مقدمه

در ایران، خودکشی یک نگرانی جدی و پنجمین عامل مرگ است (قنبری، ملکوتی، نجومی، علوی و خالق پرست[1]، 2015). فراتحلیل خودکشی در ایران نشان داده است که خودکشی و خودکشی کامل به ترتیب 26/5 و 6/4 در هر 10000 نفر بوده است (روحانی و اسماعیلی[2]، 2020). میانگین سنی خودکشی 25 سال است و 21 درصد از خودکشی‌ها توسط دانشجویان دانشگاه انجام شده است (روحانی و اسماعیلی، 2020). نتایج مقایسة ۴۹ کشور درحال‌توسعه مشخص کرد، میانگین شیوع افکار خودکشی 1۵٫۳ درصد است (افرازی زاده، بقولی، جاویدی و سهرابی، 1402) و این افکار خودکشی به‌عنوان پیش‌بینی‌کنندة قوی برای خودکشی نوجوانان است (عصاری، بویس، بازرگان و کالدول[3]؛ 2020). تخمین زده می‌شود، حدود ۶۰ درصد از افراد دارای ایدة خودکشی معمولاً یک سال پس از پیدایش ایده در ذهنشان، اقدام به خودکشی می‌کنند (کینگ[4] و همکاران، 2019). افکار خودکشی همه انواع افکار و تمایل به برنامه‌ریزی برای پایان‌دادن به زندگی را تعریف می‌کند که معمولاً تحت استرس زندگی فعال می‌شود (گیوها[5]، 2017).

جوانان، به‌ویژه دانشجویان دانشگاه، با مشکلات متعددی مانند چالش‌های آموزشی، شغلی و بین‌فردی مواجه هستند (کویرو، بتیس و کامپس[6]، 2017) که همین امر ممکن است منجر به بروز خودکشی در بین دانشجویان شود، به‌این‌ترتیب، اقدام جدی در چنین مواقعی اهمیت زیادی در پیشگیری از مشکلات روانی دارد (مک‌کارتی، تریس، اودونوان، برادی نوین، مورفی، اوشی و اوریگان[7]، 2018). در بررسی عوامل خطر خودکشی در دانشجویان پزشکی، نتایج متناقضی در رابطه با تأثیر عوامل جمعیت‌شناختی (شامل سن، جنسیت، وضعیت ارتباطی و سایر خصوصیات) بر افکار خودکشی به دست آمد. عوامل خطر در این گروه اجتماعی، سبک‌های دلبستگی و ویژگی‌های شخصیتی اهمیت قابل‌توجهی داشتند (موانیا، اوینو و کیماتو[8]، 2023؛ ژانگ، لی، چن، ایوالدز کویست و لیو، 2017؛ روحانی و اسماعیلی، 2020؛ کمپوس و ماسکوتا[9]، 2014؛ اوزر، ییلدیریم و ارکوچ[10]، 2015) اما نقش سبک‌های دلبستگی مهم‌تر از نقش ویژگی‌های شخصیتی  است (گولد، لیک، کلینمن، گالفالوی، چاودری و مدنیک[11]، 2018).

بر اساس نظریه بالبی[12]، "دلبستگی[13]" به پیوند عاطفی بین افراد و مراقبان آنها در سال‌های اولیه زندگی آنها اشاره دارد. این پیوند منجر به شکل‌گیری الگوهای کار درونی مثبت و منفی در ارتباط با خود و دیگران می‌شود (بولبی، 1969). این مدل‌ها تقریباً تا بزرگسالی ثابت می‌مانند و سبک دلبستگی فرد را تعیین می‌کنند. به طور سنتی، آینزورث سه سبک دلبستگی اولیه را در کودکان (آینزورث، بلهار، واترز و وال[14]، 2015) و بزرگسالان (هازان و شاور[15]، 1987) به‌عنوان سبک‌های «ایمن»، «ناایمن اجتنابی» و «ناایمن مضطرب/دوسوگرا» معرفی می‌کند. این مدل‌های ذهنی به‌عنوان الگوهایی عمل می‌کنند که بر جنبه‌های مختلف زندگی فرد، از جمله نحوه ارتباط آن‌ها با افراد دیگر (فرالی[16]، 2002؛ هازان و شاور، 1987) و خطر آسیب‌شناسی روانی (آلن[17] و همکاران، 2007؛ سروف[18]، 2005) تأثیر می‌گذارند. دلبستگی ایمن یا ناایمن ممکن است بسته به کیفیت مراقبت و پاسخگویی مراقبین ایجاد شود (اینزورث[19] و همکاران، 1978). اضطراب دلبستگی و اجتناب از دلبستگی از ویژگی‌های سبک‌های دلبستگی ناایمن هستند که ناشی از عدم پاسخگویی، خشن، در دسترس نبودن یا عموماً بی‌توجهی مراقبین نسبت به کودک است. افرادی که سبک‌های دلبستگی ایمن دارند نه اضطراب دلبستگی دارند و نه اجتناب در سطوح بالا. آنها دیدگاه مثبتی نسبت به خود و شخصیت‌های دلبستگی دارند (میکولینسر و شاور[20]، 2012). شواهد همچنین حاکی از آن است که افراد دارای سبک دلبستگی ایمن در مقایسه با افراد دارای سبک دلبستگی ناایمن، دامنه محدودتری از علائم آسیب‌شناختی روانی و سطح بالاتری از عملکرد روانی اجتماعی را در طول زندگی خود نشان می‌دهند. (استپ، مورس، یاگی، رینولدز، رید و پیلکونیس[21]، 2008). گزارش‌های اخیر همچنین نشان می‌دهد که سبک‌های دلبستگی ناایمن اجتنابی و مضطرب/دوسوگرا در بیماران خودکشی شایع‌تر است. در واقع، این افراد به دلیل حمایت ناکافی، پیامدهای مشکل‌سازتری را تجربه می‌کنند. علاوه بر این، این افراد علائم دیگری مانند بدبینی، اعتمادبه‌نفس پایین و ناامیدی دارند که می‌تواند زمینه را برای اقدام به خودکشی در شرایط سخت فراهم کند (بروجردی، کیمیایی، یزدی و صفا[22]، 2019).

