Behavior in Crowd Evacuation. Advanced Science Letters, 24(10), 7611-7616.
Bleidorn, W., Arslan, R. C., Denissen, J. J., Rentfrow, P. J., Gebauer, J. E., Potter, J., & Gosling, S. D. (2016). Age and gender differences in self-esteem—A cross-cultural window. Journal of personality and social psychology, 111(3), 396.
Bond, L., Kearns, A., Mason, P., Tannahill, C., Egan, M., & Whitely, E. (2012). Exploring the relationships between housing, neighbourhoods and mental wellbeing for residents of deprived areas. BMC public health, 12(1), 48.
Browning, C. R., Dirlam, J., & Boettner, B. (2016). From heterogeneity to concentration: Latino immigrant neighborhoods and collective efficacy perceptions in Los Angeles and Chicago. Social Forces, 95(2), 779-807.
Clark, J., & Kearns, A. (2012). Housing improvements, perceived housing quality and psychosocial benefits from the home. Housing Studies, 27(7), 915-939.
Coffé, H. (2009). Social capital & community heterogeneity. Social Indicators Research, 91(2), 155-170.
Coopersmith, S. (1981). The antecedents of selfesteem. Palo Alto, CA: Counsulting Psychologists Press (Original work published, 1967).
Côté-Lussier, C., Jackson, J., Kestens, Y., Henderson, M., & Barnett, T. A. (2015). A child’s view: social and physical environmental features differentially predict parent and child perceived neighborhood safety. Urban Health, 92(1), 10-23.
Craik, K. (2013). Perceiving environmental quality: Research and applications (Vol. 9): Springer Science & Business Media.
Davidson, N. M. (2008). Property and relative status. Mich. L. Rev., 107, 757.
Dehmani, Z., Hakami, M., & Kraskian Mojembari, A. (2015). Effects of Horticultural Ttherapy on Self-Esteem and General Health Status in Elderly Nursing Home Residents. Iranian Journal of Ageing, 9(4), 259-267.
Dekker, R., & van Breugel, I. (2019). Walking the Walk’Rather Than ‘Talking the Talk’of Superdiversity: Continuity and Change in the Development of Rotterdam’s Immigrant Integration Policies. In Coming to Terms with Superdiversity (pp. 107-132). Springer, Cham.
Dymitrow, M., Biegańska, J., & Grzelak‐Kostulska, E. (2018). Deprivation and the Rural‐Urban Trap. Tijdschrift voor economische en sociale geografie,109(1), 87-108.
Fathiashtiani A, Tavallaee SA, Azizabadi Farahani M, Moghani lankarani M. Association of psychological symptoms and self esteem in chemical warfare agent exposed veterans. Journal of Military Medicine. 2008;9(4):273-82.
Ferraro, R., Escalas, J. E., & Bettman, J. R. (2011). Our possessions, our selves: Domains of self‐worth and the possession–self link. Journal of Consumer Psychology, 21(2), 169-177.
Festinger L (1954). "A theory of social comparison processes". Human relations. 7 (2), 117–140.
Gabriel, Y. and T. Lang (2015). The unmanageable consumer, Sage.
Garofalo, C., Holden, C. J., Zeigler‐Hill, V., & Velotti, P. (2016). Understanding the connection between self‐esteem and aggression: The mediating role of emotion dysregulation. Aggressive behavior, 42(1), 3-15.
Gifford, R., et al. (2011). "Environmental psychology." IAAP handbook of applied psychology:440-470.
Griffin, Em (2011). A First Look at Communication Theory. New York, New York: McGraw Hill. pp. 194–204.
Griffin, Em (2012). A First Look at Communication Theory. New York, NY: McGraw-Hill.
Haney, T. J. (2007). “Broken windows” and self-esteem: subjective understandings of neighborhood poverty and disorder. Social Science Research, 36(3), 968-994.
Höfelmann, D. A., Roux, A. V. D., Antunes, J. L. F., & Peres, M. A. (2015). Association of perceived neighborhood problems and census tract income with poor self-rated health in adults: a multilevel approach. Cadernos de saude publica, 31,79-91.
Jafflin, K., Pfeiffer, C., & Bergman, M.M. (2018). Effects of self-esteem and stress on self-assessed health:a Swiss study from adolescence to early adulthood.Quality of Life Research,1-10.
