پژوهش های روانشناسی اجتماعی

ارائه مدل گرایش به ‌مصرف سیگار دانشجویان براساس تنظیم هیجان و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با نقش میانجیگری فرسودگی تحصیلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سیف الله آقاجانی 1
سیده خدیجه امیریان 2
شایان نوری لاسکی 3
رقیه خادمی 4
محمد زارعی نوروزی 5

1 استاد، گروه روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، گروه روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

4 کارشناسی ارشد علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور واحد میاندوآب، آذربایجان غربی، ایران.

5 دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، گروه روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

https://doi.org/10.22034/spr.2024.440494.1912
چکیده
مقدمه: مصرف سیگار عموماً از دوران جوانی شروع شده و این موضوع موجب گردیده تا هر ساله هزاران جوان درگیر مصرف آن شوند. شیوع بالای مصرف آن و پیامدهای آسیب ­زای آن بررسی عوامل مؤثر بر آن را ضروری می ­سازد؛ بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش واسطه­ ای فرسودگی تحصیلی در رابطه بین تنظیم هیجان و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با گرایش به مصرف سیگار دانشجویان انجام شد.
روش: این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش پژوهش برحسب گردآوری اطلاعات همبستگی از نوع معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه ­ی دانشجویان دختر و پسر دانشگاه محقق اردبیلی در سال تحصیلی 1402- 1401 بود که از بین آن‌ها تعداد 326 نفر با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. شرکت‌کنندگان به پرسشنامه­ های گرایش به مصرف سیگار، تنظیم هیجان (ERQ)، حمایت اجتماعی ادراک‌شده (MPSS) و فرسودگی تحصیلی (MBI) که به‌صورت آنلاین در اختیار آن‌ها قرار گرفته بود، پاسخ دادند. تحلیل داده‌ها با روش‌های آماری توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و معادلات ساختاری و با نرم‌افزارهای Spss-24 و Amos-24 انجام شد.
یافته­ ها: نتایج نشان داد که الگوی پیشنهادی پژوهش دارای برازش مناسبی بوده و تنظیم هیجان و حمایت اجتماعی فقط به ­شکل غیرمستقیم و با میانجیگری فرسودگی تحصیلی بر گرایش به مصرف سیگار اثرگذار هستند (5/1=  χ2/df، 04/0=  RMSEA، 04/0= SRMR، 96/0= GFI، 94/0= AGFI، 97/0 = CFI).
نتیجه­ گیری: پژوهش حاضر نشان داد، جهت پیشگیری از گرایش به مصرف سیگار در دانشجویان بررسی فشارهای تحصیلی حائز اهمیت فراوانی است.

کلیدواژه‌ها

فرسودگی تحصیلی
سرکوبی هیجانی
حمایت اجتماعی ادراک‌شده
مصرف سیگار

موضوعات

عنوان مقاله English

Presenting the Smoking Tendency Model of Students Based on Emotion Regulation and Perceived Social Support with the Mediating Role of Academic Burnout

نویسندگان English

seyfollah aghajani 1
Seyedeh Khadijeh Amirian 2
Shayan Noori Lasaki, 3
Roghayeh Khademi 4
mohammad zarei nouroozi 5
1 Professor of psychology, Department of Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
2 Ph.D. Candidate, Department of Psychology, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 Master's student in clinical psychology, Department of Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
4 Master of Educational Sciences, Payam Noor University, Miandoab Branch, West Azarbaijan, Iran.
5 Master's student in psychology and education of exceptional children, Department of Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده English

Introduction: Smoking often begins at a young age, leading to thousands of young people taking up the habit each year. The widespread prevalence of smoking and its harmful effects highlight the need to explore the factors contributing to this behavior. This study aims to investigate the mediating role of academic burnout in the relationship between emotion regulation, perceived social support, and students' tendency to smoke.
Method: This study adopted a quantitative approach, focusing on practical purposes and employing correlation structural equations as the research method for data collection. The statistical population consisted of all male and female students at Mohaghegh Ardabili University during the academic year 2022-2023. A total of 326 students were selected through convenience sampling. Participants completed online questionnaires assessing their smoking tendencies, emotion regulation (using the Emotion Regulation Questionnaire), perceived social support (using the Multidimensional Perceived Social Support Scale), and academic burnout (measured by the Maslach Burnout Inventory). Data analysis was conducted using descriptive statistical methods, Pearson's correlation coefficient, and structural equation modeling, utilizing SPSS version 24 and AMOS version 24 software.
Findings: The results indicated that the proposed model in this research demonstrates a good fit. Emotional regulation and social support have an indirect effect on the tendency to smoke, mediated by academic burnout. The fit indices are as follows: χ²/df = 1.5, RMSEA = 0.04, SRMR = 0.04, GFI = 0.96, AGFI = 0.94, and CFI = 0.97. Based on these findings, conducting educational workshops to raise awareness about the dangers of smoking, academic pressures, and effective coping strategies could be beneficial.

کلیدواژه‌ها English

Academic Burnout
Emotional Suppression
Social Support
Smoking

مقدمه

دانشجویان در دوران تحصیل خود با مشکلات و فشارهای مختلفی مواجه می­شوند، از قبیل مشکلات مالی، دوری از خانواده و حضور در فضای خوابگاه و فشارهای تحصیلی که هر کدام از این مشکلات می­تواند به­طور قابل‌توجهی باعث کاهش کیفیت زندگی شده و آسیب­پذیری آن‌ها را نسبت به سیگار و سایر رفتارهای پرخطر افزایش دهد (ناصر، گنگ و الویسابی[1] ، 2020؛ ­میلیچ[2] و همکاران، 2020). مصرف سیگار یکی از مسائل بهداشتی و اجتماعی برجسته در جوامع جهانی است که تأثیرات قابل‌توجهی بر سلامت انسان‌ها و کل جامعه دارد (جمال[3] و همکاران، 2018). پژوهش‌ها نشان می­دهند که مصرف سیگار باعث بروز پیامدهای مختلف جسمانی، روانی، اجتماعی، شغلی، تحصیلی در افراد سیگاری و اطرافیان آن‌ها می­شود. برخی از مهم­ترین این پیامدها عبارت‌اند از مرگ زودرس (جمال و همکاران، 2018)، سرطان ریه[4] (ززولی، دهبندی، یزدانی چراتی، و طاهری پور، 1399)، بیماری­های قلبی_عروقی و آسم (خوجا، سادل، پیترس، تیلور و مونافو[5]، 2021)، باروری نامطلوب (کواچ، خنا و لیپشولتز[6]، 2015)، افسردگی، اسکیزوفرنی[7] (ووتون[8] و همکاران، 2020)، مشکلات تحصیلی[9] (رضاخانی مقدم، شجاعی­زاده، صادقی، پهلوان زاده، شکوری مقدم و فاتحی، 1391).

مصرف سیگار عموماً از دوران جوانی شروع شده (حبیبی، کلانتر هرمزی، فرح‌بخش، سلیمی بجستانی و عسگری، 1401) و این موضوع موجب گردیده تا هر ساله هزاران جوان درگیر مصرف آن شوند (مانوکی، بک­هاس، اگیدیو، فدریچی، ویلاری ولاتور [10]، 2019). شکل­گیری و تداوم این رفتار در درجه اول ناشی از یک تصور غلط اجتماعی است که در ابتدا مصرف آن را به‌عنوان نوعی سرگرمی در زندگی می­دانند، اما با گذشت زمان، تمایل و گرایش افراد نسبت به آن تشدید می‌شود (حبیب­پور گتابی و یوسفی ایل ذوله، 1400). پژوهش­های پیشین  مصرف سیگار و تمایل به آن را جدی­ترین چالش برای سلامت جهانی می­دانند زیرا هر ساله، پنج میلیون نفر در جهان به دلایل مرتبط با دخانیات با مرگ مواجه شده و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد تا سال 2030 این تعداد به هشت میلیون نفر افزایش خواهد یافت (دینگ[11] و همکاران، 2019). به­علاوه، آمارهای موجود نشان می­دهند که، تقریباً یک سوم از جمعیت بزرگ‌سال جهان درگیر سیگار کشیدن هستند (پن، جین، جان، کیو، ژنگ و پن[12]، 2019) که 7/28 درصد از این جمعیت در بازه­ی سنی 18 تا 24 سالگی قرار دارند (بیات، جباری، ثریا طائفه دلائی و عطادخت ، 1400). در ایران نیز مصرف سیگار و گرایش نسبت به آن، روند رو به رشدی دارد؛ حبیب­پورگتابی و یوسفی ایل­ذوله (1400) در طی مطالعاتی بیان داشتند که بیشتر از 8 درصد جمعیت دانشجویی کشور به‌طور مستمر سیگار مصرف می­کنند.

در زمینه شیوع بالای مصرف سیگار در بین دانشجویان یک پارادوکس اساسی وجود دارد؛ دانشجویان معمولاً به­عنوان قشر آگاه در جامعه شناخته می­شوند که اطلاعات لازم را در مورد پیامدهای زیانبار مصرف دخانیات دارند؛ اما بااین‌حال آن‌ها به‌طور متناقضی نسبت به مصرف سیگار از خود تمایل نشان می‌دهند. این رفتار عمدتاً تحت تأثیر عوامل پیچیده­ی مختلفی قرار می‌گیرد. برخی از این عوامل عبارت‌اند از جنسیت[13] (مک­میلان، فلملی و اسگود[14]، 2018)، تحصیلات[15] (عصاری و می‌ستری[16]، 2018)، جایگاه اجتماعی-اقتصادی، وضعیت خانوادگی (کامبرون، کاسترمن، کاتالانو، گاتمانووا و هاوکینز[17]، 2018)، بدتنظیمی هیجانی، ترومای دوران کودکی[18] (قنادی فرنود و علیلو، 1393)، جنبه تاریک شخصیت، شکست عشقی و سبک‌های فرزند‌پروری[19] (صاحبدل، برومند، امانی و شیخی، 1402)، ناگویی هیجانی و ادراک خطر[20] (زارعی، طاهری و شریفی، 1401)، احساس تنهایی، فرسودگی تحصیلی و کیفیت خواب[21] (بیات و همکاران، 1400)، استرس روانی[22] (زلوموزیکا، لانج، رهر، ماچولسکا و رینک[23]، 2021)، باورهای مذهبی و تعلق به خانواده[24] (بزازیان، رجایی و افسری، 2021) اشاره نمود.

