نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 گروه روانشناسی، موسسه آموزش عالی غیردولتی غیرانتفاعی شاندیز، مشهد، ایران
2 استادیار گروه روان شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
3 پردیس شهید هاشمی نژاد، دانشگاه فرهنگیان، مشهد، ایران
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله English
نویسندگان English
Introduction: The concept of belonging is a fundamental aspect of human relatedness theory, which posits that feeling connected to others is a core psychological need. The Sense of Belonging Instrument (SOBI) has been developed to measure this construct among college students, a population for whom belonging can significantly impact academic and social success. This study aims to validate the SOBI within the framework of human relatedness theory.
Method: In a descriptive-correlational and validation study, 200 participants from higher education institutions in Mashhad were randomly selected through a multistage sampling method. They completed the Sense of Belonging Instrument (Hagerty & Patusky, 1995), Need to Belong Scale (Kelly, 1999), Social and Emotional Loneliness Scale for Adults (Ditommaso, Brannen, & Best, 2004), Young Schema Questionnaire - Short Form (Waller, Meyer, & Ohanian, 2001), Depression, Anxiety, Stress Scale (Lovibond, & Lovibond, 1995), the Psychological Distress Scale (Kessler et al., 2002), and the Satisfaction with Life Scale (Diener, Emmons, Larsen, & Griffin, 1985). The data were analyzed using exploratory factor analysis, correlation coefficient, multiple regression, and multivariate analysis of variance.
Results: Findings revealed that the sense of belonging instrument has a two-factor structure accounting for 71.72% of the variance. The negative and significant correlation of the sense of belonging instrument with the need to belong, the feeling of social loneliness, and the schema of social isolation, supported divergent validity (P<0.01). Furthermore, predictive validity analyses demonstrated that the SOBI's dimensions are inversely associated with depression and psychological distress, while positively associated with life satisfaction (P<0.01). No marked differences were noted concerning age and gender.
Conclusion: The SOBI demonstrated robust validity and reliability within this study, endorsing its utility as a productive instrument to measure the sense of belonging in students
کلیدواژهها English
مقدمه
با ورود دانشجویان به دانشگاه تغییرات تحولی بسیاری اتفاق میافتد که گذار موفقیتآمیز به این مرحله را دشوار میکند. این چالشها در حوزههای یادگیری، مسائل روانی-اجتماعی، موضوعات فرهنگی و جو دانشگاه ابعاد گستردهای دارند (گوسای، تیوبکا و راساد[1]، 2023). یکی از مهمترین عواملی که در تسهیل گذار دانشجویان نقش عمدهای دارد، تجربه احساس تعلق[2] است (اپریشینو، لووی و لاندن[3]، 2020). احساس تعلق به حسی از پیوستگی، اهمیت داشتن، پذیرفته شدن، مورد احترام قرار گرفتن، ارزشمند بودن و حمایت شدن از سوی دیگران اشاره دارد (استری هورن[4]، 2018). مطابق با نظریه پیوند داشتن انسان[5]، تعلق یکی از فرایندهای اصلی مؤثر بر شکلگیری و ارتقای حالات مختلف ارتباطی است و به عنوان تجربه فردی مشارکت در یک سیستم یا محیط به گونهای که افراد خودشان را به عنوان بخش یکپارچهای از محیط احساس کنند، مفهومسازی میشود. تعلق، تجربهای ماهیتاً روانشناختی است که در آن پیشایندها و پیامدهای تجربه تعلق یا عدم تعلق وجود دارند. این پیشایندها شامل انرژی برای فعالیت، میل به مشارکت معنادار و ظرفیت ویژگیهای مشترک میشوند و پیامدها نیز دربردارنده واکنشهای هیجانی و رفتاری، درگیری، ویژگیهای معناداری (در سطح روانشناختی، جسمانی، اجتماعی و معنوی) هستند (هاگرتی، لینچ-ساور، پاتوسکی و بئسوما[6]، 1993).
بررسی تجربیات دانشجویان از احساس تعلق اهمیت ویژهای دارد. دانشجویان که از نظر تحولی در دوره حساس ظهور بزرگسالی به سر میبرند، احتمالاً به اندازه دوران تحصیل در مدرسه از حمایت و نظارت صمیمانه و نزدیک والدین و معلمان و نیز مشوقهای بیرونی بهرهمند نیستند (کامرون و رایدوت[7]، 2022). چالشهای مختلف و چندگانه هویتی نیز به پیچیدگیهای این دوره میافزاید (واحدی، کاظموند اصل و چناری، 1402). مروری بر وضعیت احساس تعلق دانشجویان در آموزش عالی ایران نشان داد که درصد قابل توجهی از دانشجویان در سالهای اخیر، دچار انزوا و بیگانگی شده و در نتیجه احساس تعلق زیادی ندارند (فیروزجائیان و هاشمیان، 1397؛ صمدیه، کارشکی، امین یزدی و حجازی، 1400). از این رو شناسایی عوامل اثرگذار بر تجربه احساس تعلق و پیامدهای آن اهمیت بسیاری دارد. چرا که شواهد پژوهشی حاکی از آن است که احساس تعلق با انگیزش، لذت، خودکارآمدی، تلاش، مشارکت در یادگیری و رضایت از زندگی که همگی با موفقیت و ماندگاری در دانشگاه همبستگی مثبتی دارند، ارتباط دارد (نکتا، چاتزیکوریاکیدو و مک کارتنی[8]، 2020؛ گوپالان و بردی[9]، 2020؛ ویک و سانگ[10]، 2022؛ پدلر، ویلیس و نیوووت[11]، 2022؛ رییز و رییز[12]، 2023؛ صمدیه و تنهای رشوانلو، 2023). احساس تعلق به مکان با رفتارهای حفاظت از محیط زیست و پیوندجویی با طبیعت نیز ارتباط دارد (محمدپور، فراهانی و آزاد فلاح، 1402؛ حسنزاده، صفارینیا، علیپور، زارع و علیزاده فرد، 1402). صمدیه و همکاران (1400) نشان دادند که سطح احساس تعلق در دانشگاه بر حسب گروههای تحصیلی، ورودیهای سالهای مختلف و جنسیت متفاوت است. بدین ترتیب که دانشجویان پسر گروههای مهندسی و علوم پایه در سالهای آخر تحصیل دوره کارشناسی، نسبت به سایر دانشجویان، به طور معناداری احساس تعلق کمتری نسبت به دانشگاه داشتند. سعیدی رضوانی، تنهای رشوانلو، صمدیه و کارشکی (1399) در مطالعه دیگری نشان دادند دانشجویانی که احساس میکنند از نظر دیگران مهم هستند، پیوندهای نزدیک با اطرافیان خود دارند و به طور کلی از تعلقپذیری[13] بیشتری برخوردار هستند، افسردگی و احساس تنهایی اجتماعی کمتر و رضایت از زندگی بیشتری دارند. به علاوه سازه نزدیکی در روابط نیز که از نظر تأکید بر اهمیت روابط عمیق مفهومی مشابه با تعلق است، با پیامدهای مثبت روانشناختی همراه بوده است (صمدیه، تنهای رشوانلو، سعیدی رضوانی و طالبزاده، 1398).