وانگ، گئو، ژو، شن و یوو[23] (2023) در پژوهشی نشان دادند که با استفاده از یک مدل دو عاملی برای ساختن ساختار سه‌گانه تاریک، تأثیرات سه‌گانه تاریک را بر افکار خودکشی و تأثیر میانجی بیگانگی اجتماعی را بررسی کردند و  نشان دادند که هسته تاریک و ماکیاولیسم از طریق بیگانگی اجتماعی بر افکار خودکشی تأثیر می‌گذارند. یافته‌های این مطالعه نشان داد که چگونه ویژگی‌های سه‌گانه تاریک منجر به افکار خودکشی می‌شود. این ویژگی‌ها ممکن است افراد را مستعد مشکلات مختلف بین‌فردی مانند پرخاشگری رانندگی، رفتارهای قلدری و اعمال مجرمانه کند. اگرچه بسیاری از مطالعات بر مشکلات بین‌فردی ویژگی‌های سه‌گانه تاریک متمرکز شده‌اند، مطالعات کمی ارتباط بین سه‌گانه تاریک و مشکلات درون‌فردی، به‌ویژه خودکشی را بررسی کرده‌اند (وانگ و همکاران، 2023).

روان‌پریشی با تکانشگری بالا، تمایل به ریسک، همدلی کم، رفتارهای هیجان‌طلبانه و رفتارهای ضداجتماعی مشخص می‌شود (فورنهام، هاید و تریکی[24]، 2013). خودشیفتگی با تسلط، استحقاق و خودبینی بزرگ تعریف می‌شود (کریزان و هرلاچ، 2018). ماکیاولیسم با رفتارهای دستکاری بین‌فردی و فریب نسبت به دیگران مشخص می‌شود (آبل، برویر، کوالتر و آستین[25]، 2016). علی‌رغم ویژگی‌های نسبتاً متمایز سه خصلت، مطالعات قبلی نشان داده‌اند که یک هسته تاریک مشترک در صفات سه‌گانه تاریک وجود دارد و این هسته با کنترل خود کم، تکانشگری بالا، پرخاشگری و دستکاری مشخص می‌شود (مانئیرو[26] و همکاران، 2018؛ بادر و همکاران، 2021؛ مک لارن، ریما و تاراف[27]، 2017). هسته تاریک می‌تواند نوجوانان با تظاهرات بالایی از ویژگی‌های سه‌گانه تاریک را به تجربه سطوح بالایی از افکار خودکشی سوق دهد؛ زیرا ویژگی‌های اصلی هسته تاریک که در بالا ذکر شد همه عوامل مهمی برای پیش‌بینی افکار خودکشی بودند (ژو[28] و همکاران، 2024؛ جیا، وانگ و لین[29]، 2022). هر یک از ابعاد سه‌گانه تاریک به‌صورت متفاوتی بر افکار خودکشی تأثیر می‌گذارد. این صفات شخصیتی با بالارفتن احتمال تجارب عاطفی لحظه‌ای منفی و بی‌تعادلی عاطفی همراه است و این موضوع خطر رفتارهای خود آسیب‌رسان را در آنان بالا می‌برد. به نظر می‌رسد سایکوپاتی از طریق پرخاشگری و تصمیم‌گیری مخاطره‌آمیز، افکار خودکشی را افزایش می‌دهد، درحالی‌که خودشیفتگی از طریق خصومت عاطفی، احساس شرم، علائم افسردگی و مشکل در تنظیم و تفسیر هیجانات منفی، باعث افزایش افکار خودکشی می‌شود (بخشی‌پور رودسری و حانیه، 1402). افراد ماکیاول نیز فاقد راهبردهای مؤثر و سازگارانه برای مقابله با تکانه‌ها هستند که موجب می‌شود در موقعیت‌های فشارزا یا موقعیت‌هایی که فرد باید دست به انتخاب و تصمیم بزند به رفتارهایی پرخطر متوسل گردند (ویلسون، ون دورن و رنگ[30]، 2023).

از دیگر متغیرهای مرتبط با خودکشی حمایت اجتماعی ادراک شده[31] می‌باشد (آریا، اوگاردی، کالدریا، وینکنت، ویلکوگس و ویش[32]، 2009). حمایت اجتماعی ادراک شده به دردسترس‌بودن ذهنی مراقبت و کمک دریافتی از روابط اجتماعی اشاره دارد و با حمایت عاطفی (مانند ابراز همدلی)، حمایت ابزاری (مثلاً کمک در انجام وظایف خانه) و حمایت اطلاعاتی (مثلاً مشاوره مالی) مشخص می‌شود که می‌تواند از منابع مختلفی مانند دوستان یا خانواده ارائه شود (اسکاردرا، پرت، اوئل مورین، گاریپی، جاستر، بووین و جفروی[33]، 2020). در واقع به معنای اعتقاد فرد به موردعلاقه بودن، موردتوجه بودن و احساس پیوند با یک شبکه است و همین احساس پیوند خطر خودکشی را کاهش می‌دهد (وان[34] و همکاران، 2022). حمایت اجتماعی ادراک شده به‌عنوان یک مؤلفه اساسی و مهم در رابطه با افکار خودکشی است، به‌نحوی‌که بررسی‌ها نشان می‌دهد افراد اقدام‌کننده به خودکشی اغلب حمایت اجتماعی ادراک شده پایینی دارند (ذن جی، ژنگ و وانگ[35]، 2020؛ لین[36] و همکاران، 2020). پژوهش‌های پیشین بر نقش حمایت اجتماعی ادراک شده صحه گذاشته‌اند (اسپارکس، میچل و لداک[37]، 2023؛ هو[38] و همکاران، 2023؛ لی، تسانگ، لی، فیلیپس و کلاینمن[39]، 2020). همچنین مطالعات نشان داده‌اند که حمایت اجتماعی ادراک شده عاملی محافظتی در برابر افکار خودکشی می‌باشد (مسمیت، کلیمن، گلن، میلنر و ناک[40]، 2019).

حمایت اجتماعی ممکن است از طریق کاهش آثار منفی استرس‌های زندگی میزان احتمال اقدام به خودکشی را کاهش دهد، تا جایی که ارائه سطح ثابت و مناسب حمایت‌های اجتماعی تأثیر استرس‌های زندگی را به حداقل کاهش دهد (سیلوا[41] و همکاران، 2023). افزایش حمایت اجتماعی ادراک شده به خصوص حمایت از سوی خانواده در فرد با کاهش تفکرات و رفتارهای خودکشی ها بستگی دارد. در خانوادههای نامتقارن و ناهماهنگ، توجه، احترام، تعهد و آگاهی اغلب نادیده گرفته می‌شود و این بی توجهی باعث عدم آگاهی از نیازها و خواسته های فرد شده و در نهایت باعث می‌شود که وی دست به خودکشی بزند(عرب، زراعتکار مکی، افتخاری کنزرکی و افشارپور، 1403). حمایت اجتماعی ادراک شده با تقویت فرایند سازگاری و رشد روانی اجتماعی، بهزیستی روانی افراد را بهبود می بخشد و خطرپذیری آنها را کاهش می‌دهد. بنابراین، حمایت اجتماعی می‌تواند یک عامل محافظت کننده از فرد در مقابل افکار خودکشی و اقدام به خودکشی نوجوانان باشد(مائو، لیو، لو و وانگ[42]، 2022) و همچنین به‌عنوان یک میانجی با کاهش تاثیرات نامطلوب ویژگی‌های شخصیتی و سبک‌های دلبستگی ناایمن به بهبود سلامت و بهزیستی روانی فرد کمک کرده و احتمال گرایش به خودکشی را نیز کاهش دهد.

بر اساس نتایج مطالعات، صفات تاریک شخصیتی باعث می‌شوند که فرد در پیش‌بینی پیامدهای مثبت یا منفی یک عمل دچار مشکل شود و در موقعیت‌های مختلف به رفتارهای تکانشی خود ادامه دهد که همین امر می‌تواند در افکار خودکشی مؤثر باشد، درحالی‌که حمایت اجتماعی باعث کاهش رفتار تکانشی می‌شود افکار خودکشی اولین گام برای پایان‌دادن زندگی و یکی از پیش‌بینی‌کننده‌های خودکشی است و دانشجویان گروه سنی پرخطری برای خودکشی هستند؛ چراکه هم‌زمان با ظهور بزرگسالی، زمان دانشگاه دوره‌ای از بی‌ثباتی نسبی و احساسات مبارزه است. جوانان با سؤالات دشواری روبرو می‌شوند و سعی می‌کنند بفهمند که چه کسانی هستند و قرار است با زندگی خود چه کنند. اکثر جوانان تلاش می‌کنند تا راه‌حل‌های معناداری برای مشکلات رشدی خود بیابند. به‌عنوان‌مثال، آنها باید خود را با تجربیات استرس‌زا جدید، مانند دوری از خانه که مستلزم چالش‌های مقابله‌ای منحصربه‌فردی است، وفق دهند. متأسفانه، برخی از جوانان، از جمله دانشجویان کالج، خودکشی را راه‌حلی مناسب برای این چالش‌های زندگی استرس‌زا می‌دانند. افزایش آمار خودکشی و نیز افکار خودکشی در جامعه زنگ خطری است که به مسئولان و والدین هشدار می‌دهد تا اقداماتی نه درمانی؛ بلکه پیشگیرانه برای کاهش این معضل اتخاذ و اجرا نمایند. این امر مستلزم پژوهش‌هایی است که نقش عوامل پیشگیرانه مختلف را مورد بررسی قرار دهد. به همین منظور پژوهش حاضر سعی داشت تا به بررسی نقش پیش‌بینی‌کنندگی سبک‌های دلبستگی، صفات تاریک شخصیت با میانجی‌گری حمایت اجتماعی ادراک شده در دانشجویان دانشگاه فرهنگیان بپردازد.

روش

پژوهش حاضر توصیفی به روش همبستگی بود. جامعه آماری این پژوهش را کلیة دانشجویان شاغل به تحصیل در دانشگاه فرهنگیان استان کردستان که در سال تحصیلی 1403-1402 تشکیل می‌داد که برابر با 2000 دانشجو بود. برای انتخاب نمونه از روش نمونه‌گیری تصادفی استفاده می‌شود. بدین‌صورت که حجم نمونه به‌وسیله جدول مورگان و کرجسی 545 نفر تعیین گردید. سپس به روش تصادفی از بین آنها 297 نفر دانشجوی پسر و 248 نفر دانشجوی دختر انتخاب شدند. شرایط ورود به پژوهش: دانشجو بودن، دانشجوی دانشگاه فرهنگیان بودن، مقطه کارشناسی بودن، در سال تحصیلی 1402-1403 دانشجو بودن، دانشجوی کلاس های انتخابی بودن، رضایت کامل جهت مشارکت در فرایند پژوهش داشتن بود و وملاک خروج رعایت نشدن هریک از ملاک های ورود و نیز اعلام انصراف مشارکت کننده برای ادامه روند پژوهش می باشد.

ابزارهای پژوهش

در این پژوهش از پرسشنامه‌های افکار خودکشی بک (1961)، حمایت اجتماعی ادراک شده‌ی زیمنت و همکاران (1988)، مقیاس تجدیدنظرشده دلبستگی بزرگسالان کولینز و رید (1990) و پرسشنامه شخصیت تاریک جانسون و وبستر (2010) استفاده شد.

الف) پرسشنامه افکار خودکشی بک (BSSI): این مقیاس که در سال 1961 توس آرون بک ساخته شد دارای 19 ماده می‌باشد پرسشنامه افکار خودکشی بک دارای 3 مؤلفه تمایل به مرگ (5 سؤال)، آمادگی برای خودکشی (7 سؤال) و تمایل به خودکشی واقعی (4 سؤال) است. هر ماده دارای سه گزینه است که به ترتیب با نمرات 0 تا 2 نمره‌گذاری می‌شود نمره بیشتر در این مقیاس نشان‌دهندة گرایش بیشتر به افکار خودکشی می‌باشد (انیسی، فتحی آشتیانی، سلیمی و احمدی، 1384). اعتبار مقیاس با استفاده از روش آلفای کرنباخ، ضرایب 87/0 تا 97/0 و با استفاده از روش بازآزمایی، 54/0 بدست آمد. در ایران نیز پرسشنامه بک اعتبارسنجی شد نتایج بدست آمده نشان داد که روایی هم‌زمان مقیاس برابر 76/0 و اعتبار آن با استفاده از روش آلفای کرونباخ برابر با 95/0 می‌باشد (جانسون[43]، 2019).

ب) پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک شده: این پرسشنامه به‌وسیله زیمنت و همکاران (1988)، طراحی شده است. این پرسشنامه دارای 12 سؤال می‌باشد. پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک شده، ادراک افراد را از منابع حمایت اجتماعی مختلف مانند خانواده، دوستان و دیگران مورد بررسی قرار می‌دهد. نمره‌گذاری سؤال‌های در طیف پنج‌درجه‌ای (1 تا 5) لیکرت است و همچنین دامنه نمره کل پرسشنامه نیز بین 12 تا 60 می‌باشد. پایایی این پرسشنامه در تحقیقات رستمی و احمدنیا (1389)، و سلیمی، جوکار و تیک پور (1388)، مطلوب گزارش شده است. در این تحقیق پایایی پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک شده با روش آزمون آلفای کرون باخ 86/0 محاسبه می‌گردد رستمی و احمدنیا، 1389؛ سلیمی، جوکار و تیک پور، 1388).

ج) مقیاس تجدیدنظرشده دلبستگی بزرگسالان کولینز و رید (1990): این مقیاس شامل خودارزیابی از مهارت‌های ایجاد ارتباط و خود توصیفی شیوه شکل‌دهی دلبستگی‌های نزدیک است که مشتمل بر 18 ماده می‌باشد که با علامت‌گذاشتن روی یک مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت که از کاملاً مخالفم: (1) تا کاملاً موافقم: (5) تشکیل می‌گردد، در هر ماده سنجیده می‌شود. کولینز و رید بر پایه توصیف‌هایی که در پرسشنامه دلبستگی بزرگسالان هازن و شیور در مورد سه سبک دلبستگی وجود داشت، مواد پرسش‌نامه خود را تدارک دیده‌اند که تحلیل عوامل سه زیرمقیاس را مشخص می‌سازد که هر کدام شامل شش ماده است. این زیرمقیاس‌ها عبارتند از، 1- وابستگی (میزانی که افراد به دیگران اعتماد می‌کنند و به آن‌ها متکی می‌شوند)، 2 - نزدیک بودن (میزان آسایش فرد در رابطه همراه با صمیمیت و نزدیکی هیجانی) و 3- اضطراب (ترس از داشتن رابطه در ارتباط‌ها). کولینز و رید (1990) نشان دادند که زیر مقیاس‌های نزدیک بودن، وابستگی و اضطراب در فاصله زمانی 2 ماه و حتی در طول 8 ماه پایدار ماندند و در مورد قابلیت اعتماد مقیاس دلبستگی بزرگسال کولینز و رید میزان آلفای کرونباخ را برای هر زیر مقیاس این پرسشنامه در 3 نمونه از دانشجویان گزارش دادند. باتوجه‌به این که مقادیر آلفای کرونباخ در تمامی موارد مساوی یا بیش از /80 است آزمون از اعتبار بالایی برخوردار است. از سوی دیگر در پژوهش پاکدامن (1380) میزان اعتبار آزمون با استفاده از آزمودن مجدد به‌صورت همبستگی بین این دو اجرا مشخص شده است. نتایج حاصل از دو بار اجرای این پرسشنامه بافاصله زمانی یک ماه از یکدیگر بیانگر آن بود که این آزمون در سطح 95/0 دارای اعتبار است (پاکدامن، 1397).

د) پرسشنامه شخصیت تاریک جانسون و وبستر (J-WDPQ): مقیاس شخصیت تاریک توسط جانسون و وبستر (2020) طراحی شده است و مشتمل بر 12 گویه می‌باشد که به‌صورت (1= اصلاً مرا توصیف نمی‌کند) تا (3= کاملاً مرا توصیف می‌کند) نمره‌گذاری می‌شود این مقیاس یک مقیاس خودگزارشی سه عاملی است که شامل خودشیفتگی (4گویه)، ماکیاولیستی (4گویه) و جامعه‌ستیز (4گویه) می‌باشد. ضمن آنکه گویه شماره 7 به‌صورت معکوس نمره‌گذاری شده است. قمرانی، صمدی، تقی نژاد و شمسی (1394) در پژوهش خود ضریب همبستگی بین خرده مقیاس ماکیاولیستی با نمره کل 83/0، خرده مقیاس پسیکوپاتی با نمره کل 76/0 و خرده مقیاس خودشیفتگی 75/0 برآورد کردند. همچنین میزان آلفای کرونباخ خرده مقیاس ماکیاولیستی را 92/0، خودشیفتگی 68/0 و پسیکوپاتی را 40/0 گزارش کردند و آلفای کرونباخ کل برابر 78/0 بود (قمرانی، صمدی، تقی نژاد و شمسی، 1394).

همچنین این پایان‌نامه با کسب مجوز از کمیته اخلاق با کد IR.IAU.SDJ.REC.1403.032 دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج انجام گرفت و بر اساس مدارک ارسالی مورد تصویب کمیته‌ی اخلاق واقع گرفته است. در جریان اجرای تحقیق، نکات ذیل رعایت گردید تا ضمن احترام به حقوق انسانی آزمودنی‌ها، مسایل قانونی نیز رعایت شده باشد: 1- اخذ موافقت از مراجعین، هدف طرح پس از اطلاع‌رسانی. 2- ارائه نتایج هریک از آزمودنی‌ها به ایشان در صورت تمایل. 3- رعایت اصل امانت‌داری و محرمانه ماندن نتایج آزمون‌ها و عملکرد فرد فرد آزمودنی‌ها. 4- آزادی آزمودنی‌ها برای خروج از مطالعه و یا توقف آزمو­ن­ها در هر مرحله و شرایط. 5- ارائه خلاصه‌ای از نتایج کلی تحقیق به مراجعین علاقه‌مند.

تجزیه‌وتحلیل داده‌ها

برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها در بخش آمار توصیفی از گزارش فراوانی، میانگین و انحراف معیار و در بخش آمار استنباطی از محاسبه‌ی ضریب همبستگی اسپیرمن و تجزیه‌وتحلیل رگرسیون به روش هم‌زمان از نسخه‌ی 26 تحت نرم‌افزار spss، همچنین مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم افزار PLS استفاده شد.

یافته‌ها

نتایج تجزیه‌وتحلیل داده‌ها در زیر ارائه شده است. در این بخش ابتدا به توصیف متغیرهای جمعیت‌شناختی و توصیف متغیرهای اصلی پژوهش پرداخته شده است.

جدول 1. توزیع فراوانی نمونه آماری بر اساس مشخصات فردی

جدول بالا نشان می‌دهد که از بین 545 نفر از که در این پژوهش شرکت داشته‌اند، 46% دختر و 54% پسر، 1% دانشجوی کاردانی و 99% دانشجوی کارشناسی، 22% زیر 20 سال، 18% سن 20 سال، 27% سن 21 سال و %18 از 22 سال و 15% سن 23 سال به بالا داشتند.