در تبیین عوامل مرتبط با گرایش به مصرف سیگار پژوهشگران بر نقش هیجانات و توانایی تنظیم هیجانی[25] تأکید نموده­اند؛ در این زمینه طی مطالعات راجرز[26] و همکاران (2018) که بر روی 469 نفر از بزرگسالان سیگاری انجام شده بود، این نتیجه حاصل شد که ناتوانی در به­کارگیری راهبردهای مناسب تنظیم هیجان به­صورت قابل‌توجهی با تمایل به سیگار کشیدن ارتباط دارد. تنظیم کارآمد هیجانات اهمیت بسیار زیادی در تسهیل عملکرد در حوزه‌های مختلف دارد؛ به‌ویژه در دانشجویان که هر روزه با چالش­های مختلف تحصیلی مواجه هستند (خفیف، دی­سیکوئیرا روتنبرگ، ناسیمنتو، برالدی و لافر[27]، 2021). شواهد تجربی نشان می‌دهد، افرادی که مهارت لازم در تنظیم حالات هیجانی خود را ندارند، مستعد مشکلات متعددی هستند که مشخصه آن آشفتگی درونی و اختلالات بیرونی[28] است (اسماعیلیان، محمدخانی و حسنی، 1400؛ وندرلیند، میلگرام، باسکین­سامرس، کلارک و جورمن[29]، 2020). تنظیم هیجان شامل راهبردهای مختلفی است که با هدف مدیریت، اصلاح و تقویت احساسات انجام می‌شود. این راهبردها شامل بررسی دقیق، ارزیابی و تنظیم واکنش‌های عاطفی فرد به‌ویژه در زمانی است که با حالات هیجانی شدید مواجه می­گردد (گراس[30]، 2014). پیرامون ارتباط بین مهارت نظم­بخشی هیجانی با رفتارهای پرخطر مخصوصاً گرایش به مصرف سیگار پژوهش­های مختلفی انجام شده است و در آن­ها راهبردهای متنوعی مورد بررسی قرار گرفته است که در این بین دو راهبرد ارزیابی شناختی و سرکوب­گری هیجانی به­شکل دقیق­تری مورد بررسی قرار گرفته­اند (جنگی زهی شستان، کرد تمینی و صغری کربلایی هرفته، 1400؛ عبدالهی جوبنه و زربخش بحری، 1402). ارزیابی شناختی مجدد شامل تفسیر دوباره یک موقعیت به منظور تغییر واکنش عاطفی ناشی از آن است که این به افراد امکان می­دهد بهتر با موقعیت­های چالش برانگیز کنار بیایند و احساسات خود را به طور مؤثرتری مدیریت کنند. اما سرکوب­گری هیجانی به فرآیندی اشاره دارد که طی آن افراد برای اجتناب از روبه­رویی با احساسات دشوار یا دردناک خود، آن­ها را نادیده گرفته یا سرکوب می­کنند (راجرز و همکاران، 2018). در بین راهبردهای ذکر شده، سرکوب­گری هیجانی به­شکل قابل توجهی بر گرایش افراد به رفتارهای پرخطر مخصوصاً مصرف سیگار اثرگذار بوده و است و این مسئله در پژوهش­های مختلفی نشان داده شده است (فوسیتو، جولیانو و تول[31]، 2010؛ جیانگ، لی و یانگ[32]، 2018؛ فیلو، کمپر دی­مارکو، براون، استاسویچ و برادیزا [33]، 2019).

در بررسی عوامل مؤثر بر گرایش به مصرف سیگار، در کنار عوامل فردی، از نقش عوامل اجتماعی و خانوادگی نباید غافل شد؛ زیرا کیفیت روابط اجتماعی فرد به‌طور قابل‌توجهی بر احتمال بروز رفتارهای پرخطر مخصوصاً گرایش به مصرف سیگار، اثرگذار است (بنستولا، اوگینو و اینو[34]، 2020؛ محمدی، ستوده اصل، جهان و معاضدیان، 1401). یکی از عوامل اجتماعی که می‌تواند بر گرایش به درگیر شدن در رفتارهای پرخطر از جمله مصرف سیگار مؤثر باشد، حمایت اجتماعی ادراک‌شده است، در این زمینه علی­زاده، شبانلویی، حسین زاده، اصغری جعفرآبادی، صاحبی حق و حسین زاده (1399) در جریان مطالعاتی که با هدف بررسی حمایت اجتماعی و مصرف سیگار در سالمندان انجام شده بود بیان داشتند که میزان حمایت اجتماعی سالمندان سیگاری به­شکل قابل‌ملاحظه‌ای از همتایان غیرسیگاری آن‌ها کمتر است که چنین نتایجی در یافته­های قدم­پور، حاتمیان و بیات (1398) و جلالی فراهانی، امیری، خلیلی چلیک، کریمی، عزیزی (1397) نیز تکرار گشت. حمایت اجتماعی ادراک‌شده به نحوه درک و تفسیر شخصی افراد از وجود حمایت دوستان و خانواده اشاره دارد که این حمایت می‌تواند اشکال مختلفی از جمله حمایت عاطفی، مادی یا اطلاعاتی داشته باشد (ژی و کیم[35]، 2022). در واقع، فرد از جانب دیگران مورد مراقبت قرار گرفته، محترم و دارای عزت شمرده می­شود و بخشی از شبکه ارتباطات و تعهدات متقابل است (بروکانلو و میکائیلی منیع، 1401). ادراک فرد از حمایت اجتماعی و دردسترس بودن دوستان و اعضای خانواده موجب کاهش سطح اضطراب و افسردگی[36]، کاهش تمایل به رفتارهای پرخطر[37]، افزایش رضایت از زندگی[38]، بهبود کیفیت خواب[39]، کاهش سطح افسردگی پس از زایمان[40] و مواردی ازاین‌دست می­شود (محمدبیگی، طاهری، ابوالمعالی و قرگوزلی، 1401؛ محمدی و همکاران، 1401؛ کجباف، ادیب­نیا و وصال، 1400؛ گری، آرورا، توماس، سانه، تام و ابی حبیب[41]، 2020؛ گان[42] و همکاران، 2019).

عامل دیگری که در ارتباط با گرایش به مصرف سیگار مورد بررسی قرار گرفته است، فشارهای دوران تحصیل و فرسودگی ناشی از آن است (ایلیچ و ایلیچ[43]، 2022؛ لی، تان، لی و وانگ[44]، 2022؛ بیات و همکاران، 1400). فرسودگی تحصیلی به‌عنوان یک معضل پیچیده و فراگیر در سرتاسر چشم‌انداز آموزشی است که تمامی سطوح یادگیری را در بر گرفته و پیامدهای زیانباری را بر سرمایه­های مالی و انسانی تحمیل می‌کند (آگیایو، کاناداس، اسباکادوری، کاناداس دلافوئنته، رامیرز بائنا و اورتگا کامپوس[45]، 2019). فرسودگی تحصیلی در دانشجویان اغلب به­صورت ترکیبی از خستگی، نگرش­های منفی، عدم علاقه به تحصیل و احساس بی‌کفایتی ظاهر می­شود که می‌تواند به‌طورجدی بر خودپنداره تحصیلی[46] آن‌ها تأثیر بگذارد (ویزوسو، آریاس­گوندین و رودریگوئز[47]، 2019). سه بعد، احساس خستگی به دلیل الزامات و تکالیف درسی (خستگی عاطفی[48])، بی­ علاقه بودن و داشتن دیدگاه بدبینانه نسبت به تحصیل (شک و بدبینی[49]) همراه با احساس عدم شایستگی و بی­کفایتی (خودکارآمدی پایین[50])، تشکیل‌دهنده‌ی سازه­ی فرسودگی تحصیلی هستند (وانگ، سان و وو[51]، 2022). پدیده­ی فرسودگی تحصیلی از عوامل مختلف فردی، خانوادگی، محیطی و اجتماعی تأثیر می­پذیرد، عواملی که تنظیم هیجان (نعمتی، بدری گرگری، کاتورانی و مرتضوی، 1401؛ وینتر، آئوس و آرو[52]، 2021؛ چن[53]، 2021؛ یو، وانگ و لئو[54]، 2022) و ادراک حمایت اجتماعی (عباسی و درتاج، 1400؛ کیم، جی، لی، آن و لی[55]، 2018؛ برات و دوران[56]، 2021) از مهم­ترین و اثرگذارترین این عوامل هستند، از سویی دیگر با توجه به تأثیرگذاری فرسودگی تحصیلی بر بروز رفتارهای پرخطر مختلف، خصوصاً گرایش به مصرف سیگار (تلیح، داهر، دائو و آجالتونی[57]، 2018؛  چاکار و اوزون[58]، 2021؛ لی و همکاران، 2022) بررسی نقش واسطه­ای این عامل ضروری به­نظر می­رسد.

سیگار کشیدن یکی از مشکلات رایج و جدی در جوانان است که تأثیرات گسترده‌ای بر سلامت فرد و سلامت کل جامعه دارد. این عادت ناسالم علاوه­بر اثرات مستقیم بر سیستم تنفسی و عروقی بدن، تاثیرات منفی اجتماعی، تحصیلی، اقتصادی و روانی نیز به همراه دارد. به‌ویژه در محیط دانشگاهی، جایی که جوانان در مرحله حیاتی تحصیل خود به سر می‌برند، سیگار کشیدن برای دانشجویان چالش‌ها و پیامدهای دشواری را به­همراه دارد. از سویی دیگر تحقیق در مورد گرایش به سیگار در بین دانشجویان دانشگاه برای شناسایی عوامل خطر، ارزیابی مداخلات مناسب، اطلاع‌رسانی به سیستم‌های پشتیبانی دانشگاه و ارتقای آگاهی و آموزش عمومی، ضروری است، لذا با توجه با توجه به شیوع روزافزون مصرف سیگار در دانشجویان و نیز پیامدهای ناسازگارانه­ی آن، پژوهش پیرامون شناسایی عوامل مؤثر بر این معضل اجتماعی ضرورت دارد. در طی سالیان اخیر نیز پژوهش­های بسیاری در این زمینه انجام شده­اند که نتایج این بررسی­ها اگرچه به­اندازه کافی نبوده­اند اما، به نقش احتمالی عواملی هم­چون راهبردهای تنظیم هیجان و حمایت اجتماعی، اشاره داشته­اند، اما با در نظر گرفتن این مسئله که تا به اکنون در هیچ پژوهشی نقش میانجی فرسودگی تحصیلی در ارتباط با تنظیم هیجان و حمایت اجتماعی با گرایش به مصرف سیگار سنجیده نشده است این مسئله خلأ پژوهشی تحقیقات محسوب شده که این مطالعه به­دنبال مرتفع ساختن آن می­باشد، بنابراین پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل گرایش به سیگار بر تنظیم هیجان و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با نقش میانجیگری فرسودگی تحصیلی در دانشجویان انجام شد.

فرضیه­­ اصلی پژوهش حاضر به­این صورت بود: فرسودگی تحصیلی در رابطه تنظیم هیجان و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با گرایش به مصرف سیگار دانشجویان نقش واسطه­ای را ایفا می­کند.

فرسودگی تحصیلی

تنظیم هیجان

گرایش به مصرف سیگار

حمایت اجتماعی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 1. مدل مفهومی پژوهش

روش

مطالعه حاضر از لحاظ هدف پژوهشی، کاربردی و از لحاظ روش­ پژوهش هم­بستگی از نوع معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش حاضر را کلیه­ی دانشجویان دختر و پسر دانشگاه محقق اردبیلی تشکیل می­دادند به تعداد 13735 نفر که در سال تحصیلی 1402-1401 در این دانشگاه مشغول به تحصیل بودند. حجم نمونه در معادلات ساختاری نباید از 200 نفر کمتر باشد (وایتلی و بال[59]، 2002). برای تعیین حجم نمونه لازم برای معادلات ساختاری معمولا از قوانین سرانگشتی، محاسبه‌گرهای آنلاین و نرم افزارهای تعیین حجم نمونه استفاده می‌شود. قوانین سرانگشتی بیان می‌کنند به ازای هر پارامتر باید 10 یا 20 نمونه در نظر گرفت. در پژوهش حاضر حجم نمونه با استفاده از نرم‌افزار G*Power  و با در نظرگرفتن آلفای استاندارد 05/0، اندازه اثر متوسط و توان 8/0 به اندازه 322 نفر تعیین شد که به دلیل احتمال وجود پرسشنامه­های مخدوش به 330 نفر افزایش یافت. در نهایت نمونه به شیوه در دسترس انتخاب شدند و 326 پرسشنامه معتبر به دست آمد. فرآیند انجام پژوهش و جمع­آوری داده‌ها به این صورت بود که ابتدا پرسشنامه­های مربوطه در گوگل فرم تدوین شد، سپس در گروه­های دانشجویی دانشگاه محقق اردبیلی در فضای مجازی اقدام به توزیع پرسشنامه شد و پس از ارائه­ی توضیحات مربوط به اهداف پژوهش، از دانشجویان تقاضا گردید تا نسبت به تکمیل آن اقدام نمایند. در این پژوهش ملاک­های ورود شامل دانشجوی دانشگاه محقق اردبیلی بودن در سال تحصیلی 1402-1401 و علاقه­مند بودن به حضور در مطالعه  و هم­چنین ملاک­های خروج از تحقیق شامل مخدوش بودن اطلاعات فرد یا تکمیل ناقص پرسشنامه، عدم توجه دقیق به سؤالات و انتخاب یک پاسخ برای تمام سؤالات، در نظر گرفته شد. هم­چنین در این مطالعه اصل رضایت آگاهانه، رازداری و امکان انصراف از ادامه پژوهش به­عنوان ملاحظات اخلافی مطرح و به­کار گرفته شد. در نهایت پس از دست­یابی به نمونه مورد نیاز، اطلاعات جمع­آوری شده در دو سطح توصیفی و استنباطی تحلیل شد. تحلیل توصیفی شامل محاسبه میانگین[60]، انحراف استاندارد[61]، بهنجار بودن[62] توزیع داده­ها و تحلیل استنباطی شامل ضریب همبستگی پیرسون[63]، مدلسازی معادلات ساختاری[64] و آزمون میانجی با روش بوت استرپینگ[65] بود. داده‌ها به کمک نرم­افزارهای SPSS-24 و AMOS-24 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