علیرغم مطالعات گسترده، پیچیدگی سازه تعلق و وابسته به بافت بودن آن (صمدیه، کارشکی، امینیزدی و حجازی، 1402) دشواریهایی را در اندازهگیری دقیق مفهوم احساس تعلق برای پژوهشگران ایجاد کرده است (یانپ، سو، بوتیستا و لای[14]، 2023). در همین راستا ابزارهایی با هدف سنجش سازه احساس تعلق و مفاهیم مشابه با آن (تعلقپذیری، احساس جمعی) طراحی شده است. به عنوان مثال گودنو[15](1993) مقیاس حس روانشناختی عضویت در مدرسه[16] را طراحی کرد. این مقیاس احساس دانشآموز از پیوند با مدرسه، ادراک از روابط با همسالان و ادراک از روابط با معلمان را اندازهگیری میکند. با وجود گزارش پایایی مناسب این مقیاس در بافتهای مختلف، اطلاعاتی از تحلیل عاملی اکتشافی و یا تأییدی مقیاس در نسخه اصلی گزارش نشده و این ساختار در مطالعات مختلف، متفاوت بوده است (گیت، مونتر مارین، روجاس باراهونا، اولیوارس و آرایا[17]، 2016). بعلاوه، این مقیاس بر بافت مدرسه متمرکز است و به همین جهت کاربرد آن در سایر گروههای سنی با محدودیت مواجه است. در تلاشی دیگر، لی و رابینز[18](1995)، دو مقیاس اطمینان اجتماعی[19] و پیوستگی اجتماعی[20] را ویژه دانشجویان طراحی کردند. علی رغم اینکه ویژگیهای روانسنجی این ابزار در سطح مطلوبی گزارش شد، احساس تعلق اشاره شده در مقیاس آنان مجزا از مفهوم پیوستگی اجتماعی است. چرا که احساس تعلق همیشه منحصر به روابط با دیگران نیست و افراد میتوانند نسبت به محیط و یا مکان نیز احساس تعلق داشته باشند (آلن[21] و همکاران، 2021).
یکی دیگر از ابزارهای مرتبط با سنجش احساس تعلق توسط هاگرتی و پاتوسکی (1995) ارائه شده است. ابزار احساس تعلق[22] ویژه بزرگسالان طراحی شده است که 27 گویه و دو زیرمقیاس تجربه روانشناختی[23] و پیشایندها[24] دارد. تجربه روانشناختی، به مشارکت ارزشمند و سازگاری داشتن و پیشایندها، به تواناییهای افراد و تمایل آنها به ایجاد احساس تعلق اشاره دارد.آنان پس از انجام تحلیل مضمون گسترده پیشینه نظری و تجربی، تجربیات بالینی با بیماران روانپزشکی و اظهارات افراد بدون سابقه بیماری روانی که در مصاحبههای گروههای کانونی شرکت کرده بودند، فرم اولیه مقیاس را با 49 عبارت تدوین کردند. در ادامه روایی محتوایی بررسی شد. تحلیل عاملی اکشتافی ساختاری دو عاملی را با حذف برخی از عبارتها نشان داد. رویکرد گروههای ناهمگن نیز حاکی از تفاوت میانگین نمرات احساس تعلق در میان سه گروه دانشجویان، بیماران افسرده و راهبهها بود. همچنین میان ابعاد احساس تعلق با احساس تنهایی، روابط متقابل و حمایت اجتماعی رابطه معناداری وجود داشت. در بررسی همسانی درونی آنان ضرایب آلفای کرونباخ 72/0 و 76/0 و ضرایب بازآزمایی 66/0 و 84/0 را گزارش کردند. علاوه بر آن میان هر دو بعد همبستگی مطلوبی وجود داشت.
از ابزار احساس تعلق در پژوهشهای مختلفی استفاده شده است. جانسون و تیلور[25](2019) در پژوهشی بر روی دانشجویان پرستاری، روایی و پایایی این ابزار را مورد بررسی قرار داده و روایی محتوایی مطلوبی را گزارش کردند. آنان آلفای کرونباخ را برای کل مقیاس 90/0 به دست آوردند. در مطالعه دیگری سنگون[26](2001) این ابزار را به منظور بررسی روابط بین احساس تعلق و افسردگی در زنان تایلندی ترجمه کرد. وی دو گویه از زیرمقیاس تجربه روانشناختی به دلیل قابل فهم نبودن توسط بخش عمدهای از گروه نمونه، حذف کرد. ضرایب پایایی را از 84/0 تا 98/0 به دست آمد. کوسوماواتی[27](2021) نیز در مطالعهای در گروه معلمان آلفای کرونباخ 88/0 را به دست آورد. استر، گودور و ون در هالن[28] (2023) در مطالعهای در جمعیت عمومی 18 تا 50 سال، تنها بعد تجربه روانشناختی را به کار برد. با حذف سه عبارت (16، 17 و 18)، ساختار عاملی از برازش مطلوبی برخوردار بود. این ابزار در گروههای مختلف همانند دانشآموزان دبیرستانی (رییز و رییز، 2023)، معلمان (کوسوماواتی، 2021) جمعیت عمومی (هیم-لیتوسکی، کوممی و لیپس کایا-ولیکوفسکی[29]، 2023) و سالمندان (آلن و همکاران، 2021) مورد استفاده قرار گرفته است.
مرور پژوهشهای داخلی نشان داد که از ابزار احساس تعلق در مطالعات داخلی استفاده نشده است. تنها در یک مطالعه که توسط آلن و همکاران (2021) انجام شد، تعداد 302 نفر از سالمندان ایرانی مشارکت داشتند. در این مطالعه ویژگیهای روانسنجی ابزار احساس تعلق (SOBI) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی، متفاوت با نسخه اصلی، نشاندهنده یک ساختار چهار عاملی (تناسب، عزت نفس اجتماعی، خود جمعی و خودآگاهی) با 16 گویه بود. ضرایب پایایی در خردهمقیاسهای به دست آمده در دامنه 75/0 تا 87/0 قرار داشت. با این حال، نتایج روایی همگرای سازه،تنها در مورد خردهمقیاسهای خود جمعی و خودآگاهی در سطح مطلوبی بود. علیرغم ویژگیهای روانسنجی نسبتاً مناسب این مطالعه، محدودیتهای مهمی از قبیل نمونهگیری به روش در دسترس و اجرای تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی در یک گروه نمونه، میتواند تعمیمپذیری و اعتبار نتایج آن را دچار خدشه کند.