جدول 2. آماره‌های توصیفی متغیرهای تحقیق

اطلاعات جدول بالا نشان می‌دهد که میانگین شاخص حمایت اجتماعی ادراک شده 30/22 و حداقل و حداکثر آن 12 و 60 بوده است. میانگین صفات تاریک شخصیت در بین پاسخگویان نیز در حد متوسط به پایین بوده است؛ زیرا میانگین به‌دست‌آمده 65/30 و حداقل و حداکثر آن نیز به ترتیب 12 و 84 بوده است. میانگین شاخص گرایش به خودکشی در بین پاسخگویان نیز در حد متوسط به بالا بوده است؛ زیرا میانگین به‌دست‌آمده 64/11 حداقل و حداکثر آن نیز به ترتیب 0 و 38 بوده است. میانگین سبک دلبستگی ایمن در بین پاسخگویان نیز در حد بالا بوده است؛ زیرا میانگین به‌دست‌آمده 82/14 و حداقل و حداکثر آن نیز به ترتیب 6 و 30 بوده است. همچنین میانگین سبک دلبستگی اضطرابی در بین پاسخگویان نیز در حد پایین بوده است؛ زیرا میانگین به‌دست‌آمده 34/13 و حداقل و حداکثر آن نیز به ترتیب 6 و 30 بوده است. با توجه به اینکه داده‌ها در طیف لیکرت می‌باشند، به منظور بررسی نرمال بودن توزیع داده‌ها از شاخص‌های چولگی و کشیدگی استفاده شد که نسبت مقادیر چولگی و کشیدگی به خطای استاندارد در متغیرهای مورد بررسی بیشتر از بازه‌ی (2، 2-) بود. استناد به نتایج حاصل از آزمون نرمالیتی توزیع داده‌های متغیرهای تحقیق که دارای توزیع نرمال نمی‌باشند؛ بنابراین برای آزمون مدل از نرم افزار Smart PlS استفاده ‌شد.

جدول 3. همبستگی اسپیرمن بین حمایت اجتماعی ادراک شده، صفات تاریک شخصیت و سبک دلبستگی با تمایل به خودکشی

باتوجه‌به معنادار نشدن آزمون نرمال بدن داده‌ها، به‌منظور بررسی همبستگی رابطه حمایت اجتماعی ادراک شده، صفات تاریک شخصیت و سبک دلبستگی با تمایل به خودکشی از همبستگی اسپیرمن استفاده شده است که نتایج آن در زیر ارائه شده است. باتوجه‌به جدول بالا همبستگی بین کلیه متغیرهای پژوهش در سطح اطمینان 99 درصد تأیید شد. به دلیل اینکه سطح معناداری مربوط به روابط برابر کلیه متغیرها کمتر از میزان 01/. می‌باشد؛ لذا می‌توان گفت بین کلیه متغیر همبستگی معناداری وجود دارد.

جدول 4. شاخص های برازش کلی مدل

جدول 4 نتایج شاخص‌های برازش مدل را نشان می‌دهد که با توجه به این شاخص‌ها مقدار شاخص ریشه میانگین مربعات باقیمانده استاندارد (SRMR) از 8/0 کمتر و مطلوب می‎‌باشد، مقدار شاخص تناسب هنجار (NFI) یا شاخص بنتلر و بونت بین 0 و 1 و به 1 نزدیکتر است و این امر برازش مطلوب مدل را نشان می‌دهد.

جدول 5. نتایج شاخص‌های پایایی ضریب پایایی ترکیبی

در این مدل صفات تاریک شخصیت دارای پایایی ترکیبی 89/.، سبک دلبستگی ایمن 68/.، سبک دلبستگی اجتنابی 66/.، سبک دلبستگی اضطرابی 83/.،گرایش به خودکشی 96/. و حمایت اجتماعی ادراک شده 95/. نشان می‌دهد که متغیرهای مکنون سطح اول و دوم دارای پایایی ترکیبی مناسبی می‌باشند. همان‌طور که در جدول 5 ملاحظه مشاهده می‌شود، نتایج ضریب پایایی ترکیبی متغیرها آورده شده است که باتوجه‌به حدود گفته‌شده (بیشتر از 7) نتیجه می‌شود که مقدار ضرایب پایایی ترکیبی برای تمامی سازه‌های پژوهش موردقبول می‌باشند.

جدول 6. نتایج بررسی روایی همگرا با معیار AVE

میانگین واریانس استخراج‌شده، معیار ارزیابی روایی همگرا به معنی میانگین واریانس مشترک بین متغیر مکنون و معرف‌هایش می‌باشد و حداقل مقدار قابل‌قبول 50/0 است (داوری و رضازاده، 1393). در این مدل روایی همگرا متغیر صفات تاریک شخصیت 70/0، سبک دلبستگی ایمن 56/.، سبک دلبستگی اجتنابی 57/0، سبک دلبستگی اضطرابی 54/0، گرایش به خودکشی 61/.، و حمایت اجتماعی ادراک شده 66/0 می‌باشند و نشان می‌دهد که همه متغیرهای مکنون سطح اول و دوم دارای روایی همگرای مناسبی می‌باشند. نتایج پایایی در جدول 5 و روایی همگرا در جدول 6 ارائه‌شده است. همان‌طور که مشاهده می‌شود، باتوجه‌به حدود گفته‌شده برای این معیار (بیشتر از 5/0) می‌توان گفت که تمامی سازه‌های تحقیق در حد مناسب بوده و مطلوبیت مدل‌های اندازه‌گیری را تأیید شد. لازم به ذکر است که این معیار برای متغیرهای مرتبه دوم و بالاتر به‌صورت دستی محاسبه ‌شد.

نمودار 1. نمودار مسیر به همراه ضرایب استاندارد در مدل نهائی

به منظور بررسی برازش مدل از شاخص‌ برازش از فورنل و لارکر استفاده شد که نتایج آن‌ها در جدول زیر اراده شده است.

جدول 7. ماتریس فورنل و لارکر جهت بررسی روایی واگرا

روایی واگرا، از معیارهای بررسی برازش مدل‌های بیرونی است. روایی واگرا، اندازهای است که یک سازه به درستی از سایر سازه‌ها با معیار تجربی متمایز می‌شود. این روایی در دو سطح معرف و متغیر مکنون محاسبه می‌شود. در سطح معرف برای محاسبه روایی واگرا، از بارهای عرضی استفاده می‌شود که لازم است بار یک معرف متناظر سازه، بیشتر از همه‌ی بارهای آن معرف روی سایر سازه‌ها باشد. در سطح متغیر مکنون از معیار فورنل- لارکر استفاده شد که ریشه دوم میانگین واریانس استخراج شده، هر متغیر مکنون باید بیشتر از بالاترین همبستگی آن سازه با سایر سازه‌های مدل باشد. منطق این سازه این است که یک سازه باید واریانس بیشتری با معرف‌های خود تا سایر سازه‌ها داشته باشد. نتایج جدول 7 نشان می‌دهد، همه‌ی متغیرهای مکنون دارای روایی واگرای قابل قبولی می‌باشند. با توجه به نتایج پایایی، روایی همگرا و روایی واگرا می‌توان اذعان کرد که مدل‌های بیرونی، به نحوی مطلوب، توانایی اندازه‌گیری متغیرهای مکنون پژوهش را دارند.