ابزارهای پژوهش

الف) مقیاس گرایش به مصرف سیگار[66]: مقیاس گرایش به مصرف سیگار توسط ریاحی و همکاران (1388) تدوین شد. این مقیاس تمایل افراد به مصرف سیگار را در 32 گویه و سه مؤلفه: شناختی[67] (گویه­های 1 تا 9)، عاطفی[68] (گویه­های 10 تا 20) و رفتاری[69] (گویه­های 21 تا 32) مورد ارزیابی قرار می­دهد. نمره­گذاری این مقیاس بر مبنای یک پیوستار 3 گزینه­­ای مخالفم (نمره 1)، نظری ندارم (نمره 2) و موافقم (نمره 3) انجام می­شود. کمترین نمره در این مقیاس 32 و بیشترین آن برابر با 96 می­باشد. برای بررسی روایی این مقیاس، از روش اعتبار صوری استفاده شده است که در آن معرف بودن محتوای گویه­های مقیاس و ساختار کلی آن با مراجعه مستقیم به خبرگان و متخصصان امر و نیز استفاده از مقیاس‌های طراحی شده در تحقیقات پیشین، تأیید شده است (ریاحی و همکاران، 1388). به­علاوه در تحقیق ریاحی و همکاران (1388) پایایی این ابزار برای مولفه­های شناختی، عاطفی، رفتاری و کل به­ترتیب برابر با: 74/0، 82/0، 88/0 و 87/0 دست آمد. در این مطالعه نیز پایایی این مقیاس برای مولفه­های شناختی، عاطفی، رفتاری و کل به­ترتیب 67/0، 76/0، 69/0 و 77/0 محاسبه شد.

ب) مقیاس تنظیم هیجان (ERQ[70]): این پرسشنامه که توسط گراس و جان[71] (2003) تدوین شده است، مهارت تنظیم هیجانی افراد را در 10 گویه و دو مؤلفه ارزیابی شناختی مجدد[72] (گویه­های 1، 3، 5، 7، 8، 10) و سرکوبی[73] (گویه­های 2، 4، 6، 9) اندازه­گیری می­کند. نمره­گذاری این پرسشنامه بر مبنای یک پیوستار هفت درجه­ای از کاملاً مخالفم (نمره 1) تا کاملاً موافقم (نمره 7) انجام می­شود که کمترین نمره آن برابر با 10 و بیشترین نمره آزمودنی برابر با 70 خواهد بود. در پژوهش گراس و جان (2003) روایی محتوایی این پرسشنامه تأیید و پایایی به­روش همسانی درونی برای ارزیابی مجدد 79/0 و برای سرکوبی 73/0 و بازآزمایی آن بعد از سه ماه برای کل مقیاس 69/0 به دست آمده است. محمدزاده و جهان­داری (1398) پایایی این پرسشنامه را با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ 70/0 و حیدری و همکاران (1401) نیز پایایی آن­را 72/0 گزارش نمودند. هم­چنین از طریق تحلیل مولفه­ی اصلی با استفاده از چرخش واریماکس، هم­بستگی میان دو مؤلفه (13/0) و روایی ملاکی مناسب گزارش شده است (محمدپور، جهان، مکوند حسینی و معاضدیان، 1402). در این پژوهش نیز پایایی این پرسشنامه برای مولفه­های ارزیابی مجدد، فرونشانی و کل به­ترتیب 70/0، 78/0 و 75/0 محاسبه شد.

ج) پرسشنامه چندبعدی حمایت اجتماعی ادراک‌شده (MPSS[74]): این پرسشنامه توسط زیمت، دالم، زیمت و فارلی[75] (1988) برای سنجش میزان ادراک افراد از حمایت­های در دسترس از طرف خانواده، دوستان و افراد مهم، تدوین گشت. این مقیاس دارای 12 گویه و سه مولفه­ی حمایت دوستان[76] (12، 9، 7 و 6)، حمایت خانواده[77] (11، 8، 4 و 3) و حمایت افراد مهم دیگر (10، 5، 2 و 1) بوده که بر روی یک پیوستار 5 گزینه­ای از کاملاً مخالفم (1) تا کاملاً موافقم (5) نمره­گذاری می­شود. کمترین نمره­ شرکت­کنندگان برابر با 12 و بیشترین آن نیز برابر 84 می­باشد. در مطالعه­ی زیمت و همکاران (1988) روایی این مقیاس در سطح مطلوب و پایایی آن به­روش آلفای کرونباخ 82/0 گزارش شده است. هم­چنین برور[78] و همکاران در طی مطالعات خویش پایایی این مقیاس را با استفاده از آلفای کرونباخ 86/0 محاسبه نمودند. در ایران نیز این مقیاس توسط سلیمی، جوکار و نیک­پور (1388) ترجمه و هنجاریابی شده و روایی آن از طریق تحلیل عاملی اکتشافی بررسی و وجود سه عامل اصلی تأیید شد و پایایی آن نیز از طریق آلفای کرونباخ برای مولفه­های ذکر شده به­ترتیب 86/0، 86/0 و 82/0 محاسبه شد. در این مطالعه نیز پایایی این مقیاس از طریق روش آلفای کرونباخ بررسی و برابر با 90/0 محاسبه شد.

د) فهرست فرسودگی تحصیلی (MBI[79]): این فهرست فرم اصلاح شده­ فرسودگی عمومی مسلش[80] است که توسط شافلی[81] و همکاران (2002) برای استفاده در نمونه­ دانشجویان بازنگری شده است. این ابزار دارای 15 سؤال و سه مؤلفه خستگی عاطفی[82] (گویه­های 1 تا 7)، شک و بدبینی[83] (گویه­های 8 و 9) و خودکارآمدی تحصیلی[84] (گویه­های 10 تا 15) می­باشد. نمره­گذاری این ابزار برمبنای یک پیوستار 7 درجه­ای از هرگز (نمره 0) تا همیشه (نمره 6) انجام می­شود که کمترین نمره شرکت­کنندگان برابر با 0 و بیشترین آن برابر با 90 خواهد بود. سؤالات مربوط به مؤلفه خودکارآمدی تحصیلی به­شکل معکوس نمره­گذاری می­گردد. شافلی و همکاران (2002) روایی هم­زمان این مقیاس را با اشتیاق تحصیلی[85] بررسی و آن­را مطلوب گزارش نمودند، هم­چنین پایایی این فهرست از طریق روش آلفای کرونباخ بررسی و برای مولفه­های ذکر شده به­ترتیب 70/0، 82/0 و 75/0 به­دست آمد. در ایران نیز طی پژوهش رستمی، عابدی و بی­شوفلی (1390) روایی همگرا و واگرای این ابزار با افسردگی دانشجویان و مقیاس علاقه به رشته قابل قبول بدست آمد و پایایی آن نیز برای مولفه­های خستگی، بدبینی و خودکارآمدی به­ترتیب 89/0، 84/0 و 67/0 محاسبه گشت. در این مطالعه نیز پایایی این ابزار برای مولفه­های خستگی عاطفی، شک و بدبینی، خودکارآمدی تحصیلی و کل برابر با 90/0، 84/0، 80/0 و 91/0 محاسبه شد.

یافته­ها

در پژوهش حاضر 326 نفر از دانشجویان شرکت نمودند که از این تعداد 298 نفر (91 درصد) زن و 28 نفر (9 درصد) مرد بودند. هم­چنین از میان نمونه­ی شرکت کننده در پژوهش 290 نفر (معادل 89 درصد) از مقطع کارشناسی و 36 نفر (معادل 11 درصد) از دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد بودند. در جدول شماره 1 یافته­های توصیفی از جمله میانگین، انحراف معیار، ضرایب کجی[86] و کشیدگی[87] و علاوه بر آن ضرایب هم­بستگی گزارش شده است.

جدول 1. جدول توصیفی و ماتریس هم­بستگی متغیرهای پژوهش

متغیر

میانگین

انحراف استاندارد

کجی

کشیدگی

1

2

3

4

5

6

1. گرایش به مصرف سیگار

60/1

20/0

65/0

22/0-

1

 

 

 

 

 

2. تنظیم هیجان

90/3

78/0

15/0-

46/0-

04/0

1

 

 

 

 

3. ارزیابی شناختی مجدد

30/4

88/0

1/0-

37/0-

04/0-

⃰  ⃰  78/0

1

 

 

 

4. سرکوبی

25/3

20/1

25/0

45/0-

⃰ 14/0

⃰  ⃰ 75/0

⃰  ⃰ 26/0

1

 

 

5. حمایت اجتماعی

50/3

77/0

33/0-

25/0-

⃰ 12/0-

⃰ 12/0-

04/0

⃰  ⃰  30/0-

1

 

6. فرسودگی تحصیلی

80/1

94/0

43/0

57/0-

⃰  ⃰  25/0

⃰ 12/0-

06/0-

⃰  ⃰ 29/0

⃰  ⃰ 38/0-

1

* p ≤0/05 ** p ≤0/01

همان­طور که در جدول شماره یک مشاهده می­شود ضرایب کجی و کشیدگی در محدوده بین 2- الی 2+ می­باشد که نشانگر نرمال بودن توزیع داده­ها می­باشد (لوین[88]، 2011). بین حمایت اجتماعی ادراک‌شده با گرایش به مصرف سیگار رابطه منفی معنی­دار (05/0 > P، 12/0 - = r) و بین فرسودگی تحصیلی با گرایش به مصرف سیگار رابطه مثبت معنی­دار (01/0 > P، 25/0 = r) وجود دارد. با توجه به اینکه بین تنظیم هیجان با گرایش به مصرف سیگار رابطه­ معنی­داری مشاهده نشد، مولفه­های تنظیم هیجان بررسی و رابطه­ی آن‌ها با گرایش به مصرف سیگار سنجیده شد. بررسی این مولفه­ها نشان داد که بین سرکوبی (به­عنوان راهبرد منفی تنظیم هیجان) با گرایش به مصرف سیگار رابطه مثبت معنی­دار (05/0 > P، 14/0 = r) وجود دارد، بنابراین در ادامه­ی پژوهش و برای انجام معادلات ساختاری از مولفه­ سرکوبی استفاده شد.