در مجموع، مطالعات انجام شده نشان میدهند که سازه احساس تعلق تا حد زیادی وابسته به بافت بوده و بنابراین در گروههای سنی مختلف و در فرهنگهای متفاوت ممکن است به اشکال متفاوتی، تجربه و تعریف شود. کما اینکه مطابق با پیشینه نظری و تجربی، تجربه احساس تعلق در گروههای قومی-نژادی، افراد از طبقات اجتماعی-اقتصادی مختلف، دانشجویان رشتههای گوناگون، سالمندان، افراد به حاشیه رانده شده یا کمتر مورد توجه قرار گرفته به شکلهای متفاوتی تجربه میشود (استری هورن، 2018). همچنین، همانطور که ذکر شد، ساختار عاملی ابزار احساس تعلق در مطالعات مختلف، یکسان نبوده است. بعلاوه، مرور پیشینه نشان داد که ویژگیهای روانسنجی ابزار احساس تعلق تاکنون در جمعیت دانشجویان ایرانی مورد مطالعه قرار نگرفته است. بر این اساس هدف از پژوهش حاضر بررسی ویژگیهای روانسنجی ابزار احساس تعلق (SOBI) در نمونه دانشجویان ایرانی بود.
روش
طرح پژوهش حاضر در زمره پژوهشهای توصیفی و به طور دقیقتر اعتباریابی آزمون قرار داشت. جامعه آماری پژوهش را دانشجویان یکی از موسسات آموزش عالی شهر مشهد تشکیل میدادند. بنا به پیشنهاد مک کالوم، ویدامان، ژانگ و هونگ[30] (1999) حداقل حجم نمونه در مطالعات اکتشافی باید بین 100 تا 200 نفر بوده و به ازای هر عبارت مقیاس حداقل 5 نفر در نظر گرفته شود. بر این اساس حداقل حجم نمونه با در نظر گرفتن احتمال ریزش نفرات برابر با 220 نفر در نظر گرفته شد. انتخاب نمونه با روش تصادفی چندمرحلهای صورت گرفت. بدین ترتیب که در ابتدا چهار گروه تحصیلی (علوم انسانی، علوم پایه، مهندسی و فنی، زبان های خارجی) در نظر گرفته شدند و سپس با مراجعه به تمامی دانشکدهها، از میان کلاسهای درسی، دو کلاس به صورت تصادفی انتخاب شد. جهت آماده سازی مقیاس، پس از اخذ مجوز از تدوین کنندگان (هاگرتی و پاتوسکی، 1995)، ترجمه آن به فارسی، توسط یک نفر عضو هیأت علمی گروه روانشناسی انجام شد. برگردان مجدد به انگلیسی توسط یک نفر عضو هیأت علمی گروه آموزش زبان انگلیسی صورت گرفت. در نهایت تطبیق دو فرم توسط دو نفر از اعضای هیات علمی آشنا به زبان انگلیسی و تجربه تحصیل در کشورهای انگلیسی زبان، صورت گرفت. پس از اعمال اصلاحات در ترجمه، فرم نهایی آماده اجرا گردید. گردآوری دادهها به صورت گروهی انجام شد. پیش از اجرا، در خصوص اهداف طرح توضیحاتی به شرکت کنندگان ارائه شده و ضمن اطمینان در خصوص محرمانه بودن اطلاعات، رضایت شفاهی آنان اخذ گردید. در نهایت پس از حذف پرسشنامههای ناقص، دادههای مربوط به 200 نفر که پرسشنامه ها را به طور کامل پاسخ داده بودند مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. همسانی درونی و قدرت تشخیص عبارتها و سپس تحلیل عاملی اکتشافی با الگوی مولفههای اصلی[31] اجرا شد. روایی واگرای[32] مقیاس در ارتباط با نیاز به تعلق، احساس تنهایی اجتماعی و طرحواره انزوای اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه روایی پیش بین[33] مقیاس از طریق محاسبه رگرسیون چندگانه میان ابعاد احساس تعلق با افسردگی، فشار روانی و رضایت از زندگی بررسی شد. روایی سازه[34] مقیاس نیز بر حسب سن و جنسیت با ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل واریانس چندمتغیره بررسی شد. تحلیلها با نرمافزار SPSS.27 انجام شد.
ابزارهای پژوهش
الف) چک لیست جمعیتشناختی: شامل جنسیت، سن، محل سکونت و گروه تحصیلی بود.
ب) ابزار احساس تعلق (SOBI): این ابزار توسط هاگرتی و پاتوسکی (1995) تدوین شده است و شامل دو خرده مقیاس پیشایندها ( 9 گویه) و تجربه روانشناختی (18 گویه) است که در طیف چهار درجهای لیکرت از کاملاً مخالف (1) تا کاملاً موافق (4) نمره گذاری میشود. نمرات بالاتر به معنای پیشایندها و تجربه روانشناختی مثبتتر در احساس تعلق است. در مطالعه اصلی روایی محتوایی و روایی عاملی اکتشافی ابزار به تأیید رسیده است. روایی تفکیکی زیرمقیاس پیشایندها با مقایسه افراد افسرده و عادی (001/0=P، 69/5=F)، روایی همگرا در ارتباط با حمایت اجتماعی ادارک شده (32/0=r) و روایی واگرا در ارتباط با احساس تنهایی (41/0-=r) و ضرایب آلفای کرونباخ و بازآزمایی پس از دو ماه به ترتیب 72/0 و 66/0 مطلوب ارزیابی شده است. علاوه بر آن روایی تفکیکی زیرمقیاس تجربه روانشناختی با مقایسه افراد افسرده و عادی (001/0=P، 16/38=F)، روایی همگرا در ارتباط با حمایت اجتماعی ادارک شده (56/0=r) و روایی واگرا در ارتباط با احساس تنهایی (72/0-=r) و ضرایب آلفای کرونباخ و بازآزمایی پس از دو ماه به ترتیب 93/0 و 84/0 مطلوب ارزیابی شده است.
