مقدمه

مطابق با آمار ســازمان ثبت احوال کشــور آمار طلاق از ســال 1385 تا سال 1400 بیــش از 16 درصد افزایش یافته اســت. همچنین، براساس آمار سازمان ثبت احوال، تعداد ازدواج­های ثبت شده در سال 1396 نسبت به سال 1399، حدود 8 درصد کاهش یافته است در حالی که تعداد طلاق­ها به حدود 175 هزار مورد رسیده که بیشترین آمار ثبت شده در تاریخ ایران است. به این ترتیب نسبت طلاق به ازدواج­های ثبت شده در یک سال به 29 درصد رسیده است که بالاترین آمار در تاریخ ثبت احوال ایران از سال 1344 است(زارعان و سعدی­پور، 1400). پدیده طلاق، رویدادی پیچیده است که از جنبه­های مختلف روانی، اجتماعی و فرهنگی به آن نگریسته می­شود و وقوع آن برای افراد، به ویژه برای زنان که طلاق را به عنوان یک مشکل اساسی در روابط بعدی خود می­یابند، بســیار دشوار می­نماید(نگروسا، نگروسا، هوسک^[1]، 2019).

    این در حالی است که در ســال­های اخیــر انعطاف­پذیری روانشــناختی بــه عنــوان چهارچوبــی بــرای درک آسیب­شناســی روانــی و سلامت­روان مطــرح شــده اســت و در پژوهش­هــای متعــددی، نقــش ایــن متغیــر در کاهــش اضطــراب، افســردگی، اسـترس، مشکلات خـواب و افزایـش سلامت­روان و کیفیـت زندگـی تأییـد شـده اسـت(وودراف^[2] و همکاران، 2020؛ مارشال و براکمن^[3]، 2016؛ برایان، ری­سنرود و هرون^[4]، 2015). همچنین تحقیقات قبلی نشان دادند که بین انعطاف­پذیری شناختی با ویژگی­های شخصیتی رابطه وجود دارد(بل، هیل و استاووینوس^[5]، 2019). انعطاف­پذیری روانشناختی توانایی تماس کامل با لحظه کنونی و واکنش­های روانشناختی که باعث می‌شود فرد هشیار شود و رفتارهایش را یا تغییر دهد یا این که در جهت ارزش­های انتخاب شده­ی خویش تثبیت کند. نهایتاً پذیرش و تعهد انعطاف­پذیری روانشناختی را افزایش می‌دهد و زبان و شناخت­های مشکل­زا را مورد بررسی قرار می‌دهد(تقی­زاده و فرمانی،1393). توانایی تغییر آمایه­های شناختی به منظور سازگاری با محرک­های در حال تغییر محیطی، عنصر اصلی در تعاریف انعطاف­پذیری شناختی است(دنیس^[6] و همکاران،2010). افرادی که توانایی تفکر انعطاف­پذیر دارند، از توجیهات جایگزین استفاده می­کنند، به صورت مثبت چارچوب فکری خود را بازسازی می­کنند و موقعیت­های چالش­انگیز یا رویدادهای استرس­زا را می­پذیرند و نسبت به افرادی که انعطاف­پذیر نیستند از نظر روانشناختی سازگاری بیشتری دارند(فیلیپس^[7]، 2018). نظریه انعطاف­پذیری شناختی بر ماهیت یادگیری در حیطه­های پیچیده و بدساختار تمرکز دارد. طبق این نظریه، یادگیرنده موفق(یعنی انعطاف­پذیر شناختی) کسی است که می­تواند در پاسخ به خواست­های موقعیت­های متنوع به راحتی دانش خود را مجدداً سازماندهی کرده و بکار گیرد. یادگیرندگان برای به دست آوردن این انعطاف­پذیری شناختی باید پیچیدگی کامل مسائل را درک کنند و به دفعات فضای مساله را بررسی کنند تا ببینند چگونه تغییر در متغیرها و اهداف می­تواند فضا را تغییر دهد(باجما، اوستر، مک­گاورن^[8] و همکاران، 2023).