پیش از انجام مدل­سازی معادلات ساختاری، مفروضه­های زیربنایی آن بررسی شد. داده­های مفقود و پرت بررسی و عدم وجود آن‌ها تأیید شد. داده­های پرت از طریق فاصله­ی ماهالانوبیس بررسی شد، با توجه به اینکه ماکزیمم آن 1/14 به­دست آمد و هیچ داده­ای از مقدار بحرانی برای دو متغیر پیش­بین یعنی 82/13 بزرگ‌تر مشاهده نشد، فلذا عدم وجود داده پرت تأیید شد (کلر[89]، 2015)، هم­چنین فاصله ماهالانوبیس در نرم­افزار ایموس نیز بررسی شد، با توجه به این که نمره­ی p1 نمونه از 05/0 بزرگ‌تر و نمره­ی p2 آن‌ها نیز از 1/0 بزرگ‌تر محاسبه شده بود، بنابراین عدم وجود داده­های پرت چند متغیری از این طریق نیز تأیید شد (کلاین[90]، 2016). برای بررسی عدم هم­خطی چندگانه[91]  از شاخص­های تولرانس[92] و عامل تورم واریانس (VIF)[93] استفاده شد. حد مناسب برای تولرانس بین صفر تا یک و برای تورم واریانس کمتر از دو می­باشد (میرز[94] و همکاران، ترجمه فرزاد و همکاران، 1398). آماره­ی تولرانس کمتر از 87/0 و عامل تورم واریانس کمتر از 2/1 به دست آمد. با توجه به اینکه هر دو شاخص در محدوده مناسب قرار داشتند، لذا مفروضه عدم هم خطی چندگانه نیز تأیید شد. برای بررسی استقلال خطاها از آزمون دوربین-واتسون[95] استفاده شد. حد مطلوب برای آماره این آزمون  بین 5/1 تا 5/2 است (میرز و همکاران، ترجمه فرزاد و همکاران، 1398). در پژوهش آماره­ی دوربین واتسون 2 به­دست آمد، چون از حد مطلوب کمتر است، بنابراین وجود این مفروضه نیز تأیید شد.

مدل اولیه­ی پژوهش با توجه به توضیحات داده شده ترسیم شد. مدل اولیه، از برازش نسبتاً مطلوبی برخوردار بود به شرح زیر ترسیم گشت:

نمودار 2. مدل نهایی پژوهش و ضرایب استاندارد آن

 

 

 

هم­چنان که در شکل 1 نیز مشاهده می­شود، در مدل پژوهش فرض بر این بود که سرکوبی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده هم به­صورت مستقیم و هم به­صورت غیرمستقیم از طریق فرسودگی تحصیلی بر گرایش دانشجویان به مصرف سیگار اثرگذار هستند. در جدول شماره 2 نیز ضرایب مسیرهای مدل پژوهش و معنی­دار بودن آن‌ها ذکر شده است.

جدول 2. ضرایب مسیرهای مدل

مسیر

Standardized Estimate

S.E

C.R

P

سرکوبی  گرایش به مصرف سیگار

14/0

01/0

5/1

13/0

حمایت اجتماعی > گرایش به مصرف سیگار

02/0-

02/0

16/0-

87/0

سرکوبی> فرسودگی تحصیلی

26/0

03/0

5/3

001/0>P

حمایت اجتماعی> فرسودگی تحصیلی

26/0-

06/0

3/3-

05/0>P

فرسودگی تحصیلی > گرایش به مصرف سیگار

24/0

02/0

5/2

05/0>P

 

در جدول شماره 2 به­ترتیب، ضرایب استاندارد، مقدار خطا، مقدار T و سطح معنی­داری نشان داده شده است. مطابق با اطلاعات موجود در جدول، مسیر سرکوبی به فرسودگی تحصیلی در سطح 001/0 معنی­دار است. هم­چنین مسیرهای حمایت اجتماعی به فرسودگی تحصیلی و فرسودگی تحصیلی به گرایش به مصرف سیگار نیز در سطح 05/0 معنی­دار است.

 

جدول 3. شاخص­های برازش مدل

شاخص

مقادیر قابل قبول

برآورد

نتیجه

خی دو (χ2)

05/0 < p

1/91

-

درجه آزادی (df)

-

59

-

نسبت مجذور خی دو به درجه آزادی (χ2/df)

3 >

5/1

عالی

جذر میانگین مجذورات خطای تقریب (RMSEA)

08/0 >

04/0

عالی

شاخص نیکویی برازش (GFI)

9/0 <

96/0

عالی

شاخص نیکویی برازش تعدیل‌شده (AGFI)

9/0 <

94/0

مطلوب

شاخص برازش تطبیقی (CFI)

9/0 <

97/0

عالی

میانگین مجذور باقیمانده‌های استاندارد شده (SRMR)

08/0>

04/0

عالی

 

 

در مدلسازی معادلات ساختاری شاخص­های برازش مختلفی وجود دارد که از میان آن‌ها، مهم­ترین این شاخص­ها به­همراه سطح مطلوب آن عبارت‌اند از: کای مربع بهنجار شده (CMIN/df) سطح مطلوب 1 تا 3، شاخص نیکویی برازش[96] (GFI)، شاخص نیکویی برازش تعدیل شده[97] (AGFI)، برازش تطبیقی[98] (CFI) و برازش هنجار شده [99](NFI) با سطح مطلوب بزرگتر از 9/0، ریشه میانگین مربعات خطای برآورد[100] (RMSEA) و ریشه میانگین مربعات باقیمانده استاندارد[101] (SRMR) با سطح مطلوب برابر یا کمتر از 8/0 (لوین، 2011). در مدل پژوهشی تمام شاخص­های ذکر شده از حد مطلوب و عالی برخوردار بودند بنابراین می­توان گفت، مدل پیشنهادی پژوهش از برازش مناسبی برخوردار است. به منظور بررسی نقش میانجی در مدل پژوهش، از آزمون بوت استرپینگ استفاده شد. در این آزمون تعداد 2000 نمونه بوت استرپ با فاصله اطمینان 95 درصد استفاده شد. نتایج این آزمون در جدول 4 گزارش شده است.

جدول 4. اثرهای کل، مستقیم و غیرمستقیم مدل

مسیر

اثر

حد پایین

حد بالا

سطح معناداری

اثر کل حمایت اجتماعی بر گرایش به سیگار

08/0-

25/0-

14/0

5/0

اثر مستقیم حمایت اجتماعی بر گرایش به مصرف سیگار

02/0-

2/0-

2/0

9/0

اثر غیرمستقیم حمایت اجتماعی بر گرایش به مصرف سیگار

06/0-

15/0-

01/0-

001/0>P

اثر کل سرکوبی بر گرایش بر مصرف سیگار

20/0

02/0

4/0

001/0>P

اثر مستقیم سرکوبی بر گرایش به مصرف سیگار

14/0

08/0-

3/0

2/0

اثر غیرمستقیم سرکوبی بر گرایش به مصرف سیگار

06/0

03/0

14/0

001/0>P

 

مطابق با نتایج گزارش شده در جدول، اثر غیرمستقیم حمایت اجتماعی بر گرایش به مصرف سیگار از طریق میانجی فرسودگی تحصیلی منفی و در سطح 001/0 معنی­دار است. هم­چنین اثر غیرمستقیم سرکوبی از طریق میانجی فرسودگی تحصیلی بر گرایش به مصرف سیگار مثبت و در سطح 001/0 معنی­دار است. با توجه به این که اثرهای مستقیم با ورود متغیر میانجی معنادار نیست، این نتیجه گرفته می­شود که، فرسودگی تحصیلی به‌طور کامل اثر حمایت اجتماعی و سرکوبی بر گرایش به مصرف سیگار را میانجی‌گری می‌کند.

 

بحث و نتیجه­گیری

هدف از انجام این پژوهش بررسی نقش میانجی فرسودگی تحصیلی در رابطه­ تنظیم هیجان و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با گرایش به مصرف سیگار دانشجویان بود که نتایج نخست این پژوهش نشان داد سرکوبی به­عنوان راهبرد منفی تنظیم هیجان بر فرسودگی تحصیلی اثر مثبت معنادار دارد. این نتایج با یافته­های میکائیلی، رجبی و زمانلو (1393)، تاجیک، محرمی و دانش­پرور (1397)، نریمانی، کاظمی و نریمانی (1400)، داداش­زاده کله­­سر، نریمانی و رضایی­راد (1400)، چن[102] (2021)، وینتر و همکاران (2021) هم­سو است. در تبیین این یافته­ها می­توان گفت، دانشجویان اغلب به­واسطه­ی الزامات تحصیلی، رقابت با سایر دانشجویان، فشار زمانی و فشارهای مالی، سطوح بالایی از تنش، اضطراب و برانگیختگی را تجربه می­کنند که تداوم این احساسات در بلند مدت می­تواند حالات منفی مختلفی نظیر درماندگی، ناامیدی و فرسودگی را ایجاد نماید. تنظیم هیجان به افراد این امکان را می‌دهد تا به‌طور مؤثرتری با استرس‌های تحصیلی کنار بیایند. افراد با تنظیم احساسات، می‌توانند تأثیر عاطفی استرس را کاهش داده و حالت عاطفی متعادل­تری را حفظ کنند. اما زمانی­که فرد از راهبردهای منفی تنظیم هیجان مانند سرکوبی هیجانی استفاده نماید، این امر موجب می­شود تا استرس­های تحصیلی به­صورت حل نشده در فرد باقی مانده و موجب تشدید فشارهای روانی گردد که در دراز مدت، زمینه­ی فرسودگی در فرد ایجاد خواهد شد (وینتر و همکاران، 2021)، در این مورد طی مطالعات دانکر، اریسمن، ون­گوگ و مانیهارد[103] (2020) این نتیجه حاص شد که سرکوب عاطفی با خستگی عاطفی، یکی از جنبه‌های اصلی فرسودگی تحصیلی، مرتبط است.

هم­چنین سرکوب عاطفی می‌تواند بر روابط بین فردی تأثیر بگذارد، که برای یک محیط تحصیلی ضروری است. هنگامی که افراد احساسات خود را سرکوب می‌کنند، موانعی برای ارتباط مؤثر و ارتباط با همسالان، معلمین و اساتید ایجاد می‌کند. این مسئله مانع تلاش‌های مشترک می‌شود، فرصت‌های بازخورد و راهنمایی را محدود می‌کند و به احساس انزوا و جدایی موجب می­شود. فشار ناشی از روابط بین فردی باعث تشدید فرسودگی تحصیلی و کاهش تجربه کلی تحصیلی می‌شود (دیکسون­گوردون، برگوف و مک­درموت[104]، 2018). سرکوب عاطفی دامنه راهبردهای مقابله‌ای در دسترس افراد را محدود می‌کند. با اجتناب یا سرکوب هیجانات، افراد از پردازش و بیان عاطفی سالم محروم می‌شوند. این مسئله می‌تواند منجر به تکیه بر مکانیسم‌های مقابله‌ای ناسازگار یا راهبردهای اجتنابی شود که بیشتر به استرس و فرسودگی تحصیلی کمک می‌کند. بدون تنظیم عاطفی مؤثر، افراد برای مدیریت فشارهای زندگی آکادمیک و پیمودن موفقیت آمیز دوران تحصیلی خود دچار مشکل می­شوند (ساری، بولانتیکا، دوانتاری و ریموندا[105]، 2020). علاوه بر این، سرکوبی ممکن است به تلاش و انرژی شناختی زیادی نیاز داشته باشد که منجر به خستگی ذهنی شود. این موضوع می‌تواند تجربه فرسودگی را تشدید کند، زیرا فرد مجبور است هم­زمان، هم برای برآورده کردن الزامات تحصیلی تلاش کند و هم سعی در سرکوب احساسات خود داشته باشد (مولرو خواردو، پرز فوئنتس، مورتوس مارتینز، باراخان مارتین، سیمون مارکز و گازکوئز لینارس [106]، 2021).