ج) مقیاس نیاز به تعلق[35](NTBS): این مقیاس توسط کلی[36] (1999) ارائه شده و دارای 10 عبارت است که از اصلاً (1) تا به شدت (5) نمرهگذاری میشوند. مجموع نمرات افراد در تمامی عبارتها به عنوان نمره نیاز به تعلق در نظر گرفته میشود و نمره بالاتر نشان دهنده نیاز به تعلق برآورده نشده بیشتر است. روایی عاملی اکتشافی و تأییدی در مطالعه اصلی مورد بررسی قرار گرفته و به تأیید رسیده است. روایی سازه مقیاس نیز در مطالعه لیری، کلی، کوترل و شریندورفر[37] (2013) به تأیید رسیده است. آنان همچنین در 15 نمونه آماری، آلفای کرونباخ 78/0 تا 87/0 با میانگین 81/0 را گزارش کردند.تنهای رشوانلو، کارشکی و جامی (1400) طی دو مطالعه برروی دانشجویان،روایی عاملی اکتشافی، تأییدی، همگرا و واگرای مقیاس رامطلوب گزارش کردند. درمطالعه آنان ضرایب آلفای کرونباخ 95/0 و 91/0 به دست آمد. آلفای کرونباخ درمطالعه حاضر 79/0 بود.
د) فرم کوتاه مقیاس احساس تنهایی اجتماعی و عاطفی بزرگسالان[38](SELSA-S): این مقیاس توسط دی توماسو، برنن و بست[39] (2004) تدوین شده ودارای سه زیر مقیاس احساس تنهایی رمانتیک، خانوادگی و اجتماعی است. نمره گذاری این مقیاس در طیف پنج درجهای لیکرت و از کاملاً مخالفم (1) تا کاملاً موافقم (5) صورت میگیرد. زیر مقیاس احساس تنهایی اجتماعی دارای 5 عبارت است. نمره تمامی عبارتها باید به صورت معکوس محاسبه میشود و نمرات بالاتر به معنای احساس تنهایی اجتماعی بیشتر است. روایی همگرای مقیاس در مطالعه اصلی در ارتباط با مقیاس احساس تنهایی UCLAبرابر با 73/0=r و آلفای کرونباخ برابر با 87/0 گزارش شده است. جوکار (2012) روایی عاملی این مقیاس را در نمونه ایرانی مطلوب گزارش کردند. آلفای کرونباخ احساس تنهایی اجتماعی در مطالعه وی 84/0 بود. در مطالعه مورد اشاره، میان ادراک حمایت اجتماعی (68/0-=r) و رضایت از زندگی (23/0-=r) با احساس تنهایی اجتماعی روابط منفی و معناداری بدست آمد. آلفای کرونباخ در مطالعه حاضر برابر با 86/0 بود.
ه) فرم کوتاه پرسشنامه طرحواره یانگ[40] (YSQ-SF): فرم اصلی این پرسشنامه دارای 75 عبارت است که در طیف شش درجهای از کاملاً غلط (1) تا کاملاً درست (6) نمرهگذاری میشود (والر، میر و اوهانیان[41]، 2001). قهاری و همکاران (1399) در مطالعهای در بین دانشجویان روایی عاملی تأییدی این پرسشنامه را مطلوب گزارش کردند. آنان ضریب آلفای کرونباخ در زیرمقیاسها را از 76/0 تا 90/0 به دست آوردند. زیر مقیاس طرحواره انزوای اجتماعی[42]دارای 5 عبارت است که نمره بالاتر در آن نشان دهنده وضعیت نامطلوبتر است. در مطالعه حاضر ضریب آلفای کرونباخ برابر با 87/0 به دست آمد.
و) مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس [43](DASS-21): این مقیاس توسط لوی باند و لوی باند[44](1995) تدوین شده و دارای 21 عبارت است که هر 7 عبارت آن به یک زیر مقیاس اختصاص مییابد. نمره گذاری مقیاس در طیف چهار درجهای از هیچ وقت (صفر) تا همیشه (3) صورت میگیرد و نمرات بالاتر به معنای شیوع بیشتر است. روایی عاملی اکتشافی، روایی همگرا در ارتباط با سیاهه افسردگی بک (73/0=r) و آلفای کرونباخ (91/0) در مطالعه اصلی مطلوب گزارش شده است. کاک امام و همکاران (2022) در پژوهشی نشان دادند که ساختار سه عاملی این مقیاس در نمونه ایرانی،از روایی عاملی تأییدی مطلوبی برخوردار است. آنان ضرایب آلفای کرونباخ 79/0 تا 93/0 را گزارش کردند و ضرایب بازآزمایی 75/0 تا 86/0 را به دست آوردند. در این پژوهش از زیرمقیاس افسردگی (7 عبارت) استفاده شد و ضریب آلفای کرونباخ آن 81/0 به دست آمد.
ز) مقیاس فشار روانی کسلر[45] (K6): این مقیاس توسط کسلر و همکاران (2002) تدوین شده و دارای 6 عبارت است که در طیف پنج درجهای لیکرت و از هیچ وقت (صفر) تا همیشه (4) نمره گذاری میشود. نمرات بالاتر در این مقیاس به معنای فشار روانی بیشتر است. روایی و پایایی این مقیاس در مطالعات مختلف مورد بررسی قرار گرفته و به تایید رسیده است (کسلر و همکاران،2010). تنهای رشوانلو و همکاران (1398) در مطالعهای، روایی عاملی اکتشافی و تاییدی مقیاس را به تایید رساندند. آنان همچنین روایی همگرا را در ارتباط با افسردگی (60/0=r)، اضطراب(46/0=r) و استرس(48/0=r) مطلوب گزارش کردند. در مطالعه آنان آلفای کرونباخ 86/0 و ضریب دونیمه کردن 83/0 به دست آمد. آلفای کرونباخ این مقیاس در مطالعه حاضر 82/0 بود.
ح) مقیاس رضایت از زندگی(SWLS)[46]: این مقیاس توسط داینر، ایمونز، لارسن و گریفین[47] (1985) تدوین شده و دارای 5 عبارت است که در طیف هفت درجه ای لیکرت از کاملاً مخالفم (1) تا کاملاً موافقم (7) نمره گذاری میشوند. مجموع نمرات فرد محاسبه شده و نمره بالاتر به معنای رضایت بیشتر از زندگی است. در مطالعه اصلی، روایی عاملی و نیز روابط همگرای مقیاس در ارتباط با عواطف مثبت (50/0=r) و عواطف منفی (37/0-=r) مطلوب گزارش شده است. معروفی زاده، قاهری، سامانی و عزآبادی (2016) روایی همگرای مقیاس را در ارتباط با اضطراب (41/0-=r) و افسردگی(43/0-=r) مطلوب گزارش کردند. در مطالعه آنان آلفای کرونباخ 89/0 به دست آمد. آلفای کرونباخ در مطالعه حاضر 87/0 بود.
یافتهها
توصیف جمعیتشناختی نمونه نشان داد که میانگین و انحراف معیار سن به ترتیب 48/20 و 08/2 با دامنه 18 تا 29 سال است؛ نسبت زنان به مردان 74 درصد به 26 درصد است؛ نسبت افراد مجرد 8/76 درصد بوده و 94 درصد دانشجویان به همراه خانواده زندگی میکردند. نسبت دانشجویان دوره کارشناسی 5/97 درصد بود و در نهایت به ترتیب 9/41 درصد، 6/30 درصد و 6/27 درصد دانشجویان در رشتههای گروه علوم انسانی، علوم پایه و فنی و مهندسی مشغول به تحصیل بودند.