جدول 8. ضریب تعیین جهت ارزیابی مدل درونی

معیار بعدی که رایج‌ترین معیار ارزیابی مدل درونی است، ضریب تعیین (R²) است که نشان‌دهنده دقت پیش‌بینی مدل است. سه مقدار 19/0 ،33/0 و 67/0 به‌عنوان مقدار ملاک به ترتیب برای مقادیر ضعیف، متوسط و قوی در نظر گرفته می‌شود. همانطور که نتایج جدول 7 نشان می‌دهد، ضرایب تعیین متغیرهای مورد بررسی دارای مقدار متوسط می‌باشند. Q² نیز معیار ارزیابی مدل درونی می‌باشد که نشان‌دهنده‌ی تناسب پیش‌بین مدل است. این معیار به‌وسیله رویه‌ی چشم‌پوشی محاسبه می‌شود که نقطه داده‌هایی در معرف‌های متغیرهای درون‌زا حذف و پارامترها با استفاده از نقاط باقیمانده برآورد می‌شود. مقدار بیشتر از صفر برای یک متغیر مکنون درون‌زای معین نشان‌دهنده‌ی تناسب پیش‌بین مدل مسیری برای این سازه‌ی خاص است. نتایج این معیار در جدول 9 ارائه شده است و مطلوب می‌باشند.

نمودار 2. نمودار مسیر به همراه ضرایب T در مدل نهائی

جدول 9. نتایج مربوط به اثرات مستقیم معناداری روابط بین متغیرها

همان‌طور که در جدول 9 ملاحظه می‌شود، بررسی ضریب اثر سبک دلبستگی ایمن بر گرایش به خودکشی در جدول نشان می‌دهد که این ضریب مسیر به میزان 06/. برآورد شده است. باتوجه‌به اینکه مقدار عدد معناداری (Tvalue) برابر با 799/0 و از 96/1 کوچک‌تر می‌باشد و سطح معناداری (424/.) بزرگتر از 05/. به‌دست‌آمده؛ می‌توان نتیجه گرفت که این ضریب مسیر در سطح خطای 05/. معنا‌دار نیست؛ یعنی سبک دلبستگی ایمن بر گرایش به خودکشی تأثیر معناداری ندارد. ضریب اثر سبک دلبستگی اجتنابی بر گرایش به خودکشی نیز نشان می‌دهد که این ضریب مسیر به میزان 007/0- برآورد شده است. باتوجه‌به اینکه مقدار عدد معناداری (Tvalue) برابر با 108/0 و از 96/1 کوچک‌تر می‌باشد و سطح معناداری (914/.) بزرگ‌تر از 05/. به‌دست‌آمده؛ می‌توان نتیجه گرفت که این ضریب مسیر در سطح خطای 05/. معنا‌دار نیست؛ یعنی سبک دلبستگی اجتنابی بر گرایش به خودکشی تأثیر معناداری ندارد. ضریب اثر سبک دلبستگی اضطرابی بر گرایش به خودکشی در جدول 9 نشان می‌دهد که این ضریب مسیر به میزان 11/. برآورد شده است. باتوجه‌به اینکه مقدار عدد معناداری (Tvalue) برابر با 727/1 و از 96/1 کوچک‌تر می‌باشد و سطح معناداری (084/.) بزرگتر از 05/. به‌دست‌آمده؛ می‌توان نتیجه گرفت که این ضریب مسیر در سطح خطای 05/. معنا‌دار نیست؛ یعنی سبک دلبستگی اضطرابی بر گرایش به خودکشی تأثیر معناداری ندارد.

بررسی ضریب اثر حمایت اجتماعی ادراک شده بر گرایش به خودکشی نیز نشان داد که این ضریب مسیر به میزان 31/. - برآورد شده است. باتوجه‌به اینکه مقدار عدد معناداری (Tvalue) برابر با 749/4 و از 96/1 بزرگ‌تر می‌باشد و سطح معناداری (001/.) کوچک‌تر از 01/. به‌دست‌آمده؛ می‌توان نتیجه گرفت که این ضریب مسیر در سطح خطای 01/. معنا‌دار است؛ یعنی حمایت اجتماعی ادراک شده بر گرایش به خودکشی تأثیر منفی و معناداری دارد. همچنین بررسی ضریب اثر صفات تاریک شخصیت بر گرایش به خودکشی به میزان 08/. برآورد شده است. باتوجه‌به اینکه مقدار عدد معناداری (Tvalue) برابر با 694/1 و از 96/1 کوچک‌تر می‌باشد و سطح معناداری (090/.) کوچک‌تر از 05/. به‌دست‌آمده؛ می‌توان نتیجه گرفت که این ضریب مسیر در سطح خطای 05/. معنا‌دار نیست؛ یعنی صفات تاریک شخصیت بر گرایش به خودکشی تأثیر معناداری ندارد.

جدول10. تأثیرات میانجی سبک‌های دلبستگی بر گرایش به خودکشی

همان‌طور که در جدول 10 مشاهده می‌گردد، تأثیر غیرمستقیم سبک دلبستگی ایمن بر گرایش به خودکشی از طریق حمایت اجتماعی ادراک شده با ضریب مسیر 004/0- و مقدار آماره تی 223/0 تأیید نشد. همچنین تأثیر کل مسیر سبک دلبستگی ایمن بر گرایش به خودکشی از طریق حمایت اجتماعی ادراک شده 049/0- بدست آمد، می‌توان در سطح اطمینان 95 درصد نقش میانجی حمایت اجتماعی ادراک شده در رابطه سبک دلبستگی ایمن بر گرایش به خودکشی تأیید نمی‌شود. تأثیر غیرمستقیم سبک دلبستگی اجتنابی بر گرایش به خودکشی از طریق حمایت اجتماعی ادراک شده با ضریب مسیر 076/0 و مقدار آماره تی 738/2 تأیید شد. همچنین تأثیر کل مسیر سبک دلبستگی اجتنابی بر گرایش به خودکشی از طریق حمایت اجتماعی ادراک شده 069/0 بدست آمد، می‌توان در سطح اطمینان 95 درصد نقش میانجی حمایت اجتماعی ادراک شده در رابطه سبک دلبستگی اجتنابی بر گرایش به خودکشی تأیید می‌شود. تأثیر غیرمستقیم سبک دلبستگی اضطرابی بر گرایش به خودکشی از طریق حمایت اجتماعی ادراک شده با ضریب مسیر 047/0 و مقدار آماره تی 422/2 تأیید شد. همچنین تأثیر کل مسیر سبک دلبستگی اضطرابی بر گرایش به خودکشی از طریق حمایت اجتماعی ادراک شده 15/0 بدست آمد، می‌توان در سطح اطمینان 95 درصد نقش میانجی حمایت اجتماعی ادراک شده در رابطه سبک دلبستگی اضطرابی بر گرایش به خودکشی تأیید نمی‌شود.

همچنین تأثیر غیرمستقیم صفات تاریک شخصیت بر گرایش به خودکشی از طریق حمایت اجتماعی ادراک شده با ضریب مسیر 026/0 و مقدار آماره تی 671/1 تأیید نشد. همچنین تأثیر کل مسیر صفات تاریک شخصیت بر گرایش به خودکشی از طریق حمایت اجتماعی ادراک شده 107/0 بدست آمد، می‌توان در سطح اطمینان 95 درصد نقش میانجی حمایت اجتماعی ادراک شده در رابطه صفات تاریک شخصیت بر گرایش به خودکشی تأیید نمی‌شود.

بحث و نتیجه­گیری

پژوهش حاضر باهدف پیش‌بینی افکار خودکشی بر اساس سبک‌های دلبستگی و صفات تاریک شخصیت با میانجی‌گری حمایت اجتماعی ادراک شده انجام شد، نتایج نشان داد که سبک دلبستگی ایمن، اجتنابی و اضطرابی و نیز صفات تاریک شخصیت بر گرایش به خودکشی تأثیر معناداری ندارند. اما حمایت اجتماعی ادراک شده بر گرایش به خودکشی تأثیر منفی و معناداری دارد. نتایج این پژوهش با پژوهش‌های ذن جی، ژنگ و وانگ (2020)؛ لین و همکاران، (2020)؛ اسپارکس، میچل و لداک (2023)؛ هو و همکاران (2023)؛ لی، تسانگ، لی، فیلیپس و کلاینمن (2020)؛ مسمیت، کلیمن، گلن، میلنر و ناک (2019)؛ وان و همکاران (2022)؛ گیجزن و همکاران (2021)؛ لئو و همکاران (2021)؛ رستمی و منصوری (1403) همسو می‌باشد و با نتایج پژوهش‌های موانیا، اوینو و کیماتو(2023)؛ ژانگ، لی، چن، ایوالدز کویست و لیو (2017)؛ روحانی و اسماعیلی (2020)؛ کمپوس و ماسکوتا (2014)؛ اوزر، ییلدیریم و ارکوچ (2015)؛ اگولد، لیک، کلینمن، گالفالوی، چاودری و مدنیک (2018)؛ بروجردی، کیمیایی، یزدی و صفا (2019)؛ وانگ، گئو، ژو، شن و یوو (2023) همسو نمی‌باشد. در تبیین نتیجه به‌دست‌آمده می‌توان گفت، دلبستگی ایمن، پایگاه مستحکمی برای نوجوانان ایجاد می‌کند که سبب ایجاد پاسخ‌های سازگارانه با محیط اطرافش می‌شود. برای داشتن احساس ایمنی، تحول سالم و غیر مرضی در فرد ضروری است و مانند تکیه‌گاه مستحکم عمل می‌کند که نوجوان را برای مقابله با مشکلات و مصائب زندگی آماده می‌سازد، خودکشی می‌تواند شکل نهایی کاهش روابط عاطفی نزدیک باشد که افراد وابسته کاملاً از آن می‌ترسند. همچنین افرادی که سطوح بالاتری از دلبستگی اجتنابی دارند و از خود انتقاد بیشتری می‌کنند، برای محافظت از خود در مقابل طردشدن، گرایش بیشتری به خودکشی دارند. انتقاد از خود باعث می‌شود که فرد به‌نوعی دچار ادراک منفی در مورد خود شود و در زمان برخورد با شرایط تنش‌زا، کنترل هیجانی خود را از دست می‌دهد، در نتیجه تصمیماتی اتخاذ می‌کند که معمولاً منجر به آسیب به خود می‌شود. همچنین افراد مبتلا به سبک ناایمن اضطرابی و خود منتقد در مورد روابطشان دائماً دل‌مشغولی دارند، مدام ارزشیابی منفی از خود می‌کنند، اشتعال ذهنی مداوم در مورد انجام کارهایشان دارند و به طور مکرر نگرش منفی نسبت به عملکرد خود و دیگران دارند، مسئولیت‌ها را به‌سختی می‌پذیرند و به‌راحتی شانه خالی می‌کنند، این افراد در مواجهه با وضعیت‌های ناکام‌کننده بیشتر افکار افسردگی دارند و افکار خودکشی در این افراد نمود بیشتری پیدا می‌کند. همچنین حمایت اجتماعی کافی به‌عنوان یک عامل بازدارنده در برابر اقدام به خودکشی عمل کند.

رود (1990)، مطرح کرد که حمایت اجتماعی ممکن است از طریق کاهش آثار منفی استرس‌های زندگی میزان احتمال اقدام به خودکشی را کاهش دهد تا جایی که ارائه سطح رقابت و مناسب حمایت‌های اجتماعی تأثیر استرس‌های زندگی را به حداقل کاهش دهد. حمایت خانوادگی می‌تواند به‌عنوان سپری در مقابل افکار و رفتارهای خودکشی‌گرایانه عمل کند. کارکرد بد خانواده به‌ویژه حمایت هیجانی و حوادث منفی زندگی منجر به رفتارهای خودکشی می‌شود. علاوه بر این داشتن روابط با همسالان، همسایه‌ها و دوستان منجر به کاهش افکار مربوط به خودکشی گردد. حمایت همسالان اثرات منفی حاصل از فشار خانواده و افسردگی و اضطراب را کاهش می‌دهد. در بعد حمایت فرد خاص نیز، حمایت فرد خاص می‌تواند به‌عنوان یک عامل محافظت‌کننده عمل نماید، به‌عنوان‌مثال یک همسر خوب، یک مشاور مجرب و مواردی ازاین‌قبیل می‌توانند در مواقع بحران به یاری فرد شتافته و با ارائه حمایت‌های عاطفی و روانی او را از کشیده شدن به‌سوی رفتارهای خودکشی‌گرایانه بازدارند.

افراد ماکیاول فاقد راهبردهای مؤثر و سازگارانه برای مقابله با تکانه‌ها بوده که موجب می‌شود در موقعیت‌های فشارزا یا موقعیت‌هایی که فرد باید دست به انتخاب و تصمیم بزند به رفتارهایی متوسل گردد که در آنها نفع دیگران و جامعه در نظر گرفته نشود و محور خواست و سود شخصی باشد. افرادی با این ویژگی شخصیتی بیشتر به رفتارهای پرخطری مانند تقلب، زورگویی، سوءاستفاده از دیگران در روابط شخصی، کلاهبرداری، جرائم مالی، بی‌اخلاقی و عدم توجه به هنجارها، تقلب و دزدی علمی، دروغ‌گویی و خود ارتقایی در فضاهای مجازی، پرخاشگری رابطه‌ای و خیانت در روابط و تعهدات بین‌فردی دست می‌زنند. افراد جامعه‌ستیز نیز دارای ویژگی‌هایی مانند غیرقابل‌اعتماد بودن، فقدان همدلی، گرایش‌های ضداجتماعی، بدخواهی و کینه‌جویی اجتماعی، پرخاشگری، تکانشگری و خطرجویی، خودکنترلی پایین، سوءمصرف مواد و مصرف الکل همراه هستند که زمینه را برای گرایش فرد به رفتارهای نابهنجار اجتماعی و رفتارهای پرخطر فراهم می‌کنند. در توجیه بروز رفتارهای پرخطر در این افراد می‌توان به ویژگی‌های بنیادین این نوع صفت شخصیتی اشاره کرد. این افراد در بخش‌هایی از مغز که به پردازش و تنظیم عواطف و رفتار عاطفی (مانند آمیگدال و سیستم لیمبیک) اختصاص دارد، دچار کاستی و بد کارکردی هستند. براین‌اساس، این صفت تاریک شخصیتی، به‌موجب سبک‌های مقابله‌ای ناکارآمد با هیجانات منفی زمینه را برای گرایش به رفتارهای پرخطر تسهیل می‌کنند. که در این میان حمایت اجتماعی – ادراک شده، عواطف و هیجان‌های منفی را کاهش داده و به واسطه افزایش خودکارآمدی و حرمت خود، توانایی برخورد با مشکلات و به‌تبع آن رضایت از زندگی را افزایش می‌دهد. به اعتقاد ماریانی و همکاران (2017) حمایت اجتماعی کافی، دلبستگی مثبت و محبت با خانواده، دوستان و افراد مهم، به ایجاد بهزیستی روان‌شناختی مثبت در بین بزهکاران کمک می‌کند؛ به‌طوری‌که اعتمادبه‌نفس آنها افزایش‌یافته و نگرش بهتری نسبت به دیگران خواهند داشت؛ بنابراین، باتوجه‌به اثراتی که حمایت اجتماعی بر سلامت روان دارد، می‌توان گفت که اگر افراد، حمایت اجتماعی کمتری را دریافت یا درک کنند، احتمالاً دیگران  و خود را مورد آزار و اذیت قرار مید هد؛ بنابراین ادراک حمایت اجتماعی به‌عنوان یک میانجی با کاهش تأثیرات نامطلوب ویژگی‌های شخصیتی و سبک‌های دلبستگی ناایمن به بهبود سلامت و بهزیستی روانی فرد کمک کرده و احتمال گرایش به خودکشی را نیز کاهش دهد.

محدود بودن این پژوهش به دانشجویان دانشگاه فرهنگیان کردستان باعث می‌شود تا در تعمیم نتایج آن به گروه‌های دیگر و یا استان‌ها و شهرهای دیگر بااحتیاط عمل نماییم؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود پژوهشی مشابه این مطالعه روی دانشجویان در سایر دانشگاه‌ها و شهرهای دیگر انجام گیرد و نتایج آن با یافته‌های پژوهش حاضر مقایسه شود. کاربرد عملیاتی این یافته می‌تواند تدوین برنامه‌های آموزشی در چارچوب روابط والد - فرزندی و  آموزش اهمیت تعاملات اولیه دوران کودکی با مراقبان اصلی، به والدین و مراقبان باشد. در مورد سبک‌های دلبستگی باتوجه‌به متفاوت‌بودن نمرات نوجوان عادی و نوجوانان خود جرحی کننده بایستی مشاوران و روان‌شناسان اطلاعات لازم را در زمینه‌ی سبک‌های دلبستگی ایمن در اختیار والدین قرار دهند. همچنین تدوین برنامه‌های پیشگیری با استفاده از ارزیابی این دو فاکتور در نوجوانان می‌تواند در شناسایی به‌موقع نوجوانان در معرض آسیب و انجام مداخلات لازم قبل از بروز صدمات غیرقابل‌جبران بسیار بااهمیت باشد. حمایت‌های اجتماعی در اشکال مختلف آن (خانوادگی، دوستان و فرد خاص) از عوامل محافظت‌کننده در برابر رفتارهای خودکشی‌گرایانه به شمار می‌روند. همچنین سیستم‌های آموزشی باید تلاش نمایند تا فضایی مناسب برای رشد و پیشرفت جوانان و نیز حمایت اجتماعی لازم را برای آنها فراهم نماید تا منجر به کاهش اثرات نامطلوب ویژگی‌های شخصیتی و سبک‌های ناایمن و اجتنابی را کاهش دهند و به این طریق به کاهش آمار خودکشی کمک نمایند.

مشارکت نویسندگان

نویسنده شخضاً تمامی مراحل پژوهش را انجام داده است.

تعارض منافع

این مقاله هیچ تعارض منافعی ندارد.

[1]. Ghanbari, Malakouti, Nojomi, Alavi & Khaleghparast

[2] .Rohani & Esmaeili

[3]. Assari,  Boyce,  Bazargan  & Caldwell

[4] .King

[5]. Guha

[6]. Coiro, Bettis & Compas

[7] .McCarthy, Trace, O'Donovan, Brady-Nevin, Murphy, O'Shea & O'Regan

[8]. Mwania, Owino & Kimatu

[9]. Campos & Mesquita

[10] .Özer, Yildirim & Erkoç

[11] .Gould, Lake,  Kleinman, Galfalvy,  Chowdhury & Madnick

[12] .Bowlby

[13]. Attachment

[14]. Ainsworth, Blehar, Waters & Wall

[15]. Hazan, & Shaver

[16] .Fraley

[17] .Allen

[18]. Sroufe

[19] .Ainsworth

[20]. Mikulincer & Shaver

[21]. Stepp, Morse, Yaggi, Reynolds, Reed & Pilkonis

[22]. Boroujerdi, Kimiaee, Yazdi & Safa

[23]. Wang, Guo, Zhou,  Shen,  & You

[24]. Furnham, Hyde & Trickey

[25] .Abell, Brewer, Qualter & Austin

[26]. Maneiro

[27]. McLarnon, Rima & Tarraf

[28]. Zhu

[29]. Jia, Wang & Lin

[30]. Wilson, Van Doorn & Dye

[31]. Perceived social support

[32]. Arria, O'Grady, Caldeira, Vincent, Wilcox & Wish

[33] .Scardera, Perret, Ouellet-Morin, Gariépy, Juster,  Boivin & Geoffroy

[34]. Wan

[35]. Zeng, Zheng & Wang

[36] .Lin

[37] .Sparks, Mitchell & LeDuc

[38]. Hu

[39]. Lee, Tsang, Li, phillips & Kleinman

[40] .Coppersmith, Kleiman, Glenn, Millner & Nock

[41]. Silva

[42]. Mao, Liu, Lu & Wang

[43]. Johnson