یکی دیگر از نتایج این پژوهش بیانگر این بود که حمایت اجتماعی بر فرسودگی تحصیلی اثر منفی معنادار دارد. این نتایج با یافته­های عزیزی ابرقوئی، فلسفی نژاد، ابراهیمی قوام آبادی و درتاج (1395)، مرادی زاده، پیرانی و فقیهی (1397)، حاتمیان و سپهری نژاد (1397)، صیادپور، درتاج و کیامنش (1400)، عباسی و درتاج (1400)، کیم و همکاران (2018)، لئو و کائو[107] (2022) هم­سو است. در تبیین این یافته­ها می‌توان بیان نمود که، شبکه‌های حمایت اجتماعی قوی، از جمله دوستان، خانواده، همسالان و مربیان، می‌توانند تجربه­ی آرامش و درک شدن را برای دانشجویانی که با چالش‌های تحصیلی مواجه هستند، فراهم کنند. داشتن فردی برای صحبت کردن، در میان گذاشتن نگرانی‌ها یا دریافت تشویق از او می‌تواند احساس تنش و اضطراب را کاهش داده و به سطوح پایین‌تر فرسودگی کمک کند (یوسفی، شریفی و شریفی، 1397). هم­چنین دریافت تشویق و بازخورد مثبت از دوستان و خانواده، می‌تواند انگیزه و خودکارآمدی فرد را افزایش دهد و سطوح بالاتر انگیزه و خودکارآمدی نیز می­توانند از شکل­گیری فرسودگی محافظت نمایند. حمایت اجتماعی هم­چنین می‌تواند با ایجاد حس تعلق، اعتبار و اطمینان به افراد، اثرات منفی استرس تحصیلی را خنثی کند. این می‌تواند به‌عنوان یک عامل محافظتی در برابر ایجاد علائم فرسودگی با ترویج احساس شایستگی، خودمختاری و ارتباط عمل کند. علاوه بر این، حمایت اجتماعی می‌تواند کسب استراتژی‌های مقابله‌ای مؤثر و مهارت‌های حل مسئله را تسهیل کند، که می‌تواند تاب‌آوری را افزایش داده و تأثیر فشارهای تحصیلی بر بهزیستی را کاهش دهد (صیادپور و همکاران، 1400).

از دیگر نتایج این پژوهش می­توان به اثر معنادار مثبت فرسودگی تحصیلی بر گرایش به مصرف سیگار اشاره نمود که این نتایج در یافته­های بیات و همکاران (1400)، لی، تان، لی و وانگ[108] (2022)، ایلیچ و ایلیچ (2022) نیز تکرار شده است. در توجیه این یافته­ها باید گفت که، حجم کاری بیش از حد، فشار تحصیلی، ترس از شکست در کنار سایر دغدغه­ها و دشواری­های زندگی دانشجویی موجب سطوح بالایی از استرس در دانشجویان می­شود. هنگامی که افراد این نوع استرس مزمن را تجربه می‌کنند، ممکن است به دنبال مکانیسم‌های مقابله‌ای برای کاهش آن باشند. برای برخی، سیگار کشیدن ممکن است به‌عنوان راهی برای کاهش موقت استرس یا اضطراب در نظر گرفته شود (لی و همکاران، 2022)، که این روش در پاسخ به استرس شدید مرتبط با فرسودگی تحصیلی به روشی برای خودآرام بخشی یا خود درمانی تبدیل می‌شود و فرد در پس دریافت حس آرامش موقتی آن­را تکرار می­کند. هم­چنین فرسودگی تحصیلی می‌تواند منجر به احساس سرخوردگی و کاهش انگیزه شود. هنگامی که فراگیران فرسودگی را تجربه می‌کنند، ممکن است علاقه و اشتیاق خود را نسبت به فعالیت‌های تحصیلی از دست دهند. این فقدان انگیزه می‌تواند بیشتر به درگیر شدن در رفتارهای ناسالم، مانند سیگار کشیدن مکرر یا شدید کمک کند. سیگار ممکن است به‌عنوان یک حواس پرتی یا راهی برای پر کردن خلاء ایجاد شده توسط از دست دادن لذت و انگیزه در فعالیت‌های تحصیلی باشد (پامونگاس و نورلایلی[109]، 2021). هم­چنین فرسودگی تحصیلی می‌تواند الگوی خواب و کیفیت آن را مختل کند. حجم کار بیش از حد و فشار مداوم می‌تواند منجر به اختلالات خواب، بی خوابی یا برنامه خواب نامنظم شود. خواب ضعیف با افزایش مصرف دخانیات مرتبط است (یان، لین، سو و لئو[110]، 2018). افرادی که فرسودگی تحصیلی را تجربه می‌کنند ممکن است به سیگار کشیدن به‌عنوان راهی برای مقابله با اختلالات خواب یا تنظیم الگوهای خواب خود، هرچند به‌طور موقت، متوسل شوند. نیکوتین، یک محرک موجود در سیگار، می‌تواند درک افزایش هوشیاری و تمرکز را ایجاد کند، که ممکن است برای افرادی که به دلیل فرسودگی تحصیلی با مشکلات مربوط به خواب دست و پنجه نرم می‌کنند، جذاب باشد (خان[111]، 2019). علاوه بر این، عوامل اجتماعی و محیطی موجود در دانشگاه، مانند تأثیر همسالان یا قرار گرفتن در معرض فرصت‌های سیگار کشیدن نیز می‌توانند در ارتباط بین فرسودگی تحصیلی و سیگار کشیدن نقش داشته باشند (بیات و همکاران، 1400).

افزون بر موارد فوق، یافته­ی اصلی این پژوهش نشان داد که مدل پژوهشی دارای برازندگی مطلوب بوده و فرسودگی تحصیلی در ارتباط بین تنظیم هیجان و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با گرایش به مصرف سیگار میانجی­گری کامل می­کند. در تببین این یافته باید بیان داشت که، سرکوب عاطفی به تلاش آگاهانه برای پنهان کردن یا مهار احساسات اشاره دارد. سرکوبی عاطفی یک استراتژی مقابله‌ای ناسازگار در نظر گرفته می­شود که می‌تواند اثرات نامطلوبی بر سلامت روان داشته باشد (شاکری­نیا، صادقی و حصیرچمن، 1398؛ امینی، شیاسی، مطلبی و لطفی، 1399؛ نجف­آبادی، رضایی ملاجق و مالکی، 1401). با سرکوب عواطف، افراد ممکن است پریشانی­های روانی مختلف، مانند تنش، اضطراب و درماندگی را تجربه کنند. این احساسات منفی در صورت حل نشدن، می‌توانند در ایجاد فرسودگی تحصیلی نقش داشته باشند. علاوه بر این، افرادی که فرسودگی تحصیلی را تجربه می‌کنند ممکن است به سیگار کشیدن به‌عنوان وسیله‌ای برای تسکین استرس، آرامش موقت و کنار آمدن با احساسات منفی روی آورند. حمایت اجتماعی ادراک‌شده نیز این باور است که افراد می‌توانند به کمک­های مختلف مالی، عاطفی و احساس تعلق شبکه­ی حمایتی خود، از جمله دوستان و خانواده تکیه کنند. در تحقیقات، سطوح بالاتر حمایت اجتماعی ادراک‌شده عموماً با سلامت روان مرتبط بوده است (هو[112] و همکاران، 2020؛ لی و همکاران، 2021). در دسترس بودن و ادراک حمایت­های اجتماعی، هم­چون یک عامل محافظتی عمل کرده و از فرد در برابر فشارها و مشکلات مختلف زندگی مخصوصاً دشواری­های تحصیلی محافظت می­کند؛ که این موضوع احتمال تجربه فرسودگی را کاهش می­دهد. علاوه بر این، داشتن شبکه‌ها و منابع حمایتی قوی موجب می­شود فرد به­هنگام تجربه­ی حالات تنیدگی به منابع حمایتی خود روی آورده و از پرداختن به مکانیسم­های مقابله­ای ناکارآمد مثل مصرف سیگار، اجتناب کند (یه، هوانگ و لئو[113]، 2021).

مصرف سیگار یکی از مهم­ترین مسائل بهداشتی است که تأثیرات عمیقی را بر سلامت افراد و سلامت جامعه دارد. مشکلات جسمانی مختلف، افت عملکرد تحصیلی و شغلی، طرد اجتماعی، تنها بخش کوچکی از این پیامدها هستند. بنابراین پرداختن به این مسئله و عوامل مرتبط با آن در اقشار مختلف جامعه مخصوصاً دانشجویان، از اهمیت بالایی برخوردار است. در زمینه­ی عوامل مرتبط و مؤثر بر گرایش به مصرف سیگار، به نقش سرکوبی هیجانی، حمایت اجتماعی ادراک­شده و نیز نقش واسطه­ای فرسودگی تحصیلی اشاره شد و نتایج این پژوهش بر نقش تاثیرگذار فرسودگی تحصیلی تأکید داشت. این مطالعه نیز مانند هر پژوهش دیگری دارای محدودیت­هایی است. در این مطالعه صرفاً دانشجویان دانشگاه محقق اردبیلی به­عنوان اعضای نمونه انتخاب شدند که به­واسطه­ی این مسئله در تعمیم نتایج به سایر جوامع باید با احتیاط عمل کرد، لذا پیشنهاد می­شود در تحقیقات آینده از گروه­های دانش­آموزی یا دانشجویان دیگر دانشگاه­ها استفاده نمود. هم­چنین به دلیل عدم امکان دسترسی مستقیم به دانشجویان، از روش نمونه­گیری غیرتصادفی به روش مجازی استفاده شد، پیشنهاد می­شود در مطالعات آتی از روش‌های نمونه­گیری تصادفی استفاده شود. علاوه­برآن در این تحقیق متغیرهایی مثل وضعیت هوشی، وضعیت مالی و بومی بودن یا خوابگاهی بودن دانشجویان نیز کنترل نشد، مسئله­ای که می­تواند تعمیم نتایج را با چالش­هایی روبه­رو سازد، بنابراین پیشنهاد می­شود در مطالعات آینده نسبت به کنترل کردن این موارد اقدام شود. ضمناً با توجه به شیوع روزافزون مصرف سیگار در بین اقشار مختلف مردم خصوصاً دانشجویان و نیز تاثیر فرسودگی تحصیلی بر افزایش تمایل به مصرف سیگار، پیشنهاد می­شود مسئولان مربوطه نسبت به برگزاری همایش­ها و کارگاه­های آموزشی اقدام نموده تا ضمن آگاه­سازی دانشجویان از پیامدهای مصرف سیگار، تا حد امکان از بروز آن در سالیان آتی پیشگیری نمایند.

 

تعارض منافع

نویسندگان هیچ­گونه تعارض منافعی را گزارش نمی­کنند.

 

تشکر و قدردانی

محققین بر خود واجب می‌دانند از تلاش و صبوری تمام افرادی که در این مطالعه شرکت داشتند، قدردانی نمایند.

 

[1]. Nasser, Geng & Al-Wesabi

[2] .Milic et al

[3]. Jamal et al

[4]. lung cancer

[5]. Khouja, Suddell, Peters, Taylor & Munafò.

[6]. Kovac, Khanna, & Lipshultz.