در ابتدا به بررسی همسانی درونی و قدرت تشخیص عبارتها پرداخته شد. بدین ترتیب که همبستگی نمره هر عبارت با سایر عبارتها و نیز با نمره کل مقیاس بررسی شد. حداقل ضریب همبستگی 30/0 به پیشنهاد کوهن[48] (1992) بهعنوان اندازه اثر متوسط و خط برش در نظر گرفته شد. نتایج اولیه گویای آن بود که عبارتها دارای همسانی درونی و قدرت تشخیص مناسبی هستند. چرا که همبستگی میان عبارتها از 36/0 تا 68/0 و همبستگی عبارتها با نمره کل نیز از 37/0 تا 86/0 در تغییر بود. با حذف هیچ یک از عبارتها، آلفای کرونباخ کل (93/0) تغییر چشمگیری نمییافت. بر این اساس در این مرحله هیچ یک از عبارتها حذف نشدند. شاخصهای توصیفی و ضرایب همسانی درونی در جدول 1 آورده شده است.
در بررسی روایی عاملی اکتشافی با الگوی مؤلفههای اصلی، ابتدا به محاسبه شاخص کیزر-میر-الکین[49](KMO) برای بررسی کفایت نمونهبرداری و آزمون کرویت بارتلت[50] پرداخته شد. نتایج نشان داد که با مقدار KMO برابر با 94/0 و رد فرض صفر در آزمون کرویت بارتلت (0001/0=P، 351=df، 22/6423=χ2)، شرایط برای تحلیل عاملی وجود دارد. در ادامه تحلیل مؤلفههای اصلی با در نظر گرفتن بار عاملی بیشتر از 40/0 اجرا شد. تحلیل اولیه دو عامل با ارزش ویژه بالاتر از 1 را به دست میداد. نمودار اسکری (شکل 1) نیز از این ساختار حمایت میکرد. این نمودار نشان میدهد که خط منحنی در ارزش ویژه یک با تغییر شیب همراه شده و دو عامل بالاتر از آن وجود دارند. ساختار دو عاملی میزان واریانس تبیین شده کل برابر با 72/71 درصد را به دست میداد. بارهای عاملی مربوط به هر عبارت در جدول 1 آورده شده است. نتایج نشان میدهد که تمامی عبارتها دارای واریانس مشترک بزرگتر از 50/0 هستند. چرخش عاملها به واسطه همبسته بودن نظری آنها با چرخشهای متمایل[51] مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت نتایج چرخش ابلیمین مستقیم[52] به واسطه اعتبار بالاتر در استخراج عوامل همبسته (میرز، گامست و گارینو[53]، 2016) مورد استناد قرار گرفت. بررسی بارهای عاملی نشان دهنده آن است که تمامی عبارتها دارای بار عاملی بزرگتر از 70/0 هستند. در عامل پیشایندها عبارت اول (برایم مهم است که دیگران برایم ارزش قائل شوند و مرا بپذیرند) دارای بیشترین بار عاملی (90/0) و عبارت 4 (ویژگیهایی دارم که میتواند برای دیگران مهم باشد) دارای کمترین بار عاملی (70/0). در عامل تجربه روانشناختی عبارتهای 13 (احساس میکنم که وصله ناجوری هستم که بیهوده تقلا میکند) و 16 (اگر چند وقتی دوستانم را نبینم یا با آنها تلفنی صحبت نکنم، برایشان اهمیتی ندارد) به ترتیب دارای بیشترین و کمترین بار عاملی هستند (92/0 در برابر 77/0). مقایسه ساختار به دست آمده با نسخه اصلی نشان از عدم تغییر در ساختار عاملی داشت.
جدول 1. شاخصهای توصیفی و نتایج بررسی همسانی درونی و تحلیل عاملی ابزار احساس تعلق(SOBI)
|
عبارتها |
شاخص های توصیفی |
همبستگی با نمره کل |
واریانس مشترک |
|
بارهای عاملی |
|||||
|
میانگین |
انحراف معیار |
کجی |
کشیدگی |
|
پیشایندها |
|
تجربه روانشناختی |
|||
|
1a |
88/2 |
19/1 |
60/0- |
19/1- |
38/0 |
79/0 |
|
90/0 |
|
|
|
2a |
51/2 |
05/1 |
17/0- |
17/1- |
41/0 |
65/0 |
|
81/0 |
|
|
|
3a |
82/2 |
17/1 |
42/0- |
33/1- |
40/0 |
68/0 |
|
82/0 |
|
|
|
4a |
54/2 |
02/1 |
04/0- |
10/1- |
41/0 |
51/0 |
|
70/0 |
|
|
|
5a |
66/2 |
07/1 |
24/0- |
19/1- |
44/0 |
59/0 |
|
75/0 |
|
|
|
6a |
16/2 |
11/1 |
40/0 |
22/1- |
42/0 |
55/0 |
|
73/0 |
|
|
|
7a |
61/2 |
12/1 |
12/0- |
36/1- |
47/0 |
69/0 |
|
81/0 |
|
|
|
8a |
46/2 |
09/1 |
11/0- |
31/1- |
37/0 |
56/0 |
|
76/0 |
|
|
|
9a |
57/2 |
26/1 |
09/0- |
65/1- |
40/0 |
62/0 |
|
78/0 |
|
|
|
1p |
67/2 |
98/0 |
09/0- |
03/1- |
79/0 |
71/0 |
|
|
|
82/0 |
|
2p |
99/2 |
10/1 |
72/0- |
85/0- |
64/0 |
74/0 |
|
|
|
87/0 |
|
3p |
93/2 |
04/1 |
60/0- |
82/0- |
79/0 |
84/0 |
|
|
|
92/0 |
|
4p |
69/2 |
14/1 |
17/0- |
42/1- |
54/0 |
54/0 |
|
|
|
74/0 |
|
5p |
06/3 |
10/1 |
76/0- |
83/0- |
68/0 |
79/0 |
|
|
|
90/0 |
|
6p |
67/2 |
09/1 |
13/0- |
29/1- |
82/0 |
74/0 |
|
|
|
79/0 |
|
7p |
70/2 |
13/1 |
14/0- |
41/1- |
75/0 |
73/0 |
|
|
|
85/0 |
|
8p |
95/2 |
07/1 |
56/0- |
01/1- |
74/0 |
81/0 |
|
|
|
91/0 |
|
9p |
22/3 |
09/1 |
09/1- |
28/0- |
68/0 |
81/0 |
|
|
|
91/0 |
|
10p |
96/2 |
11/1 |
51/0- |
19/1- |
86/0 |
83/0 |
|
|
|
88/0 |
|
11p |
92/2 |
09/1 |
57/0- |
02/1- |
77/0 |
77/0 |
|
|
|
88/0 |
|
12p |
85/2 |
13/1 |
34/0- |
37/1- |
85/0 |
81/0 |
|
|
|
86/0 |
|
13p |
10/3 |
08/1 |
89/0- |
58/0- |
80/0 |
84/0 |
|
|
|
92/0 |
|
14p |
95/2 |
08/1 |
57/0- |
02/1- |