      یکی دیگر از عواملی که می­تواند در انعطاف­پذیری روانشناختی زنان مطلقه تأثیرگذار باشد صمیمیت خانواده است. صمیمیت یکی از نیازهای اساسی بشر برای حفظ سلامت­روانی و سازگاری روان‌شناختی محسوب می‌شود و در مقابل کمبود صمیمیت با افسردگی، عزت‌نفس پایین، اضطراب و رضایت ارتباطی پایین، مرتبط است(پادگت، ماهونی، پارگامنت و دی‌ماریس^[9]، 2019). روان‌شناسان، صمیمیت را توانایی برقراری ارتباط (بدون کنترل) با دیگری و بیان عواطف (بدون بازداری) توصیف می‌کنند و آن را حق مسلم و از حالات طبیعی انسان می‌دانند(مانسینی و بونانو^[10]، 2016). وقتی ظرفیت و توانمندی فرد برای ابراز صمیمیت تحلیل رود ترس از صمیمیت شکل می‌گیرد. لوین صمیمیت هیجانی یا آنچه صمیمیت روان‌شناختی نام گرفته است را به‌عنوان جزء اصلی که در تمام روابط نزدیک و پیوستگی‌های انسانی تجربه می‌شود، توصیف می‌کند(گایا^[11]، 2012).

   از متغیرهای اثرگذار دیگر در زندگی فرد سازگاری اجتماعی است. سازگاری به توانایی فرد جهت تطابق با محیط اطرافش اشاره دارد. به عبارت دیگر سازگاری مجموعه کنش و رفتارهای سازگارانه­ای است که فرد در موقعیت­ها و شرایط محیطی و اجتماعی جدید به منظور ارائه پاسخ­های مناسب به محرک­های موجود بروز می­دهد. در این میان سازگاری اجتماعی منعکس کننده تعامل فرد با محیط و دیگران، و رضایت از نقش­های خود و نحوه عملکرد در نقش­ها است که به احتمال زیاد تحت تأثیر شخصیت، فرهنگ، آموزش و انتظارات خانواده قرار دارد(روت، ویمست، روبین، بیگلر^[12] و همکاران، 2020). بر این اساس سازگاری اجتماعی مهارت توانایی برقراری ارتباط متقابل با دیگران مطابق با هنجار جامعه را پدید می­آورد. این روند سبب می­شود تا افراد بتوانند حتی در موقعیت­های چالش برانگیز، از مهارت برقراری ارتباط سازنده بهره برده و تنش­های روانی و ارتباطی کمتری را ادراک نمایند(گل­محمدیان، نظری و پروانه، 1395). چنانچه کسی بتواند محدودیت­هایش را بشناسد، بپذیرد، راه­های مقابله با آنها را بیاید و به کار برد، امیال و آرزوهای خود را محدود و کنترل نماید و ارضای آنها را تا حد امکان فراهم سازد، او را فردی سازگار گویند. برعکس اگر فرد قادر به انجام این کار نشود، او را ناسازگار گویند که اجتماع به انواع مختلف با او مقابله کرده و در نهایت طرد و حذف می­شود که چنین روندی به شکلی جدی برای فرد، آسیب­های روانشناختی و هیجانی را در پی­دارد(دهقانپور، مسیحی و ترانس، 1397).

     متغیری که ممکن است در ایجاد مدل انعطاف­پذیری روانشناختی نقش میانجی­گری بین صمیمیت خانواده و سازگاری اجتماعی ایفاء نماید و زمینه انعطاف­پذیری روانشناختی در زنان مطلقه را فراهم آورد بهزیستی اجتماعی است. بهزیستی اجتماعی بالا می­تواند ملاک خوبی برای بهبود صمیمیت در خانواده و سازگاری اجتماعی و به تبع آن انعطاف­پذیری شناختی در افراد باشد. در این بین وجود ویژگی­های شخصیتی متفاوت در افراد نیز از طریق نقش میانجی که بهزیستی اجتماعی ایفاء می­کند می­تواند موثر باشد. با این وجود بهزیستی اجتماعی با روابط بین فرد با دیگران و جامعه ارتباط دارد(توکل، 1393). بهزیستی اجتماعی به معنای ارزیابی و شناخت فرد از چگونگی عملکردش در اجتماع و کیفیت روابط­ش با افراد دیگر است. پایین بودن میزان بهزیستی اجتماعی در افراد جامعه باعث می­شود که نتوانند به نحو مناسب با دیگران ارتباط برقرار کنند و به همین خاطر دچار نوعی انزوای اجتماعی می­شوند که این خود عاملی است برای کاهش مشارکت اجتماعی، انسجام اجتماعی، شکوفایی اجتماعی، پذیرش اجتماعی و غیره. در این صورت امید افراد نسبت به آینده جامعه کم رنگ می­شود و نقش خود را در پیشرفت جامعه ناچیز می­پندارند و از این رو، احساس مسئولیت­پذیری و کارآمدی اجتماعی خود را از دست می­دهند(رضایی و نوغانی دخت­بهمنی، 1396). این در صورتی است که پژوهش­های انجام شده نشان می­دهد که عواملی چند، روی بهزیستی اجتماعی تأثیرگذار هستند که برخی از آنها عبارت­اند از: وضعیت اقتصادی-اجتماعی، سطح تحصیلات، سن، میزان دریافت حمایت­های اجتماعی، وضعیت تأهل و همچنین رضایت از زندگی، شادکامی، تعهد مدنی و رفتار جامعه­پسند(شاپیرو و کیز^[13]، 2020).

      این در حالی است که اکثر تحقیقات انعطاف­پذیری روانشناختی در زمینه روانشناسی بالینی هدایت شده است. محققان دریافته­اند که عدم انعطاف­روانشناختی با اضطراب، افسردگی، عملکرد ضعیف کار، ناتوانی در یادگیری، سوء مصرف مواد، ترس، رفتار ضداجتماعی، با کیفیت پایین از زندگی، اضطراب اجتماعی، رفتار پرخطر جنسی، سرکوب، همراه با اختلال­­های مختلف مرزی شخصیت همراه است(هیز^[14] و همکاران، 2016). به تازگی نیز برخی از پژوهش­ها نشان دادند که انعطاف­پذیری روانشناختی نه تنها در سطح فردی از اهمیت برخوردار است بلکه بر روابط میان اعضای خانواده نیز  اثر می­گذارند(بوورک و مور^[15]، 2023). در ارتباط با انعطاف­پذیری روانشناختی و ارتباط آن با سایر متغیرها از جمله اضطراب فراگیر(تورج، 1400)؛ خوددلسوزی، حل مساله و خودمتمایزسازی(برادران و همکاران، 1396)؛ اجتناب شناختی(مردانی­گرم دره و همکاران، 1399) مورد بررسی قرار گرفته است. صفاری­نیا و همکاران(1400) نشان دادند که انعطاف­پذیری بالا، نقش تسهیل کننده و در مقابل، استرس بالا، نقش تعدیل کننده بر تحمل پریشانی زوجین دارند. همچنین چله­مال دزفولی­نژاد، مومنی و مرادی(1400) در تحقیقی با عنوان کاربرد مدل معادلات ساختاری در تبیین نقش انعطاف­پذیری شناختی، خودنظم­جویی هیجان، تفکر فعال روشنفکرانه و غیرنگرش افراد در شبکه­های اجتماعی و با استفاده از مدل­سازی معادلات ساختاری نشان دادند که شاخص­های ذکر شده دارای مقدار قابل قبول می­باشند. بنابراین در تغییر نگرش افراد مؤثر هستند. اسحاقی و همکاران(1400) در تحقیقی نشان دادند که بین انعطاف­پذیری روان­شناختی با سازگاری زناشویی بین خودکنترلی با سازگاری زناشویی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد. کاظمی و همکاران(1401) نیز در پژوهشی نشان دادند که تمایزیافتگی خود و انعطاف‌پذیری روان‌شناختی، شناخت اجتماعی را با اطمینان پیش‌بینی می‌کند. همچنین غیاث­آبادی فراهانی و جعفری­هرندی (1399) در پژوهشی نشان دادند که بین سازگاری اجتماعی و مسئولیت‌پذیری با انعطاف‏پذیری شناختی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. دیون، نگو، بلیز^[16](2020) در تحقیقی با عنوان مدل انعطاف‌پذیری روان‌شناختی: رویکردی جدید به سلامت روان نشان دادند که مدل انعطاف‌پذیری روان‌شناختی یک رویکرد امیدوارکننده و مبتنی بر شواهد در سلامت­روان برای درمان اضطراب و افسردگی و همچنین برای شرایط پیچیده و مزمن است. جنتیلی^[17] و همکاران(2019) در تحقیقی با عنوان انعطاف­پذیری روانشناختی به عنوان یک عامل تاب­آوری در افراد مبتلاء به درد مزمن نشان دادند که انعطاف­پذیری روانشناختی تاب­آوری را در افراد مبتلا به درد مزمن افزایش می­دهد.

    برخلاف کشورهای غربی که در بیشتر مواقع طلاق با توافق طرفین و در فضایی مســالمت­آمیز اتفاق می­افتد، در ایران با ایجاد تنش در خانواده­ها به وقوع می­پیوندد که مشکلات متعدد رفتاری و روانی را برای زنان مطلقه به وجود می­آورد که چگونگی مدیریت این عوارض و مشکلات و نحوه مقابله و تاب­آوری در برابر آنها و طراحی و تدوین مدل­های مناسب برای کاهش این مشکلات لازم و ضروری است. از سوی دیگر، با توجه به بررسی­های انجام شده مشخص شد که هر یک از متغیرهای در حوزه­های مختلف روانشناسی و توسط عده­ای از پژوهشگران به صورت مجزا بررسی شده­اند. از این جهت بررسی این مجموعه از متغیرها، هم از بعد نظری و هم از بعد کاربردی بسیار حائز اهمیت می­باشد. همچنین از آنجا که تاکنون هیچ مطالعه­ای در داخل کشور به تدوین مدل انعطاف­پذیری روان­شناختی در زنان مطلقه نپرداخته است؛ بنابراین اهمیت این پژوهش تزریق اطلاعات جدید و کاهش خلأ اطلاعاتی موجود در مورد زنان مطلقه است و می­تواند پیش­زمینه­ای برای انجام پژوهش­های آتی در این حوزه باشد. لذا سوال کلی پژوهش آن است که: آیا مدل ساختاری انعطاف­پذیری روانشناختی بر اساس صمیمیت خانواده و سازگاری اجتماعی با میانجی‌گری بهزیستی اجتماعی در زنان مطلقه دارای برازش است؟ 

روش

پژوهش حاضر از نوع توصیفی همبستگی است و در قالب مدل­یابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل زنان مطلقه شهر تهران در سال 1402-1403 خواهد بود. بر اساس نظر هیت و کرامر^[18](2004) به ازای هر متغیر پیش­بین حداقل 20-40 نفر برای نمونه کافی است(پاشاشریفی و همکاران، 1400). با توجه به اینکه در این پژوهش انعطاف­پذیری شناختی(3 مولفه) و صمیمیت خانواده(1 بعد) و بهزیستی اجتماعی(5 مولفه) و سازگاری اجتماعی(5 مولفه) دارند. به ازای هر مولفه 25 نفر در نظر گرفته شد. بنابراین نمونه پژوهش 350 (350n= )  نفر برآورد شد. که با در نظر گرفتن احتمال افت و ماهیت پژوهش(ارائه مدل) 20 درصد به این نمونه اضافه می­شود و نمونه به 420  نفر افزایش یافت. روش نمونه­گیری هدفمند است بدین صورت که با مراجعه به مراکز ازدواج و طلاق چندگانه سطح شهر تهران نمونه انتخاب شد. رضایت آگاهانه برای پاسخگویی به عنوان ملاک ورود به پژوهش بود و نقص در پر کردن پاسخنامه از ملاک­های خروج از پژوهش بود بر این اساس تعداد 409 پرسشنامه قابل تحلیل بودند. پس از دادن آگاهی در مورد هدف پژوهش، نحوه اجرا، اصل رازداری، حق انتخاب برای همکاری و حق انصراف در حین پاسخ به سوالات، پرسشنامه­ها بر روی آزمون شوندگان اجرا شد. همچنین توضیح هدف پژوهش، دادن اطمینان از اینکه پاسخنامه آنها به صورت گروهی تحلیل می­شود از اصول اخلاقی رعایت شده در این پژوهش بود. در سطح توصیفی جهت سنجش متغیرهای پژوهش از میانگین و انحراف معیار استفاده شد. در سطح استنباطی جهت بررسی روابط بین متغیرها از ضریب همبستگی پیرسون و مدل­یابی معادلات ساختاری بود. نرم­افزار تحلیل داده­ها SPSS  نسخه 23 و نرم افزار Smart Pls نسخه 3 بود.

ابزارهای پژوهش

الف) انعطاف­پذیری شناختی دنیس، وندروال و جیلون[19](2010): پرسشنامه استاندارد انعطاف­­پذیری شناختی توسط دنیس و ونادروال و جیلون در سال 2010 ساخته شده است. پرسشنامه مشتمل بر 20 سوال می­باشد. این پرسشنامه برای ارزیابی میزان پیشرفت فرد در کار بالینی و غیربالینی و برای ارزیابی میزان پیشرفت فرد در ایجاد تفکر انعطاف­پذیر به کار می­رود  که دارای سه زیر مقیاس جایگزین­ها، کنترل، و جایگزین­هایی برای رفتارهای انسانی است. روش نمره­گذاری: این پرسشنامه دارای مقیاس 5 درجه­ای لیکرت است و سوالات 2، 4، 7، 9، 11، 17، به طور معکوس نمره­گذاری می­شود در نهایت دامنه نمرات از 20 تا 100 می­باشد. دنیس و واندروال (2010) اعتبار همزمان این پرسشنامه را با پرسشنامه افسردگی بک[20] برابر 39/0- و روایی همگرایی آن را با مقیاس انعطاف­پذیری شناختی مارتین و رابین 75/0 بدست آوردند. در داخل کشور کهندانی و همکاران(1396) ضریب بازآزمایی کل مقیاس را 71/0 و ضرایب آلفای کرنباخ کل مقیاس را 90/0 گزارش نمودند.

ب) بهزیستی اجتماعی کیز[21](1998): برای این قسمت از پرسشنامه بهزیستی اجتماعی کیز(1998) استفاده خواهد شد. این پرسشنامه دارای 33  سوال بوده و هدف آن سنجش میزان بهزیستی اجتماعی(همبستگی­اجتماعی، انسجام­اجتماعی، مشارکت­اجتماعی، شکوفایی­اجتماعی و پذیرش­اجتماعی) می­باشد. پرسشنامه بر اساس مقیاس لیکرت(کاملاً مخالفم،1؛ مخالفم2؛ نظری ندارم،3؛موافقم،4؛ کاملاً موافقم؛5) و در نهایت دامنه نمرات از 33 تا 165 می­باشد. کیز(1998) طی دو مطالعه بر روی دو نمونه 373و 2887 نفری در آمریکا با استفاده از تحلیل عوامل، مدل 5 بعدی به کار رفته در پرسشنامه خود را از نظر تجربی مورد تأیید قرار داده است. او جهت بررسی اعتبار پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کرد که میزان ضرایب آلفای کرونباخ در مطالعه اول برای ابعاد انسجام­اجتماعی، شکوفایی­اجتماعی، همبستگی­اجتماعی، مشارکت­اجتماعی و پذیرش­اجتماعی به تربیت برابر با 57/0، 69/0، 81/0، 75/0، 77/0و در مطالعه دوم به تربیت برابر با 64/0، 64/0، 73/0، 66/0، 41/0، به دست آمده که ضرایب قابل قبولی است.  و حیدری و غنایی(1387) در ایران پرسشنامه بهزیستی­اجتماعی را برروی 632 دانشجوی دانشگاه آزاد اسلامی واحدهای استان مرکزی هنجاریابی کردند. نتایج حاصل از پژوهش آنها نشان داده که اعتبار پرسشنامه با استفاده از ضرایب آلفای کرونباخ برابر با 83/0است.

ج) سازگاری اجتماعی بل[22](1945): جهت سنجش سازگاری­اجتماعی از مقیاس بل(1945) استفاده می­شود. این پرسشامه دارای 32 سوال و 5 مولفه سازگاری در خانه، سازگاری شغلی، سازگاری تندرستی، سازگاری عاطفی و سازگاری اجتماعی می باشد. نحوه نمره­گزاری این پرسشنامه بصورت گزینه­های بله و خیر و نمی­دانم می­باشند که گزینه بله ۱ نمره و خیر صفر نمره دارد. دامنه نمرات از 0 تا 32 می­باشد. بل(1945) پایایی و روایی پرسشنامه را مناسب گزارش کرده است. براین اساس میزان آلفای محاسبه شده برابر 89/0 است. و در داخل کشور نیز این پرسشنامه توسط میکائیلی و امام زاده پایایی (1387) هنجاربی شده است که آلفا برای کل این آزمون 84/0 و روایی آن  80/0 بدست آمد.

د) صمیمیت خانواده تامپسون و واکر[23](1983):  مقیاس صمیمیت(MIS) این مقیاس توسط تامپسون و واکر در سال 1983 ساخته شده که 17 سؤال دارد و برای سنجیدن میزان صمیمیت خانواده تنظیم شده است. دامنه نمرات بین 1(هرگز) تا 7(همیشه) می­باشد که نمره بالاتر نشانه صمیمیت بیشتر است. نمره آزمودنی از طریق جمع نمرات سؤال­ها و تقسیم آن بر عدد 17 حاصل می­شود. روایی و پایایی این مقیاس  توسط تامپسون و واکر در سال 1983 محاسبه شده است که مقدار ضریب آلفای 91/0 تا 97/0 گزارش شده که این مقدار از همسانی خوبی برخوردار است. این مقیاس توسط ثنایی(1387)ترجمه و هنجاریابی شده است. برای تعیین روایی محتوایی و صوری، پرسشنامه ابتدا توسط 15 نفر از اساتید مشاوره بررسی شده و روایی محتوایی و صوری آن تأیید شد. سپس پرسشنامه در شهر اصفهان اجرا شد. ضریب پایایی کل مقیاس با روش آلفای کرونباخ 96/0 به دست آمد و حاکی از پایایی قابل قبول پرسشنامه بود. محاسبه ضریب پایایی با حذف تک تک سؤالات نیز نشان داده که حذف هیچ یک از سؤال ها تأثیر محسوسی در ضریب پایایی ندارد.

یافته­ها

از 409 نفر تعداد 48 نفر(12 درصد) زیر 20 سال، 231 نفر(56 درصد) بین 20 الی 30 سال،  89 نفر(22 درصد) 31 الی 40 سال و 41 نفر(10 درصد) 40 سال و بالاتر بودند. براساس نتایج بیشترین دامنه سنی مشارکت­کننده بین 20 الی 30 سال و کمترین 40 سال و بالاتر می­باشند.

جدول شماره1. آمار توصیفی متغیر و مولفه­های  به تفکیک

جدول شماره1 آمار توصیفی متغیرها و مولفه­ها را  به تفکیک نشان می­دهد. بر اساس نتایج حاصل از جدول بهزیستی اجتماعی

 بیشترین میانگین را دارد سایر میانگین ها به تفکیک در جدول آمده است.

جدول 2. آزمون کلموگروف- اسمیرنف برای فرض نرمال بودن جامعه

در آزمون نرمال بودن داده­ها فرض صفر چنین است که توزیع داده­ها از توزیع نرمال تبعیت می­کند و فرض مقابل بر خلاف این امر دلالت دارد. همان­طور که در جدول شماره فوق مشاهده می­گردد. آماره z کولموگروف- اسمیرنف برای همگی در سطح ( 05/0 ≤P)معنی­دار نمی­باشند. از این رو می­توان گفت که توزیع داده های به دست آمده از پرسشنامه­ در بین نمونه با توزیع آن در جامعه نرمال است.

جدول3. ماتریس همبستگی  متغیرها

(** یعنی 01/0 ≥ P) و (* یعنی 05/0 ≥ P)

جدول شماره 3 ماتریس همبستگی انعطاف­پذیری روانشناختی با صمیمیت­خانواده و سازگاری اجتماعی و بهزیستی اجتماعی در زنان مطلقه را نشان می­دهد. نتایج حاکی از آن دارد که بین متغیرهای رابطه مثبت و معناداری در سطح 01/0 وجود دارد.

جدول4. رگرسیون چندمتغیره پیش­بینی انعطاف­پذیری روانشناختی بر اساس صمیمیت­خانواده، سازگاری­اجتماعی و بهزیستی اجتماعی

جدول شماره 4 رگرسیون چندمتغیره پیش­بینی انعطاف­پذیری روانشناختی بر اساس صمیمیت خانواده، سازگاری اجتماعی و بهزیستی اجتماعی را نشان می­دهد. با توجه به نتایج همه متغیرها در سطح 01/0 معنادار می­باشد. مقدار بتا حاکی از آن دارد که ویژگی شخصیتی با ضریب بتای 338/0  بیشترین و  صمیمیت خانواده با بتا 122/0 کمترین میزان پیش­بینی را نشان می­دهند.

نمودار1. تحلیل عاملی بین متغیرها

نمودار2.  نمرات استاندارد شده

جدول5. نتایج حاصل از مدل برازش شده

جدول 5 نتایج حاصل از مدل برازش شده را نشان می­دهد. با توجه به نتایج، مدل برازش دارد. اما با توجه به مقدار R²  محاسبه شده میزان قدرت برازش در حد متوسط می­باشد. این در حالی است که مقدار آماره t  برای همه ارتباط­ها بیشتر از 96/1 است که این امر نیز نشان از تأیید روابط بین متغیرهای مدل را دارد. برای بررسی معناداری اثرغیرمستقیم از شاخص  VIFاستفاده شده است که نتایج نشان از آن است که بهزیستی اجتماعی توانسته نقش میانجی­گری در این ارتباط ایفاء نماید.

ارزیابی مدل ساختاری

در بررسی مدل ساختاری، معیار ضریب تعیینR² و معیارQ²  مدل ساختاری بررسی می­شود. این دو معیار برای متغیرهای وابسته در نظر گرفته می­شوند. اندازه R²   و Q²    برای تقسیم­بندی آنها به صورت جدول شماره 6 است.

جدول6. ‌نتایج دو شاخص R²  و معیارQ²

پس از تأیید مناسب بودن مدل اندازه­گیری، باید به قابلیت اتکای مدل ساختاری اشاره کنیم که دو شاخص R²  و معیارQ²   برای دست­یابی به این هدف است. با توجه به این توضیحات، میزان R² برای هر دو متغیر در حد متوسط قرار دارد. شاخص Q²  نیز برای هر دو متغیر در حد متوسطی قرار دارد. لذا برازندگی ساختاری مدل متوسط است.

بررسی مدل کلی پژوهش

بررسی مدل کلی پژوهش با استفاده از معیار GOF انجام می‌شود. این معیار عبارت است از میانگین R²  ها و جمع Communality  (Q²) که محاسبه آن به صورت فرمول زیرمی­باشد:    GOF=

GOF:  محاسبه شده برای پژوهش حاضر برابر است با  که نشان دهنده برازش متوسط مدل است.

بحث و نتیجه‌گیری

هدف از انجام این پژوهش تدوین مدل ساختاری انعطاف­پذیری روانشناختی بر اساس صمیمیت خانواده و سازگاری­اجتماعی با میانجی‌گری بهزیستی اجتماعی در زنان مطلقه بود. بر این اساس نتایج ماتریس همبستگی نشان داد که رابطه مثبت و معناداری بین انعطاف­پذیری روانشناختی با صمیمیت­خانواده، سازگاری­اجتماعی و بهزیستی­اجتماعی در زنان مطلقه وجود دارد. همچنین نتایج رگرسیون چندمتغیره پیش­بینی انعطاف­پذیری روانشناختی بر اساس صمیمیت­خانواده، سازگاری­اجتماعی و بهزیستی­اجتماعی نیز نشان داد که متغیرهای صمیمیت­خانواده، سازگاری­اجتماعی و بهزیستی­اجتماعی توان پیش­بینی انعطاف­پذیری روانشناختی را دارند و در نهایت نتایج نشان داد که مدل دارای برازندگی ساختاری می­باشد. لذا نتایج در کل نشان داد که هرچه انعطاف­پذیری روانشناختی بیشتر و بالاتر، به همان نسبت صمیمیت­خانواده، سازگاری­اجتماعی و بهزیستی­اجتماعی آنان نیز بالا خواهد رفت و برعکس کاهش انعطاف­پذیری روانشناختی زمینه­ساز کاهش صمیمیت درخانواده، سازگاری اجتماعی و بهزیستی اجتماعی می­شود.

     بر این اساس نتایج حاصل از این پژوهش با نتایج تورج(1400)؛ برادران و همکاران(1396)؛ مردانی­گرم دره و همکاران(1399)؛ چله­مال دزفولی­نژاد و همکاران(1400) اسحاقی و همکاران(1400)؛ غیاث­آبادی فراهانی و جعفری­هرندی(1399)؛ دیون و همکاران(2020)؛ وودراف و همکاران(2020)؛ بل و همکاران(2019)؛ مارشال و براکمن(2016)؛ برایان و همکاران(2015)؛ همسو می­باشد. در این ارتباط غیاث­آبادی فراهانی و جعفری­هرندی(1399) نشان دادند که بین سازگاری اجتماعی و مسئولیت‌پذیری با انعطاف‏پذیری شناختی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. عدم انعطاف­روانشناختی با اضطراب، افسردگی، عملکرد ضعیف کار، ناتوانی در یادگیری، سوء مصرف مواد، ترس، رفتار ضداجتماعی، با کیفیت پایین از زندگی، اضطراب­اجتماعی، رفتار پرخطر جنسی، سرکوب، همراه با اختلالات­های مختلف مرزی شخصیت همراه است(هیز و همکاران، 2016). همچنین به تازگی نیز برخی از پژوهش­ها نشان دادند که انعطاف­پذیری روانشناختی نه تنها در سطح فردی از اهمیت برخوردار است بلکه بر روابط میان اعضای خانواده نیز  اثر می­گذارند(بوورک و مور^[24]، 2021). افـرادی کـه انعطـاف­پذیــری روانشــناختی دارنــد از راهبردهــای ســازگار تنظیــم هیجـان اسـتفاده می­کننـد، بـه مشکلات خـودآگاهـی دارنـد، تلاشی بـرای حـذف آنهـا نمی­کننـد، پاسـخ هیجانـی مناسـبی بــه خواســته­ها و شــرایط محیطــی می­دهنــد و در جهــت ارزش­هــای خــود حرکــت می­کننــد(محرابی و همکاران، 1401). انعطاف­پذیری شناختی، توانایی برای ساختن یا بازسازی دانش شخصی به شیوه­های مختلف به منظور پاسخ به نیازهای موقعیتی است و به توانایی انسان برای سازگاری با استراتژی­های فرایند شناختی جهت مقابله با شرایط جدید و غیرمنتظره در محیط اشاره دارد(فاضلی و همکاران،1393). در مورد انعطاف­پذیری شناختی پژوهش­های زیادی صورت گرفته است. به طور کلی، توانایی تغییر آمایه­های شناختی به منظور سازگاری با محرک­های در حال تغییر محیطی، عنصر اصلی در تعریف انعطاف­پذیری شناختی است(دنیس^[25]،2020). بعضی پژوهشگران انعطاف­پذیری شناختی را میزان ارزیابی فرد در مورد قابل­کنترل بودن شرایط می­دانند(زانگ^[26]و همکاران، 2019). افراد دارای انعطـاف­پـذیری روانشـناختی بـالا رفتارشـان را در هـر موقعیت، بیشـتر بـر اسـاس ارزش­هـا و اهداف­شـان و کمتـر بـر اسـاس رویـدادهای درونـی یـا وابستگی­های موقعیت فعلی­شان نشان می­دهند(بوند[27]و همکـاران، 2022؛ کـاتز، زیـج، و اورسـیلو[28]، 2019). انعطاف­پذیری روانشناختی بـالاتر بـه نیرومنـدی مـن بیشتری می­انجامد. نیرومندی من نیز یـک عنصـر مهـم در رشـد و پختگـی شخصـیت بـرای برقراری روابط صمیمی شناخته می­شود. در رابطه با نظریة اریکسون، داشتن یک شخصـیت رشدیافته برای برقراری روابـط صـمیمانه بـه حـل بحـران­هـای مراحـل گونـاگون زنـدگی و اکتساب نیرومندی من وابسته است. بر اساس نظریة رشد روانـی اریکسـون، موفقیـت در هـر مرحله از زندگی به موفقیت در حل بحران مراحل پیشین زندگی نیازمند اسـت؛ آنهـایی کـه نیرومندی من بیشتری دارند، توانایی بهتری بـرای مقابلـه بـا تعـارض­هـا دارنـد و درنتیجه از رضایت زندگی بیشتری برخوردارند. افزون بر این افراد با اسـتحکام مـن بـالاتر روابط صمیمی بیشـتری بـا افراد خانواده خـود دارنـد، در رابطـة خـود بـا خـانواده شـان متعهدترند و مسئولیت بیشتری در قبال خانواده احساس می­کنند. آنها همچنـین در به اشتراک گذاشتن عقایدشان با دیگران موفـق­ترنـد. فهـم و درک طرف مقابل و ابراز عواطف ازویژگی­های دیگر ایـن افـراد اسـت(کچـویی و همکاران، 1392).

از آنجایی که هر پژوهش محدودیت­هایی دارد، پـژوهش حاضـر نیـز از آن مسـتثناء نبـوده است؛ در نتیجه در تعمیم نتایج پژوهش بایـد جانـب احتیـاط را رعایـت کـرد؛ چرا کـه نتـایج تحقیق از جامعه­ای به جامعه­ای دیگر - با توجه به ویژگیهای خـاص هـر جامعـه - متفـاوت می­شود. از محدودیت­های دیگر این طـرح مـی­تـوان بـه ویژگـی­هـای فـردی، خصوصــیات روحــی و روانــی، تفــاوتهــای زنــدگی، فرهنگــی و اجتمــاعی نمونــه­هــای مورد پژوهش که بر پاسخگویی به پرسشها بر نتایج پژوهش تأثیرگذار بود، اشاره کـرد کـه کنترل این عوامل از عهدة پژوهشگر خارج بود. از یافته­های این پژوهش مـی­تـوان در مشـاوره­هـای خـانواده و مشاوره­های فردی برای زنان مطلقه استفاده کـرد. همچنـین کارگاههای آموزشی در مراکز مشاوره به منظور بالا بـردن انعطـاف­پـذیری روان­شـناختی و تقویت نیرومندی من برای زنان مطلقه برگزار نمود. پیشـنهاد مـی­شـود ایـن پـژوهش بـا حجـم نمونـة بـزرگ­تـر و محـدودة جغرافیـایی گسترده­ترانجام گیرد تا ادبیـات وسـیع­تـر و منسـجم­تـری در خصـوص نحـوة بـه کـارگیری متغیرهای ذکرشده فراهم آید.

[1]. Negrusa, Negrusa, Hosek

[2]. Woodruff

[3]. Marshall, Brockman

[4]. Bryan Hill &Stavrinos

[4]. Dennis, Ray -Sannerud, Heron

[5]. Bell, Hill &Stavrinos

[6]. Dennis

[7]. Philip

[8]. Bajema, Oster, McGovern

[9]. Padgett, Mahoney, Pargament & DeMaris

[10]. Mancini & Bonanno

[11]. Gaia

[12]. Root, Wimsatt, Rubin, Bigler

[13]. Shapiro & Keyes

[14]. Hayes

[15]. Burke and Moore

[16]. Dionne,   Ngô  and  Blais

[17]. Gentili, Rickardsson, Zetterqvist, Simons

[18]. Hit and Kramer

[19]. Dennis, Vanderwaal, and Gillon

[20]. Beck depression Questionnaire

[21]. Keyz

[22]. Bell

[23]. Thompson and Walker

[24]. Burke and Moore

[25]. Dennis

[26]. Zong                                                                                                                                                                                                                                                                         

[27]. Bond

[28]. Katz & Czech & Orsillo