[7]. depression and schizophrenia

[8]. Wootton et al

[9]. academic problems

[10]. Mannocci, Backhaus, D’Egidio, Federici, Villari, & La Torre

[11]. Ding et al

[12]. Pan, Jin, Jun, Qiu, Zheng, & Pan

[13]. gender

[14]. McMillan, Felmlee & Osgood

[15]. education

[16]. Assari & Mistry

[17]. Cambron, Kosterman, Catalano, Guttmannova, & Hawkins

[18]. emotional dysregulation and childhood trauma

[19]. dark side of personality, love failure and parenting styles

[20]. emotional dyslexia and risk perception

[21]. loneliness, academic burnout and sleep quality

[22]. mental stress

[23]. Zlomuzica, Lange, Reher, Machulska, & Rinck

[24]. religious beliefs and belonging to the family

[25]. emotion Regulation

[26]. Rogers et al

[27]. Khafif, de Siqueira Rotenberg, Nascimento, Beraldi, & Lafer

[28]. external disturbances

[29]. Vanderlind, Millgram, Baskin-Sommers, Clark, & Joormann

[30]. Gross

[31]. Fucito, Juliano & Toll

[32]. Jiang, Li, & Yang

[33]. Fillo, Kamper-DeMarco, Brown, Stasiewicz, & Bradizza

[34]. Banstola, Ogino, & Inoue

[35]. Xie, & Kim

[36]. anxiety and depression

[37]. risky behaviors

[38]. life satisfaction

[39]. sleep quality

[40]. postpartum depression

[41]. Grey, Arora, Thomas, Saneh, Tohme, & Abi-Habib

[42]. Gan

[43]. Ilic & Ilic

[44]. Li, Tan, Li & Wang

[45]. Aguayo, Cañadas, Assbaa-Kaddouri, Cañadas-De la Fuente, Ramírez-Baena, & Ortega- Campos

[46]. academic self-concept

[47]. Vizoso, Arias-Gundín & Rodríguez

[48]. emotional exhaustion

[49]. doubt and pessimism

[50]. low self-efficacy

[51]. Wang, Sun & Wu

[52]. Vinter, Aus & Arro

[53]. Chen

[54]. Yu, Wang & Liu

[55]. Kim, Jee,  Lee,  An & Lee

[56]. Barratt & Duran

[57]. Talih, Daher, Daou & Ajaltouni

[58]. Çakar & Uzun

[59]. Whitley & Ball

[60]. Mean

[61]. Standard deviation

[62]. Normality

[63]. Pearson correlation

[64]. Structural equation modeling

[65]. Bootstrapping

[66]. tendency to smoke

[67]. cognitive

[68]. emotional

[69]. behavioral

[70]. emotional regulation questionnaire

[71]. Gross & John

[72]. Cognitive reappraisal

[73]. Suppression

[74]. multidimensional perceived social support

[75]. Zimet, Dahlem, Zimet, & Farley

[76]. friends support

[77]. family support

[78]. Bruwer

[79]. Maslash Burnout Inventory 

[80]. Maslach

[81]. Shuffley

[82]. emotional exhaustion

[83]. doubt and pessimism

[84]. academic self-efficacy

[85]. academic passion

[86]. Skewness

[87]. Kurtosis

[88]. Levin

[89]. Keller

[90]. Kline

[91]. Multicollinearity

[92]. Tolerance

[93]. Variance inflation factor

[94]. Meyers 

[95]. Durbin–Watson

[96]. goodness of fit index

[97]. adjusted goodness of fit index

[98]. comparative fit index

[99]. normed fit index

[100]. root mean square error of approximation

[101]. standardized root mean square residuals

[102]. Chen

[103]. Donker, Erisman, Van Gog & Mainhard

[104]. Dixon-Gordon Berghoff & McDermott

[105]. Sari, Bulantika, Dewantari & Rimonda

[106]. Molero Jurado, Perez-Fuentes, Martos Martínez, Barragán Martín, Simon Marquez & Gázquez Linares