81/0 |
81/0 |
|
|
|
89/0 |
|
15p |
76/2 |
09/1 |
19/0- |
33/1- |
83/0 |
77/0 |
|
|
|
82/0 |
|
16p |
63/2 |
12/1 |
14/0- |
36/1- |
80/0 |
69/0 |
|
|
|
77/0 |
|
17p |
66/2 |
11/1 |
05/0- |
38/1- |
86/0 |
78/0 |
|
|
|
79/0 |
|
18p |
85/2 |
08/1 |
37/0- |
18/1- |
79/0 |
74/0 |
|
|
|
84/0 |
|
|
|
|
|
|
ارزش ویژه |
|
64/16 |
|
72/5 |
|
|
|
|
|
|
|
واریانس تبیین شده |
|
51/50 |
|
21/21 |
|
|
a= عبارتهای بعد پیشایندها p = عبارتهای بعد تجربه روانشناختی |
||||||||||
شکل 1. نمودار اسکری جهت شناسایی مولفهها در ابزار احساس تعلق (SOBI)
در بررسی روایی واگرا، همبستگی ابعاد ابزار احساس تعلق با نیاز به تعلق، احساس تنهایی اجتماعی و طرحواره انزوای اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت (جدول 2). نتایج نشان داد که همبستگی منفی و معناداری میان ابعاد پیشایندها و تجربه روانشناختی با نیاز به تعلق، احساس تنهایی اجتماعی و طرحواره انزوای اجتماعی وجود دارد (01/0>P).
جدول 2. شاخصهای توصیفی و ضرایب همبستگی متغیرهای پژوهشی جهت بررسی روایی واگرا
|
متغیرها |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
|
1. احساس تعلق-پیشایندها |
- |
|
|
|
|
|
|
|
|
2. احساس تعلق- تجربه روانشناختی |
**41/0 |
- |
|
|
|
|
|
|
|
3. نیاز به تعلق |
**43/0- |
**25/0- |
- |
|
|
|
|
|
|
4. احساس تنهایی اجتماعی |
**34/0- |
**35/0- |
**26/0 |
- |
|
|
|
|
|
5. طرحواره انزوای اجتماعی |
**49/0- |
**27/0- |
**30/0 |
**54/0 |
- |
|
|
|
|
6. افسردگی |
**49/0- |
**44/0- |
**44/0 |
**35/0 |
**63/0 |
- |
|
|
|
7. فشار روانی |
**29/0- |
**24/0- |
**39/0 |
**36/0 |
**46/0 |
**57/0 |
- |
|
|
8. رضایت از زندگی |
**44/0 |
**34/0 |
**32/0- |
**35/0- |
**33/0- |
**45/0- |
**46/0- |
- |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
میانگین |
01/23 |
94/50 |
26/30 |
68/13 |
03/14 |
65/9 |
41/13 |
88/14 |
|
انحراف معیار |
99/7 |
23/17 |
69/6 |
63/5 |
69/5 |
89/4 |
21/5 |
80/6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
*P<05/0 |
**P<01/0 |
بررسی روایی پیش بین از طریق محاسبه رگرسیون چندگانه افسردگی، فشار روانی و رضایت از زندگی بر حسب ابعاد احساس تعلق صورت گرفت. در گام اول بررسی ضرایب همبستگی (جدول 2) نشان داد که میان پیشایندها و تجربه روانشناختی با افسردگی و فشار روانی رابطه منفی و با رضایت از زندگی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد(01/0>P).
در بررسی مفروضات تحلیل رگرسیون؛ نمودار باکس نشان داد که پرت تک متغیرهای وجود ندارد؛ مقادیر بزرگتر از 001/0 آماره فواصل ماهالانوبیس[54] با اصلاح بر اساس درجات آزادی 2 (میرز و همکاران، 2016) نشان داد که پرت چندمتغیرهای وجود ندارد؛ بررسی نرمال بودن تک متغیره با در نظر گرفتن کجی 2± (ویتاکر و شوماخر[55]، 2022) و کشیدگی 7± (وست، فینچ و کوران[56]، 1995)نشان دهنده نرمال بودن تک متغیره بود؛ ضرایب آماره کالموگروف اسمیرنوف غیرمعنادار بوده (05/0≤P) و نرمال بودن توزیع باقیماندهها محقق شد؛ ضرایب آماره دوربین واتسون برای مدل افسردگی، فشار روانی و رضایت از زندگی به ترتیب برابر با 18/1، 57/1 و 94/1 بوده و استقلال خطاها را مورد تأیید قرار داد. عدم همخطی میان متغیرهای پیشبین با آمارههای تولرانس و VIFبه ترتیب برابر با 83/0 و 20/1 بوده و عدم همخطی را نشان می داد. نتایج تحلیل رگرسیون، پس از تحقق مفروضات، در جدول 3 آورده شده است.
جدول 3. مدل های رگرسیون جهت بررسی روایی پیش بین
|
متغیر ملاک |
متغیرهای پیش بین |
R |
R2 |
R2adjusted |
F |
b |
S. E |
β |
t |
|
افسردگی |
پیشایندها |
56/0 |
31/0 |
31/0 |
**59/44 |
23/0- |
04/0 |
37/0- |
**74/5- |
|
تجربه روانشناختی |
08/0- |
02/0 |
29/0- |
**51/4- |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
فشار روانی |
پیشایندها |
32/0 |
10/0 |
09/0 |
**03/11 |
15/0- |
05/0 |
22/0- |
**02/3- |
|
تجربه روانشناختی |
05/0- |
02/0 |
15/0- |
*05/2- |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
رضایت از زندگی |
پیشایندها |
48/0 |
23/0 |
22/0 |
**91/28 |
31/0 |
06/0 |
36/0 |
**26/5 |
|
تجربه روانشناختی |
08/0 |
03/0 |
20/0 |
**87/2 |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
*P<05/0 |
**P<01/0 |
نتایج جدول 3 نشان دهنده آن است که واریانس تبیین شده در مدلهای پیش بینی افسردگی، فشار روانی و رضایت از زندگی به ترتیب 31 درصد، 9 درصد و 22 درصد است. در تمامی مدلها، پیشایندها دارای سهم بیشتری در پیش بینی متغیرهای ملاک است. ابعاد احساس تعلق پیش بینی کننده منفی افسردگی و فشار روانی و پیشبینی کننده مثبت رضایت از زندگی بودند.
در بررسی روایی سازه، همبستگی ابعاد ابزار احساس تعلق(SOBI) با سن شرکت کنندگان مورد بررسی قرار گرفت. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد که رابطه مثبت و معناداری میان سن و پیشایندها وجود دارد (01/0>P، 27/0=r). اما رابطه تجربه روانشناختی با سن معنادار نبود (05/0<P). بررسی تفاوتهای جنسیتی با آزمون تحلیل واریانس چندمتغیره صورت گرفت. بررسی مفروضه نرمال بودن توزیع با آزمون کالموگروف اسمیرنوف (05/0<P، 05/0=Z)، همگنی واریانسها با آزمون لوین (05/0<P)، همگنی ماتریس واریانس کوواریانس با آزمون (05/0<P) و کرویت بارتلت برای بررسی همبستگی متغیرهای وابسته (001/0>P) نشان از تحقق مفروضات این آزمون آماری داشت. در نهایت نتایج تحلیل نشان دهنده آن بود که تفاوت معناداری میان دو جنس در پیشایندها (05/0<P، 33/0=F) و تجربه روانشناختی (05/0<P، 25/3=F) وجود ندارد.
در نهایت وجود همبستگی مثبت و معنادار میان پیشایندها و تجربه روانشناختی(41/0=r)، ضرایب آلفای کرونباخ 92/0 و 94/0 به ترتیب برای پیشایندها و تجربه روانشناختی و ضرایب دو نیمه کردن اسپیرمن براون 90/0 برای پیشایندها و 92/0 برای تجربه روانشناختی نشان دهنده پایایی مناسب مقیاسهای احساس تعلق داشتن بود.
بحث و نتیجهگیری
هدف پژوهش حاضر، بررسی ویژگیهای روانسنجی ابزار احساس تعلق در دانشجویان بود. این ابزار یکی از پرکاربردترین مقیاسهای سنجش احساس تعلق است. ارزیابیهای مرتبط با روایی صوری، مشابه با مطالعات دیگر، حاکی از این بود که عبارتها به شکل مناسبی احساس تعلق را در دانشجویان اندازهگیری میکنند (آلن و همکاران، 2021). مطالعات موردی، تجربیات بالینی و مصاحبه با افراد بیمار و غیر بیمار در پژوهش هاگرتی و پاتوسکی (1995) نیز حاکی از مناسب بودن عبارتها به منظور سنجش احساس تعلق بود.
نتایج مرتبط با پایایی در مطالعه حاضر بیانگر همسانی درونی مطلوب عبارتهای ابزاراحساس تعلق و هر عبارت با نمره کل بود. پایایی نیز در سطح قابل قبولی قرار داشت. این یافته با نتایج سایر مطالعات (هاگرتی و پاتوسکی، 1995؛ جانسون و تیلور، 2019؛ آلن و همکاران، 2021؛ هیم-لیتوسکی و همکاران، 2023) که ضرایب پایایی و همسانی درونی بالایی را برای ابزار احساس تعلق گزارش کردند، همسویی دارد.
ارزیابی ساختار عاملی با تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد که ابزاراحساس تعلق از ساختاری دو عاملی برخوردار است. این یافته با نتایج مطالعه هاگرتی و پاتوسکی (1995) همسو است. آنان در پژوهش خود تحلیل عاملی اکتشافی را در گروه دانشجویان اجرا کردند. یافتهها مطابق با چارچوب نظری پیشنهاد شده (نظریه پیوند داشتن انسان) دو بعد مستقل از احساس تعلق را نشان داد که 8/36 درصد از واریانس را تبیین میکرد. همچنین، همبستگی بین دو مقیاس در گروه دانشجویی 45/0 بود. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی در پژوهش حاضر نیز دو عامل مستقل را نشان داد که در مجموع 72/71 درصد واریانس را تبیین میکرد. همبستگی بین دو مقیاس 41/0 بود. با این حال، در یک مطالعه در گروه سالمندان ایرانی، ساختار چهار عاملی به دست آمد. در تبیین این تفاوت، میتوان به وابسته به بافت بودن سازه احساس تعلق اشاره کرد. بعلاوه، مطالعات نیز نشان داده است که ماهیت احساس تعلق در گروههای سنی مختلف، میتواند متفاوت باشد (اومیرا، گریفین، کیویوا، ناینت و روبینسون[57]، 2017). بر این اساس، با توجه به مشابهت یافتههای مطالعه حاضر با نتایج نسخه اصلی (هاگرتی و پاتوسکی، 1995) به نظر میرسد ابزار احساس تعلق در جمعیت دانشجویی دارای ساختاری دو عاملی است.
نتایج بررسی روایی واگرای مقیاس نشان داد روابط منفی و معناداری بین ابعاد احساس تعلق با نیاز به تعلق، احساس تنهایی اجتماعی و طرحواره انزوای اجتماعی وجود دارد. این یافته با نتایج مطالعات قبلی همسو است (مک کالوم و همکاران، 2021؛ سعیدی رضوانی و همکاران، 1399). افرادی که احساس تعلق زیادی به دنیای پیرامون خود ندارند، نیاز شدیدتری به جستجوی تعلق و تجربه حس عضویت دارند. آنها در چنین شرایط عمدتاً احساس نادیده گرفته شدن میکنند که این تجربه به نوبه خود میتواند به مشکلات خُلقی متعدد از قبیل افسردگی، بیمعنایی وجودی و انزوای اجتماعی منجر شده و حتی افراد را در معرض رفتارهای خودآسیبرسان قرار دهد (مک کالوم و همکاران، 2021).
بررسی روایی پیشبین نشان دهنده آن بود که ابعاد ابزار احساس تعلق پیشبینی کننده منفی افسردگی، فشار روانی و پیشبینی کننده مثبت رضایت از زندگی هستند. این یافته نیز با نتایج مطالعات پیشین (هو[58] و همکاران، 2021؛ سعیدی رضوانی و همکاران، 1399) همسویی دارد. مطابق با پیوند داشتن انسان، فقدان احساس تعلق حسی از بیگانگی، طردشدگی، انزوای اجتماعی، تنهایی یا به حاشیه رانده شدن را به همراه دارد که با پیامدهای منفی کوتاه مدت و بلندمدتی از قبیل عدم رضایتمندی، عزت نفس پایین، افسردگی و خودکشی مرتبط است، توصیف میشود (هاگرتی، ویلیامز و اوئه[59]، 2005). این یافته با مفروضههای رویکرد تکاملی[60] نیز مطابقت دارد. طبق این رویکرد، با توجه به اینکه حسِ دیده شدن برای بقای انسان اهمیت ویژهای دارد، هرگونه احساس طرد شدگی درد و رنج را به همراه دارد. بنابراین انسانها در برابر از دست دادن پیوندهای اجتماعی حتی در گروههای موقت و از لحاظ زمانی محدود، پریشانی روانشناختی را تجربه میکنند (مک دونالد[61]و لیری، 2005).
نتایج بررسی روایی سازه نشان داد که بعد پیشایندها رابطه معناداری با سن داشت. اما رابطه تجربه روانشناختی با سن معنادار نبود. نتایج همچنین نشان داد که تفاوت معناداری بین دو جنس در ابعاد احساس تعلق، وجود نداشت. این یافته با نتایج برخی مطالعات همسو (سعیدی رضوانی و همکاران، 1399) است. اما استری هورن (2018) نتایج متفاوتی را به دست آورد. وی بر این باور است که یک تبیین در خصوص عدم تفاوت معنادار بین دو جنس میتواند این موضوع باشد که اکثر مطالعاتی که احساس تعلق کمتر دانشجویان دختر به ویژه در رشتههای مهندسی (کامپیوتر) و علوم پایه (فیزیک و ریاضیات) را گزارش کردند، بیشتر در کشورهای درگیر موضوع تبعیض جنسیتی انجام شدهاند. با این حال، وجود نتایج متفاوت نشان دهنده این است که در مطالعات آینده، نقش جنسیت افراد بایستی در بافتهای مختلف مورد بررسی قرار گیرد.
در مجموع نتایج این پژوهش نشان داد که ابزار احساس تعلق با 27 گویه و ساختاری دو عاملی (متشکل از دو بعد مستقل)، از ویژگیهای روانسنجی مطلوبی برخوردار است. بر اساس یافتههای حاصل از پژوهش حاضر، استفاده از ابزار احساس تعلق در میان دانشجویان دختر و پسری که در طیف سنی 18 تا 29 سال قرار دارند، از روایی و پایایی مناسبی برخوردار است. مطالعه حاضر از نظر گسترش مبانی نظری و ارائه شواهدی برای حمایت از مبانی نظری رویکرد پیوند داشتن انسان و انجام تحلیلهای مختلف به منظور اطمینان از مطلوبیت روانسنجی ابزار احساس تعلق، سهم عمدهای در کمک به متخصصان حوزه سلامت دارد. با این حال، محدودیتهایی نیز در این مطالعه وجود دارد. اول اینکه مطالعه حاضر در جمعیت دانشجویی انجام شد. بنابراین در تعمیم نتایج به سایر گروهها بایستی احتیاط نمود. دوم آنکه، اکثر شرکتکنندگان این مطالعه، دانشجویان دختر بودند که میتواند احتمال معرف بودن گروه نمونه را تا حدی کاهش دهد. محدویت دیگر، به تعداد کمتر حجم نمونه مربوط میشود. بررسی روایی همگرا در ارتباط با سایر مقیاسهای احساس تعلق، از قبیل احساس تعلق به دانشگاه (صمدیه و همکاران، 1400) و تعلقپذیری عمومی (سعیدی رضوانی و همکاران، 1399) و نیز بررسی ویژگیهای روانسنجی در جمعیتهای عمومی (افراد عادی و بیماران)، گروههای اقلیت و دانشجویان بینالملل در مطالعات آتی پیشنهاد میگردد. بررسی تفاوت تجربه احساس تعلق بر حسب شرایط اجتماعی-اقتصادی و به تفکیک رشته گروههای تحصیلی در گروههای دانشجویی نیز میتواند غنیبخش مبانی نظری باشد.
تقدیر و تشکر
از تمامی شرکتکنندگان و افرادی که در اجرای این پژوهش ما را یاری نمودند، صمیمانه تقدیر و تشکر به عمل میآوریم.
تعارض منافع
هیچگونه تعارض منافع توسط نویسندگان بیان نشده است.
[1]. Gosai, Tuibeqa, & Prasad
[2]. belonging
[3]. Apriceno, Levy, & London
[4]. Strayhorn
[5]. The Theory of Human Relatedness (THR)
[6]. Hagerty, Lynch‐Sauer, Patusky, & Bouwsema
[7]. Cameron, & Rideout
[8]. Knekta, Chatzikyriakidou, & McCartney
[9]. Gopalan, & Brady
[10]. Cwik, & Singh
[11]. Pedler, Willis, & Nieuwoudt
[12]. Reyes, & Reyes
[13]. belongingness
[14]. Yang, Hsu, Bautista, & Li
[15]. Goodenow
[16]. The Psychological Sense of School Membership Scale (PSSM)
[17]. Gaete, Montero-Marin, Rojas-Barahona, Olivares, & Araya
[18]. Lee, & Robbins
[19]. The Social Assurance Scale (SAS)
[20]. The Social Connectedness Scale (SCS)
[21]. Allen
[22]. The Sense of Belonging Instrument (SOBI)
[23]. psychological state
[24]. antecedents
[25]. Johnson, & Taylor
[26]. Sangon
[27]. Kusumawati
[28]. Esters, Godor, & Van der Hallen
[29]. Haim-Litevsky, Komemi, &Lipskaya-Velikovsky
[30]. MacCallum, Widaman, Zhang, & Hong
[31]. Principal component analysis
[32]. Divergent Validity
[33]. Predictive Validity
[34]. Construct Validity
[35]. Need to Belong Scale (NTBS)
[36]. Kelly
[37]. Leary, Kelly, Cottrell, & Schreindorfer
[38] The Social and Emotional Loneliness Scale for Adults (SELSA-S)
[39]. Ditommaso, Brannen, & Best
[40]. Young schema questionnaire, short form (YSQ-SF)
[41]. Waller, Meyer, & Ohanian
[42]. Social Isolation Schema
[43]. Depression, Anxiety, Stress Scale (DASS)
[44]. Lovibond, & Lovibond
[45]. Kessler Psychological Distress Scale (K6)
[46]. The satisfaction with life scale (SWLS)
[47]. Diener, Emmons, Larsen, & Griffin
[48]. Cohen
[49]. Keiser, Meyer, Olkin (KMO)
[50]. Bartlett Sphericity test
[51]. Oblique Rotation
[52]. Direct Oblimin
[53]. Meyers, Gamst, & Guarino
[54]. Mahalanobis
[55]. Whittaker, & Schumacker
[56]. West, Finch, & Curran
[57]. O'Meara, Griffin, Kuvaeva, Nyunt, & Robinson
[58]. Hou
[59]. Williams, & Oe
[60]. Evolutionary theory
[61]. MacDonald