Jones, T., Horton, D., Mullen, C., Pooley, C., Scheldeman, G., Strano, E., & Tight, M. (2016). The role of street network connectivity and access to everyday facilities in shaping everyday walking and cycling in English cities. In Strategies for Sustainable Mobilities: Opportunities and Challenges (pp. 15-38): Routledge.
Jones-Rounds, M. L., Evans, G. W., & Braubach, M. (2014). The interactive effects of housing and neighbourhood quality on psychological well-being. J Epidemiol Community Health, 68(2), 171-175.
Kearney, A. R. (2006). Residential development patterns and neighborhood satisfaction: Impacts of density and nearby nature. Environment and Behavior, 38(1), 112-139.
Kearns, A., & Whitley, E. (2018). Perceived neighborhood ethnic diversity and social outcomes: Context-dependent effects within a postindustrial city undergoing regeneration. Journal of Urban Affairs, 40(2), 186-208.
Koopmans, R., & Schaeffer, M. (2016). Statistical and perceived diversity and their impacts on neighborhood social cohesion in Germany, France and the Netherlands. Social Indicators Research, 125(3), 853-883.
Krefis, A., Augustin, M., Schlünzen, K., Oßenbrügge, J., & Augustin, J. (2018).How Does the Urban Environment Affect Health and Well-Being?A Systematic Review. Urban Science,2(1), 21.
Krzysztofik, R., Dymitrow, M., Grzelak-Kostulska, E., & Biegańska, J. (2017). Poverty and social exclusion: An alternative spatial explanation. Bulletin of Geography. Socio-Economic Series, 35(35), 45-64.
Liu, W., Son, M., Wenzel, A., An, Z., Zhao Martin, N., Nah, S., & Ball-Rokeach, S. (2018). Bridging mechanisms in multiethnic communities: Place-based communication, neighborhood belonging, and intergroup relations. Journal of International and Intercultural Communication, 11(1), 58-80.
Logan, J. R., & Oakley, D. (2017). Black lives and policing: The larger context of ghettoization. Journal of Urban Affairs, 39(8), 1031-1046.
Losh, S. C., & Nzekwe, B. (2017). Social Identity Theory. The Wiley‐Blackwell Encyclopedia of Social Theory, 1-10.
Łowicki, D., & Piotrowska, S. (2015). Monetary valuation of road noise. Residential property prices as an indicator of the acoustic climate quality. Ecological Indicators, 52, 472-479.
Mackenbach, J., Lakerveld, J., Lenthe, F., Bárdos, H., Glonti, K., Compernolle, S., Rutter, H. (2016). Exploring why residents of socioeconomically deprived neighbourhoods have less favourable perceptions of their neighbourhood environment than residents of wealthy neighbourhoods. Obesity reviews, 17(S1), 42-52.
Mafra, A. L., & Lopes, F. A. (2014). “Am I Good Enough for You?” Features Related to Self-Perception and Self-Esteem of Brazilians from Different Socioeconomic Status. Psychology, 5(07), 653.
Magliocco, A., & Perini, K. (2015). The perception of green integrated into architecture: installation of a green facade in Genoa, Italy. AIMS Environ. Sci,2, 899-909.
Maharana, A., Nguyen, Q. C., & Nsoesie, E. O. (2017). Using Deep Learning and Satellite Imagery to Quantify the Impact of the Built Environment on Neighborhood Crime Rates. arXiv preprint arXiv:1710.05483.
Maslow, A. (1 970). Motivation and personality. New York. Harper & Row.
McCormick, R. (2017). Does access to green space impact the mental well-being of children: a systematic review. Journal of pediatric nursing, 37, 3-7.
McCracken, D. S., Allen, D. A., & Gow, A. J. (2016). Associations between urban greenspace and health-related quality of life in children. Preventive medicine reports, 3, 211-221.
Mitáš, J., Sas-Nowosielski, K., Groffik, D., & Frömel, K. (2018). The safety of the neighborhood environment and physical activity in Czech and Polish adolescents. International journal of environmental research and public health, 15(1), 126.
Motamed, B., & Bitaraf, A. (2016). AN EMPIRICAL ASSESSMENT OF THE WALKING ENVIRONMENT IN A MEGACITY: CASE STUDY OF VALIASR STREET, TEHRAN. ArchNet-IJAR: International Journal of Architectural Research, 10(3), 76.
Neuts, B., & Vanneste, D. (2018). Contextual Effects on Crowding Perception: An Analysis of Antwerp and Amsterdam. Tijdschrift voor economische en sociale geografie, 109(3), 402-419.
O'Brien, D. T., Farrell, C., & Welsh, B. C. (2018). Broken (windows) theory: A meta-analysis of the evidence for the pathways from neighborhood disorder to resident health outcomes and behaviors. Social science & medicine.
Permentier, M., Bolt, G., & Van Ham, M. (2011). Determinants of neighbourhood satisfaction and perception of neighbourhood reputation. Urban studies, 48(5), 977-996.
Permentier, M., Van Ham, M., & Bolt, G. (2008). Same neighbourhood…different views? A confrontation of internal and external neighbourhood reputations. Housing Studies, 23(6),833-855.
Permentier, M., Van Ham, M., & Bolt, G. (2009). Neighbourhood reputation and the intention to leave the neighbourhood. Environment and Planning A, 41(9), 2162-2180.
Price, C. R. (2017). Alleviating Affordable Housing Stigma by Design. The Ohio State University, Ph.D dissertation.
Rasidi, M. H., Jamirsah, N., & Said, I. (2018). Development of urban green space affects neighbourhood community social interaction. Asian Journal of Environment-Behaviour Studies, 3(8), 79-88.
Rezaei, F., Roshan nia S., Ali asadi H. (2016). "Investigating Stigma within Epilepsy Patients and its Effect on Psychological Factors. The Journal of Shahid Sadoughi University of Medical Sciences 23(11): 1063-1075.
Reznik, O. (2014). Method of Property Acquisition and Social Status in Post-Communist Society. SAGE Open, 4(3), 2158244014545468.
Richman, S. B., Slotter, E. B., Gardner, W. L., & DeWall, C. N. (2015). Reaching out by changing what's within: Social exclusion increases self-concept malleability. Journal of Experimental Social Psychology, 57, 64-77.
Rohe, W. M., Van Zandt,S., & McCarthy,G.(2013).The social benefits and costs of homeownership: A critical assessment of the research.The affordable housing reader,40,196-213.
Rosenberg, M. (1965). Society and the adolescent selfimage. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Rosenberg,M. (2015). Society and the adolescent self-image. Princeton university press.
Scheurer, J., Curtis, C., & McLeod, S. (2017). Spatial accessibility of public transport in Australian cities: Does it relieve or entrench social and economic inequality? Journal of Transport and Land Use, 10(1), 911-930.
Stamps, A. E. (2013). Psychology and the aesthetics of the built environment, Springer Science & Business Media.
Talen, E. (2012). Design for diversity. Routledge.
Talen, E. and S. Lee (2018). Design for social diversity, Routledge.
von Soest, T., Wagner, J., Hansen, T., & Gerstorf, D. (2018). Self-esteem across the second half of life: The role of socioeconomic status, physical health, social relationships, and personality factors. Journal of Personality and Social Psychology, 114(6), 945.
Wang, Y., Wang, S., Li, G., Zhang, H., Jin, L., Su, Y., & Wu, K. (2017). Identifying the determinants of housing prices in China using spatial regression and the geographical detector technique. Applied Geography, 79, 26-36.
White, E. V., & Gatersleben, B. (2011). Greenery on residential buildings: Does it affect preferences and perceptions of beauty? Journal of Environmental Psychology, 31(1), 89-98.
White, J. B., Langer, E. J., Yariv, L., & Welch, J. C. (2006). Frequent social comparisons and destructive emotions and behaviors: The dark side of social comparisons. Journal of adult development, 13(1), 36-44.
Widener, M. J., Farber, S., Neutens, T., & Horner, M. (2015). Spatiotemporal accessibility to supermarkets using public transit: an interaction potential approach in Cincinnati, Ohio. Journal of Transport Geography, 42, 72-83.
Zsifkovits, M., & Pham, T. (2017). MODELLING AND PARAMETERIZING PEDESTRIAN BEHAVIOUR IN PUBLIC PLACES: A REVIEW. International Journal of Simulation Modelling (IJSIMM), 16(4).