[107]. Liu & Cao

[108]. Li, Tan, Li, & Wang

[109]. Pamungkas & Nurlaili

[110]. Yan, Lin, Su, & Liu

[111]. Khan

[112]. Hou

[113]. Ye, Huang, & Liu

  • آقایی نژاد، نیلوفر؛ نقش، زهرا وصدری، مهدی. (1401). نقش واسطه‌ای استرس در رابطه میان مهارت حل مساله و فرسودگی تحصیلی. رویش روانشناسی. 11(8)، 34-25.
  • اسماعیلیان، مرضیه؛ محمدخانی، شهرام و حسنی، جعفر. (1400). الگوی معادلات ساختاری مهارت­های ذهن آگاهی، تنظیم هیجان و حساسیت اضطرابی با اضطراب اجتماعی نوجوانان. دانش و پژوهش در روان شناسی کاربردی. 22(1)، 134-121.
  • امینی، مهدی؛ شیاسی، یاسمن؛ مطلبی، زهرا و لطفی، مژگان. (1399). نقش راهبردهای تنظیم هیجان و ویژگی‌های شخصیتی در کیفیت زندگی و سلامت روان مادران دارای کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم. مجله دانشگاه علوم پزشکی سبزوار. 27(3)، 430-424.
  • باقری شیخانگفشه، فرزین و پورنصراله، فاطمه. (1401). بررسی شیوع شناسی افکار خودکشی در بین دانشجویان پزشکی: نقش فرسودگی تحصیلی. مجله مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی یزد. 17(4)، 343-342.
  • بروکانلو، آرزو و میکاییلی منیع، فرزانه. (1401). نقش میانجی حمایت اجتماعی از سوی معلم در رابطه سه گانه تاریک شخصیت و مقایسه اجتماعی با قلدری در دختران. مطالعات اجتماعی روانی زنان. 20(4)، 109-68.
  • براتی، هادی؛ رضایی، فاطمه و کریم زاده، حبیب­الله. (1397). پیش بینی گرایش به سیگار بر اساس متغیرهای شیوه‌های فرزندپروری و سبک زندگی در دانشجویان پسر دانشگاه آزاد اسلامی خمینی شهر. دانش و پژوهش در روان شناسی کاربردی. 19(1)، 90-81.
  • بیات، محسن؛ جباری، سعیده؛ ثریا طائفه دلائی، کیوان و عطادخت، اکبر. (1400). نقش احساس تنهایی، فرسودگی تحصیلی و کیفیت خواب در پیش‌بینی گرایش به مصرف سیگار دانشجویان. مجله علوم پزشکی رازی. 28(4)، 56-46.
  • پودینه ابراهیمی، مریم؛ حاتمیان، پیمان و رهدار، محمد. (1401). نقش بدتنظیمی هیجانی، اهمال کاری تحصیلی و انعطاف‌پذیری خانواده در پیش بینی فرسودگی تحصیلی دانش آموزان دختر دوره دوم مقطع متوسطه. روان پرستاری. 10(4)، 40-33.
  • تاجیک، سمیرا؛ محرمی، جعفر و دانش پرور، حمیدرضا. (1397). رابطه ویژگی‌های شخصیتی و تنظیم شناختی هیجان با فرسودگی تحصیلی دانش‌آموزان دختر دوره دوم متوسطه. روان شناسی مدرسه و آموزشگاه. 7(3)، 87-68.
  • جلالی فراهان، سارا؛ امیری، پریسا؛ خلیلی چلیک، احمد؛ کریمی، مهرداد و عزیزی، فریدون. (1397). ارتباط مصرف سیگار با حمایت اجتماعی درک شده در بزرگ‌سالان تهرانی: مطالعه‌ی قند و لیپید تهران. مجله آموزش و سلامت جامعه. 5(2)، 17-8.
  • جنگی زهی شستان، نسرین؛ کرد تمینی، بهمن و صغری کربلایی هرفته، فاطمه. (1400). پیش بینی میزان خطرپذیری دانش آموزان دختر بر اساس نیازهای اساسی روان شناختی و تنظیم هیجان. فصلنامه سلامت روان کودک، 8(1)، 154-141.
  • حاتمیان، پیمان و سپهری نژاد، مریم. (1397). پیش‌بینی فرسودگی تحصیلی بر اساس دشواری تنظیم هیجان و حمایت اجتماعی در دانشجویان پرستاری. دوماهنامه علمی- پژوهشی راهبردهای آموزش در علوم پزشکی. 11(1)، 65-59.
  • حبیبی، یوسف؛ کلانتر هرمزی، آتوسا؛ فرح‌بخش، کیومرث؛ سلیمی بجستانی، حسین و عسگری، محمد. (1401). شناسایی مؤلفه­های گرایش به مصرف سیگار در جوانان از دیدگاه متخصصان؛ یک تحلیل کیفی. پژوهش‌های مشاوره. 21(81)، 78-39.
  • حبیب‌پور گتابی، کرم و یوسفی ایل ذوله، فاطمه. (1401). مصرف سیگار و بازسازی هویت جنسیتی: تجارب زیسته‌ی دانشجویان دختر دانشگاه خوارزمی از مصرف سیگار. فصلنامه علمی مطالعات دانشگاه. 1(1)، 62-35.
  • حیدری، مهسا.، حسینی، سیده وحیده.، روشندل، اعظم. (1401). پیش‌بینی فرسودگی شغلی براساس معنای زندگی و تنظیم هیجان در کارکنان بیمارستان روان. مجله دانشگاه علوم پزشکی سبزوار. 29(6)، 857-847.
  • داداش زاده کله سر، رویا؛ نریمانی، محمد و رضایی­راد، مجتبی. (1400). نقش تاب آوری، تنظیم هیجان و خودکارآمدی در پیش بینی فرسودگی تحصیلی دانش­آموزان دختردر مدارس متوسطه دوم شهراردبیل. روان شناسی مدرسه و آموزشگاه. 10(1)، 103-86.
  • رضاخانی مقدم، حامد؛ شجاعی­زاده، داود؛ صادقی، رویا؛ پهلوان زاده، باقر؛ شکوری مقدم، رویا و فاتحی، وحید. (1391). بررسی شیوع و علل گرایش به مصرف سیگار و قلیان در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال تحصیلی ۹۰-۱۳۸۹. طلوع بهداشت. 11(4)، 113-103.
  • رستمی، زینب؛ عابدی، محمدرضا و بی شوفلی، ویلمار. (1390). هنجاریابی مقیاس فرسودگی تحصیلی مسلش در دانشجویان زن دانشگاه اصفهان. رویکردهای نوین آموزشی. 6(1)، 38-21.
  • ریاحی، محمداسماعیل؛ علیوردی نیا، اکبر و سلیمانی بشلی، محمدرضا. (1388). نگرش دانش آموزان پسر مقطع متوسطه قائم شهر نسبت به مصرف سیگار. مجله تخصصی اپیدمیولوژی ایران. 5(3)، 54-44.
  • ززولی، حمدعلی؛ دهبندی، رضا؛ یزدانی چراتی، جمشید و طاهری پور، مهدی. (1399). بررسی میزان فلزات سنگین در تنباکوی سیگار و قلیان در ایران. مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران (نامه دانشگاه). 30(187)، 106-95.
  • زارعی، فاطمه؛ طاهری، افسانه و شریفی، نسترن. (1401). پیش بینی گرایش به مصرف سیگار بر اساس ناگویی هیجانی با میانجی‌گری ادراک خطر. فصلنامه روانشناسی سلامت و رفتار اجتماعی. 2(2)، 30-17.
  • سپهوند، تورج؛ بهرامی، علیرضا و بیات، محدثه. (1400). دشواری‌های تنظیم هیجان در دانشجویان سیگاری دارا و بدون اضطراب اجتماعی. مجله علمی پژوهان. 20(1)، 19-13.
  • سلیمی، عظیمه؛ جوکار، بهرام و نیک­پور، روشنک. (1388). ارتباطات اینترنتی در زندگی: بررسی نقش ادراک حمایت اجتماعی و احساس تنهایی در استفاده از اینترنت. مطالعات روان‌شناختی. 5(3)، 102-81.
  • سینا، امید؛ گلشنی، فاطمه و بدیعی، محمدمهدی. (1400). نقش واسطه‌ای راهبردهای تنظیم هیجان در رابطه بین نشخوار فکری و پرخاشگری بیماران دوقطبی. روان­شناسی بالینی. 13(1)، 11-1.
  • شاکری نیا، احیا؛ صادقی، عباس و حصیرچمن، ایرج. (1398). رابطه مهارت‌های ارتباطی، مسئولیت­پذیری و تنظیم هیجانی با سلامت روان در کارمندان بانک ملی. فصلنامه مشاوره شغلی و سازمانی. 10(34)، 43-23.
  • صاحبدل، زهرا؛ برومند، پگاه؛ امانی، امید و شیخی، مسعود. (1402). پیش بینی گرایش به مصرف سیگار بر اساس جنبه تاریک شخصیت، شکست عشقی و سبک‌های فرزند پروری در دانشجویان مقطع کارشناسی شهر تهران. راهبردهای نو در روانشناسی و علوم تربیتی. 5(15)، 219-205.
  • صیادپور، زهرا؛ درتاج، فریبرز و کیامنش، علیرضا. (1400). نقش حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی در پیش بینی فرسودگی تحصیلی. پژوهش در نظام‌های آموزشی. 15(52)، 16-7.
  • طهماسب زاده شیخلار، داود؛ شیخی، موریس و عظیم پور، احسان. (1397). نقش بهزیستی اجتماعی و فرسودگی تحصیلی در پیش بینی اشتیاق تحصیلی دانشجویان. راهبردهای آموزش (راهبردهای آموزش در علوم پزشکی). 11(2)، 90-83.
  • عبدالهی جوبنه، مرضیه و زربخش بحری، محمدرضا. (1402). رابطه اختلالات هیجانی با خودجرحی در نوجوانان دارای والد مطلقه با میانجیگری تنظیم هیجان. فصلنامه خانواده و پژوهش، 20(2)، 54-41.
  • علیزاده، ماهرخ؛ شبانلویی، رضا؛ حسین زاده، فضه؛ اصغری جعفرآبادی، محمد؛ صاحبی حق، محمدحسن و حسین زاده، مینا. (1399). حمایت اجتماعی و مصرف سیگار در سالمندان مبتلا به استئوآرتریت. نشریه پرستاری و مامایی ارومیه. 18(8)، 643-636.
  • عزیزی ابرقوئی، محسن؛ فلسفی نژاد، محمدرضا؛ ابراهیمی قوام آبادی، صغری و درتاج، فریبرز. (1395). بررسی رابطه‌ی علّی فشارزاهای آموزشی و حمایت اجتماعی با فرسودگی تحصیلی با توجه به نقش میانجی گری استرس ادراک‌شده در دانشجویان دوره‌ی کارشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز. مجله توسعه آموزش جندی شاپور اهواز. 7(4)، 345-334.
  • عباسی، سمیرا و درتاج، فریبرز. (1400). پیش‌بینی فرسودگی تحصیلی براساس راهبردهای رویارویی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده در دانشجویان. دوفصلنامه راهبردهای شناختی در یادگیری. 9(16)، 33-17.
  • فتحی، زهرا. (1401). پیش‌بینی فرسودگی تحصیلی دانشجویان بر اساس چشم‌انداز زمان و طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه. فصلنامه ایده‌های نوین روانشناسی. 14(18)، 15-1.
  • فرورشی، محمود؛ علیوندی وفا، مرضیه؛ فخاری، علی و آزموده، معصومه. (1400). بررسی اثربخشی رفتار درمانی دیالکتیکی مبتنی بر آموزش مهارت‌های تنظیم هیجانی بر تکانشگری و تنظیم شناختی هیجان بیماران دو قطبی نوع یک. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان. 26(2)، 92-79.
  • فرزادنیا، مرضیه. (1400). نقش ناگویی هیجانی در پیش بینی گرایش به رفتارهای پرخطر بر مبنای نقش واسطه‌ای حمایت اجتماعی ادراک‌شده. مجله روانشناسی. 25(4)، 559-550.
  • قنادی فرنود، مینا و محمود علیلو، مجید. (1393). پیش‌بینی گرایش به مصرف سیگار، مشروبات الکلی، مواد مخدر و داروهای روان گردان بر اساس متغیرهای بدتنظیمی هیجان و تجربه کودک آزاری در افراد دارای صفات شخصیت مرزی. فصلنامه علمی اعتیادپژوهی. 8(30)، 112-97.
  • قدم پور، عزت الله؛ حاتمیان، پیمان و بیات، شکوفه. (1398). مقایسه حمایت اجتماعی ادراک‌شده و دشواری تنظیم شناختی هیجان در سالمندان سیگاری و غیر سیگاری. مجله پژوهش پرستاری ایران. 14(58)، 41-36.
  • کجباف، محمدباقر؛ ادیب نیا، فائزه و وصال، مینا. (1400). رابطه تنهایی با رضایت از زندگی در دانش آموزان دختر متوسطه اول: نقش میانجی عزت نفس و حمایت اجتماعی ادراک‌شده. دانش و پژوهش در روان شناسی کاربردی. 22(2)، 135-125.
  • محمدپور، محمد؛ جهان، فائزه؛ مکوند حسینی، شاهرخ و معاضدیان، آمنه. (1402). تعیین اثربخشی بازی درمانی شناختی - رفتاری در تنظیم هیجان و سازگاری تحصیلی دانش آموزان دارای اختلال نارسا نویسی. مجله پژوهش پرستاری ایران. 18(84)، 11-1.
  • محمدبیگی، معصومه؛ طاهری، افسانه؛ ابولمعالی، خدیجه و قررگوزلی، کوروش. (1402). ارائه الگوی ساختاری افسردگی، اضطراب و استرس بر اساس ترومای کودکی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با میانجیگری ناگویی هیجانی در بیماران مبتلا به صرع. سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت. 7(1)، 187-175.
  • محمدزاده، محسن و جهانداری، پیمان. (1398). بررسی رابطه بین تاب‌آوری و تنظیم هیجانی با امید به زندگی در بین سربازان. مجله علوم مراقبتی نظامی. 6(3)، 206-198.‎
  • محمدی، سید یزدان؛ ستوده اصل، نعمت؛ جهان، فائزه و معاضدیان، آمنه. (1401). بررسی تأثیر باورهای دینی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده بر گرایش به رفتارهای پرخطر در دانش‌آموزان پسر مقطع متوسطه دوم. مجله مطالعات ناتوانی. 12(71). 81-71.
  • میرز، لارنس­اس؛ گامست، گلن­سی و گارینو، ای­جی. (1398). تحلیل داده‌ها با استفاده از IBM SPSS. ترجمه ولی‌الله فرزاد، امید شکری، نسرین اسماعیلیان، سمانه بهزادپور، مریم اسدی، محمد شریفی. تهران: سمت.
  • مظلوم زاده، محمدرضا؛ اصغری ابراهیم آباد، محمدجواد؛ شیرخانی، میلاد؛ زمانی طاووسی، عالیه و صلایانی، فائزه. (1400). رابطه اضطراب کرونا با اضطراب سلامتی: نقش میانجی گری دشواری تنظیم هیجان. روان­شناسی بالینی. 13(2)، 120-111.
  • مرادی زاده، سهراب؛ پیرانی، ذبیح­الله و فقیهی، علیرضا. (1397). ارائه مدل ساختاری فرسودگی تحصیلی بر اساس جو حاکم بر مدرسه، خودکارآمدی تحصیلی و حمایت اجتماعی دانش‌آموزان متوسطه استان لرستان. فصلنامه علمی پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی. 6(2)، 20-9.
  • میکائیلی، نیلوفر؛ رجبی، سعید؛ عباسی، مسلم و زمانلو، خدیجه. (1393). بررسی ارتباط تنظیم هیجان و عواطف مثبت و منفی با عملکرد و فرسودگی تحصیلی در دانشجویان،فصلنامه روانشناسی تربیتی، 10(32)، 31-16.
  • نریمانی، آذین؛ کاظمی، رضا و نریمانی، محمد. (1400). رابطه­ی تنظیم شناختی هیجان و هوش شخصی با فرسودگی تحصیلی. فصلنامه پژوهش‌های نوین روانشناختی. 16(61)، 74-65.
  • نعمتی، شهروز؛ بدری گرگری، رحیم؛ کاتورانی، آرام و مرتضوی، صفا. (1401). پیش بینی فرسودگی تحصیلی دانشجویان کارشناسی دانشگاه تبریز براساس راهبردهای تنظیم هیجانی و استرس تحصیلی. نشریه راهبردهای آموزش در علوم پزشکی. 15(6)، 481-568.
  • نجف آبادی، زهرا؛ رضایی ملاجق، رسول و مالکی، حوری. (1401). تدوین مدل ساختاری سلامت روان در زنان براساس راهبردهای تنظیم هیجان: نقش واسطه انعطاف پذیری روان شناختی. مجله پژوهش‌های انتظامی - اجتماعی زنان و خانواده. 10(1)، 359-335.
  • یوسفی، نوریه؛ پاشاشریفی، حسن و شریفی، نسترن. (1397). الگوی ساختاری فرسودگى تحصیلى بر اساس متغیرهاى حمایت اجتماعى ادراک‌شده، عدالت آموزشى و انگیزش تحصیلى دانشجویان.فصلنامه روان‌شناسی کاربردی. 12(3)، 438-418.
  • Aguayo, R., Cañadas, G. R., Assbaa-Kaddouri, L., Cañadas-De la Fuente, G. A., Ramírez-Baena, L., & Ortega- Campos, E. (2019). A risk profile of sociodemographic factors in the onset of academic burnout syndrome in a sample of university students. International journal of environmental research and public health, 16(5), 70-77.https://doi.org/10.3390/ijerph16050707
  • Assari, S., & Mistry, R. (2018). Educational attainment and smoking status in a national sample of American adults; evidence for the blacks’ diminished return. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(4), 763.https://doi.org/10.3390/ijerph15040763
  • Banstola, R. S., Ogino, T., & Inoue, S. (2020). Self-esteem, perceived social support, social capital, and risk-behavior among urban high school adolescents in Nepal. SSM-Population Health, 11, 100-125. https://doi.org/10.1016/j.ssmph.2020.100570
  • Bruwer, B., Emsley, R., Kidd, M., Lochner, C., & Seedat, S. (2008). Psychometric properties of the Multidimensional Scale of Perceived Social Support in youth. Comprehensive psychiatry, 49(2), 195-201. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2007.09.002
  • Barratt, J. M., & Duran, F. (2021). Does psychological capital and social support impact engagement and burnout in online distance learning students?. The Internet and Higher Education, 51, 100-114. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2021.100821
  • Brand, J. E., Moore, R., Song, X., & Xie, Y. (2019). Parental divorce is not uniformly disruptive to children’s educational attainment. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(15), 7266-7271. https://doi.org/10.1073/pnas.1813049116
  • Bazzaizan, S., Rajaei, Y., & Afsari, L. (2021). The inhibitor role of religious beliefs and family belonging in tendency towards smoking, addictive substance and alcohol consumption. Journal of Family Psychology, 1(1), 19-28.
  • Chen, S. (2021). Academic burnout and its association with cognitive emotion regulation strategies among adolescent girls and boys. Aggression and Violent Behavior, 101698. https://doi.org/10.1016/j.avb.2021.101698
  • Çakar, F. S., & Uzun, K. (2021). Teacher abuse, school burnout and school attachment as predictors of adolescents’ risky behaviors. Pegem Journal of Education and Instruction, 11(1), 217-258. https://doi.org/10.14527/pegegog.2021.007
  • Cambron, C., Kosterman, R., Catalano, R. F., Guttmannova, K., & Hawkins, J. D. (2018). Neighborhood, family, and peer factors associated with early adolescent smoking and alcohol use. Journal of youth and adolescence, 47, 369-382. https://doi.org/10.1007/s10964-017-0728-y
  • Ding, N., Sang, Y., Chen, J., Ballew, S. H., Kalbaugh, C. A., Salameh, M. J., ... & Matsushita, K. (2019). Cigarette smoking, smoking cessation, and long-term risk of 3 major atherosclerotic diseases. Journal of the American College of Cardiology, 74(4), 498-507.
  • Dixon-Gordon, K. L., Berghoff, C. R., & McDermott, M. J. (2018). Borderline personality disorder symptoms and pain in college students: the role of emotional suppression. Journal of Personality Disorders, 32(2), 277-288.https://doi.org/10.1521/pedi_2017_31_300
  • Donker, M. H., Erisman, M. C., Van Gog, T., & Mainhard, T. (2020). Teachers’ emotional exhaustion: associations with their typical use of and implicit attitudes toward emotion regulation strategies. Frontiers in psychology, 11, 867.https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00867
  • Fucito, L. M., Juliano, L. M., & Toll, B. A. (2010). Cognitive reappraisal and expressive suppression emotion regulation strategies in cigarette smokers. Nicotine & Tobacco Research, 12(11), 1156-1161. https://doi.org/10.1093/ntr/ntq146
  • Fillo, J., Kamper-DeMarco, K. E., Brown, W. C., Stasiewicz, P. R., & Bradizza, C. M. (2019). Emotion regulation difficulties and social control correlates of smoking among pregnant women trying to quit. Addictive behaviors, 89, 104-112. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2018.09.033
  • Grey, I., Arora, T., Thomas, J., Saneh, A., Tohme, P., & Abi-Habib, R. (2020). The role of perceived social support on depression and sleep during the COVID-19 pandemic. Psychiatry research, 293, 113-126. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2020.113452
  • Gan, Y., Xiong, R., Song, J., Xiong, X., Yu, F., Gao, W., ... & Chen, D. (2019). The effect of perceived social support during early pregnancy on depressive symptoms at 6 weeks postpartum: a prospective study. BMC psychiatry, 19, 1-8.
  • Garratt-Reed, D., Howell, J., Hayes, L., & Boyes, M. (2018). Is perfectionism associated with academic burnout through repetitive negative thinking?. PeerJ, 6, e5004. https://doi: 10.7717/peerj.5004
  • Gerber, M., Lang, C., Feldmeth, A. K., Elliot, C., Brand, S., Holsboer‐Trachsler, E., & Pühse, U. (2015). Burnout and mental health in Swiss vocational students: the moderating role of physical activity. Journal of research on adolescence, 25(1), 63-74.   https://doi.org/10.1111/jora.12097
  • Gross, J. J. (2014). Emotion regulation: Conceptual and empirical foundations. Handbook of emotion regulation, 2, 3-20.
  • Gross, J. J., & John, O. P. (2003). Individual differences in two emotion regulation processes: implications for affect, relationships, and well-being. Journal of personality and social psychology, 85(2), 348.  https://doi.org/10.1037/0022-3514.85.2.348
  • Hou, T., Zhang, T., Cai, W., Song, X., Chen, A., Deng, G., & Ni, C. (2020). Social support and mental health among health care workers during Coronavirus Disease 2019 outbreak: A moderated mediation model. Plos one, 15(5), e0233831.https://doi.org/10.1371/journal.pone.0233831
  • Habibi, M., Hosseini, F., Darharaj, M., Moghadamzadeh, A., Radfar, F., & Ghaffari, Y. (2018). Attachment style, perceived loneliness, and psychological well-being in smoking and non-smoking university students. The Journal of psychology, 152(4), 226-236. https://doi.org/10.1080/00223980.2018.1446894
  • Ilic, I., & Ilic, M. (2022). Cigarette Smoking and Burnout Syndrome among Medical Students at University of Kragujevac, Serbia. In Biology and Life Sciences Forum (Vol. 19, No. 1, p. 2). MDPI. https://doi.org/10.3390/IECBS2022-12941
  • Jiang, H., Li, S., & Yang, J. (2018). Work stress and depressive symptoms in fishermen with a smoking habit: a mediator role of nicotine dependence and possible moderator role of expressive suppression and cognitive reappraisal. Frontiers in Psychology, 9, 286879.
  • Jamal, A., Phillips, E., Gentzke, A. S., Homa, D. M., Babb, S. D., King, B. A., & Neff, L. J. (2018). Current cigarette smoking among adults—United States, 2016. Morbidity and Mortality Weekly Report, 67(2), 53. doi: 15585/mmwr.mm6702a1
  • Khafif, T. C., de Siqueira Rotenberg, L., Nascimento, C., Beraldi, G. H., & Lafer, B. (2021). Emotion regulation in pediatric bipolar disorder: a meta-analysis of published studies. Journal of Affective Disorders, 285, 86-96. https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.02.010
  • Khan, A. (2019). Sources and adverse effects of burnout among academic staff: A systematic review. City University Research Journal, 9(2).
  • Kovac, J. R., Khanna, A., & Lipshultz, L. I. (2015). The effects of cigarette smoking on male fertility. Postgraduate medicine, 127(3), 338-341.org/10.1080/00325481.2015.1015928
  • Khouja, J. N., Suddell, S. F., Peters, S. E., Taylor, A. E., & Munafò, M. R. (2021). Is e-cigarette use in non-smoking young adults associated with later smoking? A systematic review and meta-analysis. Tobacco control, 30(1), 8-15. http://dx.doi.org/10.1136/tobaccocontrol-2019-055433
  • Kim, B., Jee, S., Lee, J., An, S., & Lee, S. M. (2018). Relationships between social support and student burnout: A meta‐analytic approach. Stress and Health, 34(1), 127-134. https://doi.org/10.1002/smi.2771
  • Levin, R. I. (2011). Statistics for management. Pearson Education India.
  • Keller, G. (2015). Statistics for Management and Economic, Abbreviated. Cengage Learning.
  • Kline, R. (2016). Data preparation and psychometrics review. Principles and practice of structural equation modeling (4th ed., pp. 64-96). New York, NY: Guilford.
  • Li, F., Luo, S., Mu, W., Li, Y., Ye, L., Zheng, X., ... & Chen, X. (2021). Effects of sources of social support and resilience on the mental health of different age groups during the COVID-19 pandemic. BMC psychiatry, 21, 1-14. https://doi.org/10.1186/s12888-020-03012-1
  • Li, X., Tan, Y., Li, S., & Wang, X. (2022). Psychological distress and smoking behaviors of Chinese college students: mediating effects of the dimensions of learning burnout. BMC psychology, 10(1), 125. https://doi.org/10.1186/s40359-022-00840-6
  • Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of organizational behavior, 2(2), 99-113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
  • Mannocci, A., Backhaus, I., D’Egidio, V., Federici, A., Villari, P., & La Torre, G. (2019). What public health strategies work to reduce the tobacco demand among young people? An umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. Health Policy, 123(5), 480-491. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2019.02.009
  • Milic, M., Gazibara, T., Pekmezovic, T., Kisic Tepavcevic, D., Maric, G., Popovic, A., ... & Levine, H. (2020). Tobacco smoking and health-related quality of life among university students: Mediating effect of depression. PloS one, 15(1), 1-10. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0227042
  • Mannocci, A., Backhaus, I., D’Egidio, V., Federici, A., Villari, P., & La Torre, G. (2019). What public health strategies work to reduce the tobacco demand among young people? An umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. Health Policy, 123(5), 480-491. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2019.02.009
  • McMillan, C., Felmlee, D., & Osgood, D. W. (2018). Peer influence, friend selection, and gender: How network processes shape adolescent smoking, drinking, and delinquency. Social networks, 55, 86-96. https://doi.org/10.1016/j.socnet.2018.05.008
  • Molero Jurado, M. D. M., Perez-Fuentes, M. D. C., Martos Martínez, Á., Barragán Martín, A. B., Simon Marquez, M. D. M., & Gázquez Linares, J. J. (2021). Emotional intelligence as a mediator in the relationship between academic performance and burnout in high school students. Plos one, 16(6), 1-14. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0253552
  • Nasser, A. M., Geng, Y., & Al-Wesabi, S. A. (2020). The prevalence of smoking (cigarette and waterpipe) among university students in some Arab countries: a systematic review. Asian Pacific journal of cancer prevention: APJCP, 21(3), 583. doi: 31557/APJCP.2020.21.3.583
  • Neumann, Y., Finaly-Neumann, E., & Reichel, A. (1990). Determinants and consequences of students' burnout in universities. The Journal of Higher Education, 61(1), 20-31. https://doi.org/10.1080/00221546.1990.11775089
  • Orak, U., Yildiz, M., Solakoglu, O., Aydogdu, R., & Aydiner, C. (2020). The utility of social learning theory in explaining cigarette use in a military setting. Substance Use&Misuse, 55(5), 787-795. org/10.1080/10826084.2019.1702701
  • Pamungkas, H. P., & Nurlaili, E. I. (2021, December). Academic Burnout among University Students During COVID-19 Outbreak. In International Joint Conference on Arts and Humanities 2021 (IJCAH 2021) (pp. 1163-1169). Atlantis Press.org/10.2991/assehr.k.211223.204
  • Pan, B., Jin, X., Jun, L., Qiu, S., Zheng, Q., & Pan, M. (2019). The relationship between smoking and stroke: a meta-analysis. Medicine, 98(12). doi: 1097/MD.0000000000014872
  • Rogers, A. H., Bakhshaie, J., Viana, A. G., Manning, K., Mayorga, N. A., Garey, L., ... & Zvolensky, M. J. (2018). Emotion dysregulation and smoking among treatment-seeking smokers. Addictive Behaviors, 79, 124-130. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2017.12.025
  • Sari, P., Bulantika, S. Z., Dewantari, T., & Rimonda, R. (2020). Effects of stress coping and emotion regulation on student academic stress. Konseli: Jurnal Bimbingan Dan Konseling (E-Journal), 7(1), 73-80. http://dx.doi.org/10.24042/kons.v7i1.6300
  • Talih, F., Warakian, R., Ajaltouni, J., Shehab, A. A. S., & Tamim, H. (2016). Correlates of depression and burnout among residents in a Lebanese academic medical center: a cross-sectional study. Academic Psychiatry, 40, 38-45. https://doi.org/10.1007/s40596-015-0400-3
  • Talih, F., Daher, M., Daou, D., & Ajaltouni, J. (2018). Examining burnout, depression, and attitudes regarding drug use among Lebanese medical students during the 4 years of medical school. Academic Psychiatry, 42, 288-296. https://doi.org/10.1007/s40596-017-0879-x
  • Vinter, K., Aus, K., & Arro, G. (2021). Adolescent girls' and boys' academic burnout and its associations with cognitive emotion regulation strategies. Educational Psychology, 41(8), 1061-1077.
  • Vizoso, C., Arias-Gundín, O., & Rodríguez, C. (2019). Exploring coping and optimism as predictors of academic burnout and performance among university students. Educational Psychology, 39(6), 768-783. https://doi.org/10.1080/01443410.2018.1545996

 

  • Vanderlind, W. M., Millgram, Y., Baskin-Sommers, A. R., Clark, M. S., & Joormann, J. (2020). Understanding positive emotion deficits in depression: From emotion preferences to emotion regulation. Clinical psychology review, 76, 101-126. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2020.101826
  • Wang, M., Guan, H., Li, Y., Xing, C., & Rui, B. (2019). Academic burnout and professional self-concept of nursing students: A cross-sectional study. Nurse education today, 77, 27-31. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2019.03.004
  • Wang, Q., Sun, W., & Wu, H. (2022). Associations between academic burnout, resilience and life satisfaction among medical students: a three-wave longitudinal study. BMC Medical Education, 22(1), 248.258. https://doi.org/10.1186/s12909-022-03326-6
  • Wootton, R., Richmond, R., Stuijfzand, B., Lawn, R., Sallis, H., Taylor, G.,... Munafò, M. (2020). Evidence for causal effects of lifetime smoking on risk for depression and schizophrenia: A Mendelian randomisation study. Psychological Medicine, 50(14), 2435-2443. doi:10.1017/S0033291719002678
  • Xie, C. S., & Kim, Y. (2022). Post-traumatic growth during COVID-19: The role of perceived social support, personality, and coping strategies. In Healthcare (Vol. 10, No. 2, p. 224). MDPI. https://doi.org/10.3390/healthcare10020224
  • Yu, X., Wang, Y., & Liu, F. (2022). Language learning motivation and burnout among English as a foreign language undergraduates: The moderating role of maladaptive emotion regulation strategies. Frontiers in Psychology, 13, 1-10. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.808118
  • Yan, Y. W., Lin, R. M., Su, Y. K., & Liu, M. Y. (2018). The relationship between adolescent academic stress and sleep quality: A multiple mediation model. Social Behavior and Personality: an international journal, 46(1), 63-77. https://doi.org/10.2224/sbp.6530
  • Ye, Y., Huang, X., & Liu, Y. (2021). Social support and academic burnout among university students: a moderated mediation model. Psychology research and behavior management, 335-344. https://doi.org/10.2147/PRBM.S300797
  • Zlomuzica, A., Lange, M., Reher, S., Machulska, A., & Rinck, M. (2022). The effects of psychological stress on approach tendencies for smoking‐related cues in smokers. European Journal of Neuroscience, 55(9-10), 2581-2591. https://doi.org/10.1111/ejn.15295
  • Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K. (1988). The multidimensional scale of perceived social support. Journal of personality assessment, 52(1), 30-41. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa5201_2
پژوهش های روانشناسی اجتماعی
دوره 14، شماره 55
پاییز 1403
صفحه 49-70

صفحه اصلی

هزینه های بررسی مقاله

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما