مقدمه

روانشناسان بر این باورند هر آن چیزی که باعث احساس خوشایند شخص شود می­تواند اعتیادآور باشد و تنها به مصرف مواد محدود نمی­شود. هر زمان یک عادت رفتاری به یک اجبار تبدیل شود اعتیاد بروزکرده است. حال آن رفتار می­تواند از مصرف مواد تا پرسه زدن در اینترنت و فضای مجازی باشد (آرشلو، ۱۳۸۵). درآخرین ویرایشDSM5، اختلالات رفتاری ناشی از کاربری اینترنت به عنوان بیماری که نیاز به پژوهش­های بیشتر دارد معرفی شده است (انجمن روانشناسی آمریکا^[1]، 2023). استفاده افراطی و بدون برنامه از اینترنت سبب بروز وابستگی شدید به این تکنولوژی می­شود. اعتیاد به اینترنت، مانند هر نوع اعتیاد دیگری دارای اثرات منفی بر روان، موفقیت تحصیلی و شرایط زندگی فرد است (دهقانی و زارعی محمودآبادی، ۲۰۱۸ ). برطرف کردن وابستگی به اینترنت همچون وابستگی به  مواد آسان نیست و نیاز به مداخلات روانی، انگیزشی و گاهی دارویی دارد (کاس و لوپز- فرناندز^[2]، ۲۰۱۶). اعتیاد به اینترنت به استفاده بیش ازحد فرد از اینترنت در زندگی اطلاق می­گردد (ژانگ^[3] و همکاران  ،۲۰۲۰). برخی پژوهشگران نیز آن را نوعی اختلال رفتاری می­داننـد، به گونه­ای کـه فـرد را دچـار نوعـی وابسـتگی روانـی کـرده و در انجـام کارهای روزانه­ی وی مشـکلاتی را ایجـاد می­نمایـد ( سئوک^[4] و همکاران، 2018). حجـم رو به رشـد تحقیقـات صورت گرفتـه حاکی از این اسـت که اعتیاد بـه اینترنـت، نوعـی اختـلال روانشـناختی-اجتماعی محسـوب (ژانگ و همکاران ، ۲۰۲۰ ؛ دای^[5] و همکاران ، ۲۰۲۰). و منطبـق بـا راهنمـای تشـخیصی وآمـاری اختلالهـای روانـی در مجموعـه اختـلال کنتـرل تکانـه معرفـی گردیـده اسـت (چو^[6] ، ۲۰۱۸).

 رشـد روزافـزون اسـتفاده از اینترنـت و پیامدهـای منفـی روانـی کـه به همـراه دارد، آن را به عنـوان یکـی از مهمتریـن اعتیادهـای رفتـاری قلمـداد کـرده اسـت (یائو^[7] و همکاران، ۲۰۲۰) و در مطالعـات متعـدد، ارتبـاط بیـن اعتیـاد بـه اینترنـت بـا اسـترس (ساماها^[8] و همکاران ، ۲۰۱۹ ؛ چن^[9] و همکارارن، ۲۰۱۷ )، اضطـراب و افسـردگی (سکی^[10] و همکاران ، ۲۰۱۹ ؛ لی^[11] و همکاران ، ۲۰۱۶) و تنیدگی تحصیلی (جان و چوئی^[12] ، ۲۰۱۵( و اضطراب اجتماعی (یوسنز و یوزر^[13] ، ۲۰۱۸؛ لای^[14] و همکاران ، ۲۰۱۵)  و احساس تنهایی ( شی و همکاران^[15] ،  ۲۰۱۷ ، یائو ژانگ^[16] ، ۲۰۱۴)،­ (رجب زاده و همکاران ،۲۰۱۶ ، زربخش-بحری و همکاران ، ۲۰۱۲) تأییـد شـده اسـت. هـر چنـد تاثیـر فنـاوری اینترنـت می­توانـد عامـل اساسـی در رشـد آموزشـی و پژوهشـی یـک دانشـگاه و گسـترش آن باشد (منتی موهب  و ذوالقدر،۲۰۱۱ ، شعبانی­نیا  و توکلی­پور،  ۲۰۰۶ ). اینترنـت راه­هـای جدیـدی بـرای انتقـال اطلاعـات فراهـم کـرده اسـت (بی بائی^[17]، ۲۰۰۳). لیکـن میـزان اسـتفاده از اینترنـت در بیـن دانشـجویان کشـورهای مختلـف جهـان شـیوع گسـترده­ای داشـته است (دای^[18]و همکاران، ۲۰۱۹، تانگ^[19] و همکاران ، ۲۰۱۸ اناند^[20] و همکاران ، ۲۰۱۸ ؛ چرن و هوآنگ^[21]، ۲۰۱۸). در دههی اخیـر ایران نیـز شـاهد رشـد چشـمگیری در ایـن زمینـه بـوده اسـت ( عبدالپور و همکاران ، ۲۰۱۹). نتایـج پژوهش­هـای انجام شـده داخلـی، حکایـت از میـزان شـیوع بـالای اعتیـاد بـه اینترنـت در بیـن دانشـجویان دارد (ابراهیمی و همکاران، ۲۰۱۸، دوستی ایرانی و همکاران، ۲۰۱۷، خطیب زنجانی و آگاه هریس، ۲۰۱۴). در زمینه پیامدهـای منفـی ناشـی از اعتیـاد بـه اینترنـت دانشـجویان هشـدار داده شـده اسـت (لین^[22] و همکاران ، ۲۰۱۹). لـذا یکـی از راه­هـای مقابلـه بـا تأثیـرات و پیامدهـای منفـی اسـتفاده از اینترنـت، شناسـایی عوامـل روانشـناختی و رفتـاری مرتبـط بـا آن اسـت کـه می­توانـد بـر وسـعت مشـکلات ناشـی از آن دامـن بزنـد (گائو^[23] و همکاران،۲۰۲۰).

یکی از متغیرهایی که با اعتیاد به اینترنت رابطه دارد احساس تنهایی می­باشد، طبـق سـوابق تجربـی، احسـاس تنهایـی، نقـش واسـطه­ای درخصـوص ارتبـاط متغیرهـای روانشـناختی بـا اعتیـاد بـه اینترنـت دارد. در یـک مطالعـه، ارتبـاط بیـن عملکـرد خانـواده و میـزان اسـتفاده از اینترنـت بـا میانجی­گـری احسـاس تنهایـی تأیید شد ( شی^[24] و همکاران، ۲۰۱۷). عاطفـه مثبـت نشـان دهندۀ تعامـلات لذت بخـش فـرد بـا محیـط اسـت کـه بـه تبـع آن، فـرداحسـاس فعال بـودن و شور و اشـتیاق دارد. درحالیکـه عاطفـه منفـی حاکـی ازتعامـلات منفـی با محیط و آشـفتگی ذهنی سـطح بالا برای فـرد بـوده و بـا اسـترس­ها و فراوانـی رویدادهـای نامطلـوب مرتبـط اسـت ( لپارت^[25] ،۲۰۲۰). درنتیجـه چنیـن افـرادی، به دلیـل ناتوانـی خـود بـرای تحمـل هیجان­هـای منفی بـا دوری از روابط اجتماعی به سـمت فضـای مجـازی و اسـتفاده زیاد از اینترنـت گرایـش می­یابنـد ( لانگ استریت^[26] و همکاران،۲۰۱۰). 

هیجانـات منفـی نقـش مهمـی بـر افزایـش احسـاس تنهایـی در افـراد داشـته ( اسمیت^[27] وهمکاران ،۲۰۱۹). و پیشـینه­ی­ تجربـی نیـز تاثیـر کاهش روابط بین فردی و حمایت اجتماعی ادراک شـده را در گرایش بزرگسـالان و دانشـجویان به سـمت اعتیاد به اینترنـت گـزارش کرده­انـد (کارر و آکدمیر^[28]، ۲۰۱۹ ؛ لی^[29] و همکارارن، ۲۰۱۸؛  مو^[30] و همکاران ، ۲۰۱۸). فنـاوری بـا جایگزیـن کـردن ارتباطـات مجـازی بـه جـای روابـط چهره ­به­ چهـره ،به ویـژه دردهه­ی اخیـر، احسـاس تنهایـی را بیـن دانشـجویان فراگیـر کـرده اسـت (جارادات ^[31] ،۲۰۲۰). احسـاس تنهایـی حـس ناخوشـایندی اسـت کـه افـراد به هنـگام درک فاصلـه بیـن روابـط اجتماعـی مطلـوب و موجـود تجربـه می­کننـد (دکا ^[32] ، ۲۰۱۷). عدم دلبسـتگی بـه دیگـران به هنـگام مواجهـه بـا مشـکلات و برخـورداری ازعاطفـه منفـی منجـر بـه احسـاس تنهایـی در افـراد می­شود (کارابابا^[33] ،۲۰۲۰). کارتزر و هگرل^[34] (2008) دریافتند که استفاده  بیشتر از اینترنت با افزایش  تنهایی، افسردگی و عقب­نشینی از زندگی واقعی رابطه دارد.

یکی دیگر از متغیرهایی که با اعتیاد به اینترنت رابطه دارد اضطراب اجتماعی است که با اعتیاد به اینترنت رابطه­ای چرخه­ای دارند. به این معنا که افراد دارای اضطراب اجتماعی بیشتر به اعتیاد به اینترنت روی می­آورند و همین اعتیاد به خاطر دور کردن آنها از مردم در دنیای واقعی مضطرب­تر می­سازد. در واقع با امکان ناشناس ماندن در اینترنت، فرد می­تواند نیازهای ارتباطی خود را برطرف سازد در حالی ­که نیاز به افشاگری ندارد و می­تواند رازهایش را حفظ کند (موستی­وکورسانو^[35]،۲۰۱۹). تحقیقات مختلفی چون (لی و استاپینسکی^[36]،۲۰۱۲؛ یوسنز و یوزر^[37]، ۲۰۱۸؛ یه، چنگ^[38]، ژای و لیو^[39]،۲۰۲۱)ُ، نشان داد که برای افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی، ارتباط از طریق اینترنت نسبت به تماس مستقیم آسان­تر است و امکان ناشناس ماندن را به عنوان دلیل اعلام کردند. یافته­های این تحقیقات همچنین نشان داد که اضطراب اجتماعی، عدم قدرت شخصی، اضطراب و افسردگی می­تواند به میزان استفاده از اینترنت مرتبط باشد. اعتیاد به اینترنت با اختلالات گوناگونی نظیر افسردگی، اضطراب، بیش فعالی و پرخاشگری همبودی دارد (فنگ، ما وزونگ^[40]، ۲۰۱۹، و جورجنسون و سیاووین^[41]، ۲۰۱۶).

  یکی دیگر از عواملی که با اعتیاد به اینترنت رابطه دارد هیجان­خواهی است (خانجانی، فخرائی و بدری، ۱۳۹۰). از نظر زاکرمن رفتار هیجان­خواهی نوعی نیاز به احساسات و تجربیات جدید، گوناگون و پیچیده است و شخص دارای چنین رفتاری حاضر است برای به دست آوردن این­گونه تجربیات به اعمال مخاطره­آمیز اجتماعی فیزیکی اقدام کند (ذوالفقاری زعفرانی و کلانتری، 1395). هیجان­خواهی می­تواند بر رفتار، ویژگی­ها و اولویت­های افراد اثر بگذارد. افراد دارای هیجان­خواهی به فعالیت­هایی می­پردازند که با  تحرک و انگیزش زیادی همراه است (زارعی و غیبی، 1397). کو و وون^[42]، (2014) در یک فرا تحلیل در خصوص مطالعات انجام شده در زمینه اعتیاد به اینترنت به این نتیجه دست یافتند که اندازه اثر عوامل درون فردی در اعتیاد به اینترنت بیشتر از عوامل برون فردی است. هیجان­خواهی و تنظیم هیجانات از جمله عوامل درون فردی بود که دروابستگی به اینترنت نقش مؤثری داشت (کو و وون، ۲۰۱۴). در همین راستا مظاهری نجات فرد و حسینی ثابت (2017) نشان دادند که هیجان­خواهی هم به صورت مستقیم و هم به صورت غیرمستقیم بر اعتیاد به اینترنت تأثیر دارد. سیز^[43] (2014) نشان داد که ۴۵ درصد از واریانس اعتیاد به اینترنت از طریق هیجان­خواهی و جنسیت تبیین می­شود. افراد هیجان­خواه برای به دست آوردن سطح برانگیختگی بهینه دست به کارهای مختلفی می­زنند. آنها با افراد مختلفی معاشرت می­کنند، نه به دلیل این که بر دیگران تأثیر بگذارند، بلکه به دنبال تحریک هستند (چابکی و همکاران، ۱۳۹۹). تحقیقات متعددی در زمینه ارتباط سوء مصرف مواد با ساختار شخصیتی در ایران انجام شده است که از هیجان­خواهی به عنوان عامل مستعد کننده سوءمصرف مواد حمایت کرده­اند. با توجه به اینکه تاکنون پژوهشی با این عنوان انجام نشده است پژوهش حاضر به دنبال پاسخگویی به این سوال است که آیا احساس­تنهایی، اضطراب اجتماعی و هیجان­خواهی می­تواند نقش تعیین­کننده­ای در پیش­بینی اعتیاد به اینترنت دانشجویان داشته باشد؟

روش

روش پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی می­باشد. جامعه آماری دانشجویان دختر و پسر خوابگاهی دانشگاه دولتی نیشابور ۹۰۰ نفر در سال تحصیلی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ در سیزده رشته تحصیلی مهندسی پزشکی ، تربیت بدنی ، مهندسی نساجی ، آموزش زبان انگلیسی، ادبیات زبان انگلیسی، ادبیات  فارسی، تاریخ اسلامی، نقاشی، ارتباط تصویری گرافیک، جامعه شناسی، ریاضی و فیزیک بودند. نمونه آماری با استفاده از روش نمونه­گیری خوشه­ای تصادفی چند مرحله­ای و به حجم ۲۶۹  دانشجوی دختر و پسر بر حسب جدول تعیین حجم نمونه کرجسی- مورگان انتخاب شد. برای نمونه­گیری از رشته های موجود در دانشگاه، پنج رشته علوم انسانی، تجربی و ریاضی، هنر، زبان انگلیسی به تصادف انتخاب شد. معیار ورود به پژوهش شامل دانشجوی دختر و پسر بودن و ابراز رضایت به شرکت در پژوهش بود. معیار خروج از پژوهش شامل عدم تمایل به همکاری بود و در نهایت ۵۹ پرسشنامه به دلیل عدم پاسخگویی یا نقص در پاسخگویی از بررسی کنار گذاشته شد و در نتیجه پرسشنامه ۲۱۰ آزمودنی ( ۱۳۸ دختر و۷۲  پسر) تحلیل شد.

داده­ها در نرم افزار spss نسخه 26 با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. شاخص­هایی مانند میانگین و انحراف معیار در سطح توصیفی محاسبه شد. همچنین از آزمون کلموگروف اسمیرونف جهت نرمال بودن داده­ها و آزمون ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون به روش گام به گام در سطح استنباطی استفاده شد. مقدار05/0 ≤ p از نظر آماری معنادار در نظر گرفته شد.

ابزارهای پژوهش

الف) پرسشنامه اعتیاد به اینترنت^[44] :(IAT)تست اعتیاد به اینترنت توسط کیمبرلی یانگ (1998) ساخته شده است. این پرسشنامه دارای ۲۰ سوال بوده و هدف آن سنجش میزان اعتیاد به اینترنت در افراد مختلف می باشد. طیف پاسخ­دهی آن به صورت لیکرت بوده و دارای پنج درجه می­باشد، (بندرت۱، گاهی اوقات۲،اغلب۳، بیشتر اوقات۴، همیشه۵) بنابراین برای بدست آوردن امتیاز کلی پرسشنامه حاصل جمع امتیازات داده شده توسط پاسخ دهنده به تک تک سوالات پرسشنامه را با هم جمع می­کنیم. نمره بدست آمده نمره کلی پرسشنامه بوده و دامنه­ای از ۲۰ تا ۱۰۰ را خواهد داشت. بدیهی است که هر چه این نمره بالاتر باشد، بیانگر اعتیاد بالاتر فرد به اینترنت خواهد بود و بر عکس جمع نمرات بین ۲۰ تا ۴۹ عدم اعتیاد به اینترنت جمع نمرات بین۵۰ تا ۷۹ در معرض اعتیاد به اینترنت، جمع نمرات بین ۸۰ تا ۱۰۰ اعتیاد به اینترنت می­باشد. روایی و پایایی این پرسشنامه استاندارد است و روایی و پایایی آن  با آلفای کرونباخ ۹/۰ گزارش شده است (بحری، صادق مقدم، خدادوست، محمدزاده و بنفشه، 1390).

ب) پرسشنامه هیجان­خواهی زاکرمن^[45]: از شکل چهارم مقیاس هیجان­خواهی ماروین زاکرمن اقتباس شده است، در سال ۱۹۷۸ توسط ماروین زاکرمن تهیه و طراحی شده است مقیاس هیجان­خواهی زاکرمن با تغییرات بسته به فرهنگ شامل ۴۰ ماده دو عبارتی است پرسشنامه این مقیاس در دو صفحه در اختیارآزمودنی قرار می‌گیرد که شامل ۴۰ ماده از ۱ تا ۴۰ با دو عبارت الف وب در هر ماده است. واریانس کل سوالات برابر با ۵۷۷۲/۸ واریانس کل تست ۹۳/۳۸، میانگین تست۰۲/۲۱، انحراف استاندارد مقیاس۲۴/۶، اعتبار کل تست ۷۸۱/۰، و خطای استاندارد کل تست برابر۹۲/۲، است. عامل۱ روی ماده‌های ۲، ۳، ۴، ۵، ۷، ۱۱،۸، ۱۲، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۲، ۲۴، ۲۶، ۲۹،۳۰، ۳۲، ۳۳ ۳۴، ۳۵، ۳۷، ۳۸، ۳۹ و ۴۰ متمرکز است. نام این عامل، عامل هیجان­خواهی است که بیشترین ماده‌های مقیاس را به خود اختصاص داده است. این مقیاس یک مقیاس تک عاملی است که بار هیجان­خواهی (عامل اول) بر روی ۲۶ ماده از ۴۰ ماده مقیاس قرار دارد. ماده‌های ۱۰، ۱۵، ۱۷، ۲۰، ۲۲، ۲۶، ۳۰، ۳۵، ۳۷، ۳۸ عامل دوم را می‌سنجد. یعنی ۱۰ ماده از ۴۰ ماده مقیاس به عامل دوم اختصاص یافته است. نام این عامل تجربه­طلبی است. عامل سوم، ماده‌های ۶، ۷، ۸، ۲۰، ۲۶ را در بر دارد. این عامل شامل ۵ ماده است. یعنی ۵ ماده از کل نسبت به این عامل اختصاص یافته است. نام این خرده عامل ماجراجویی است. عامل چهارم که شامل ماده‌های ۱، ۲، ۱۳، ۱۴، ۲۶، ۲۸ است، ۶ ماده از کل ماده ها را می‌پوشاند نام این خرده عامل، ملال­پذیری، است. عامل پنجم ماده‌های ۲، ۴، ۲۱، ۳۰، ۳۸ را در بر دارد، که ۵ ماده از کل ماده‌های تست را پوشش می‌دهد. نام این خرده عامل، تنوع­طلبی است عامل ششم که ماده‌های ۲۵، ۲۸ را می‌پوشاند، ۲ ماده، از کل ماده‌های تست را به خود اختصاص داده است. نام این خرده عامل گریز ­از­ ­­­بازداری است (محوی شیرازی، 1384).

ج) پرسشنامه اضطراب در تعاملات اجتماعی^[46]: مقیاس اضطراب در تعاملات اجتماعی توسط متیک و کلارک در سال ۱۹۸۹ ساخته شده است. این پرسشنامه یک ابزار خودگزارشی ۲۰ آیتمی است که بر روی مقیاس لیکرت ۵ درجه ای نمره گذاری می­شود. ضریب آلفای کرونباخ بین ۹۰/۰-۸۵/۰ گزارش شده است و پایایی آزمون – بازآزمون در فاصله­ی 2 هفته ۸۶/۰گزارش شده است (متیک و کلارک، ۱۹۸۹). در ایران ضریب آلفای کرونباخ و پایایی آزمون به ترتیب ۹۰/۰ و ۷۹/۰گزارش شده است (طاولی و همکاران، ۲۰۱۲ )

د) پرسشنامه احساس تنهایی (UCLA)^[47]: پرسشنامه احساس­تنهایی توسط( راسل و پیلوا و کورتونا ) در سال ۱۹۸۰ ساخته شد که شامل۲۰ سوال و به صورت ۴  گزینه ای ،۱۰ جمله منفی و ۱۰جمله مثبت است. در این پرسشنامه هرگز امتیاز (۱)، به­ندرت امتیاز (۲)،گاهی امتیاز (۳)و همیشه امتیاز (۴) دارد ولی امتیاز سوالات ۱، ۵، ۶، ۹، ۱۰، ۱۵، ۱۶، ۱۹، ۲۰ برعکس است یعنی هرگز (۴)، به­ندرت(۳)،گاهی (۲) و همیشه امتیاز (۱) را دارد .دامنه نمره ها بین ۲۰ (حداقل )و ۸۰ (حداکثر ) است. بنابراین میانگین نمره ۵۰ است .نمره بالاتر از میانگین بیانگر شدت بیشتر تنهایی است. پایایی این آزمون در نسخه جدید تجدید نظر شده 78/0 گزارش شد. پایایی آزمون به روش باز آزمایی توسط راسل ، پیلوا و فرگوسن (۱۹۸۷) ۸۹٪ گزارش شده است. گرواند، عبدالهی مقدم و سبزیان (1401) آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه را 97/0 به دست آوردند.

یافته‌ها

ابتدا شاخص­های توصیفی متغیرها و بررسی نرمال بودن متغیرها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج در جدول 1 نشان داده شده است.

جدول 1. شاخص­های توصیفی و نتایج نرمال بودن متغیرها

در ادامه ماتریس همبستگی متغیرهای مورد مطالعه در جدول 2 ارائه شد.

جدول 2 . ماتریس همبستگی اعتیاد به اینترنت، احساس تنهایی، اضطراب اجتماعی، هیجان­خواهی

برای بررسی نقش هیجان­خواهی، احساس­تنهایی و اضطراب­اجتماعی از تحلیل رگرسیون به روش  گام به گام استفاده شد. یکی از پیش فرض های این تحلیل استقلال مشاهدات می­باشد. شاخص دوربین واتسون برای این منظور مورد محاسبه قرار گرفت که مقدار آن۰۵۲/۲ به دست آمد با توجه به حجم نمونه و تعداد متغیرهای پیشبین این میزان مورد قبول است به این معنا که شرط استقلال برقرار است. همچین بر اساس شاخص تورم واریانس  (کمتر از 10) و تلورانس (بیشتر از 2/0) هم­خطی بین متغیرها وجود ندارد. به این صورت که تمام مولفه های متغیرهای مورد مطالعه به عنوان پیش بین معرفی شدند و به روش رگرسیون گام­به­گام هرکدام که شرط ورود داشتند وارد معادله می­شدند. در هر گام تنها یک مولفه می­توانست ورود یابد. مولفه­هایی احساس تنهایی, اضطراب اجتماعی, هیجان­خواهی در گامهای اول، دوم و سوم وارد معادله شدند. سایر مولفه ها شرط ورود را برآورده نکردند بنابراین نتوانستند وارد معادله شوند. به بیان دیگر نتایج حکایت از آن داشت که در گام اول احساس تنهایی وارد معادله شده  ٪۸ از واریانس را تبیین نمود. در گام دوم اضطراب­اجتماعی وارد معادله شده که در مجموع  ۹٪ از واریانس را تبیین نمودند. و در نهایت در گام سوم هیجان­خواهی وارد معادله شده و در مجموع سه متغییر ۱۱٪  از واریانس اعتیاد به اینترنت را تبیین نمودند. ضرایب رگرسیون در گام آخر در جدول زیر ارائه شده است.

جدول 3. خلاصه مدل رگرسیون اعتیاد به اینترنت بر اساس احساس تنهایی، اضطراب اجتماعی و هیجان­خواهی در گام آخر

جدول 4 . ضرایب رگرسیون اعتیاد به اینترنت بر اساس احساس تنهایی، اضطراب اجتماعی و هیجان­خواهی در گام آخر

نتایج جدول رگرسیون نشان می دهد احساس تنهایی با ضریب بتا 19/0، اضطراب اجتماعی با ضریب بتا 187/0 و هیجان خواهی با ضریب بتا 13/0 توانایی پیش بینی اعتیاد به اینترنت در دانشجویان را دارند (05/0 > P) .

بحث و نتیجه­گیری

پژوهش حاضر با هدف پیش­بینی اعتیاد به اینترنت بر اساس اضطراب­اجتماعی، احساس­تنهایی و هیجان­خواهی انجام شد. یافته­های پژوهش نشان داد که رابطه­ی معناداری بین احساس­تنهایی با اعتیاد به اینترنت وجود دارد. یافته­های این پژوهش با یافته­های (ماهونی[48] و همکارارن ، ۲۰۱۹)؛ ( اسمیت[49] و همکاران، ۲۰۱۹)؛ ( جارادات[50] ،۲۰۲۰)؛ (کارر،  وآکدمیر[51]، ۲۰۱۹؛ لی[52]و همکاران ۲۰۱۸؛ مو[53] و همکاران ، ۲۰۱۸) همسو است. در تبیین یافته­های حاضر می­توان گفت: فنـاوری بـا جایگزیـن کـردن ارتباطـات مجـازی­ بـه جـای روابـط چهره­به­چهـره، به ویـژه دردهـه­ی اخیـر، احسـاس­تنهایـی را بیـن دانشـجویان فراگیـر کـرده اسـت ( جارادات [54] ،۲۰۲۰). افـرادی کـه عاطفـه­ی منفی دارند، با اسـتفاده بیش ازحد از اینترنـت و دوری از روابـط بـا اطرافیـان، نسـبت بـه افـراد دارای عاطفـه­ی مثبـت، احسـاس تنهایـی بیشـتری دارند.  بـه نظـر می­رسـد احسـاس­تنهایـی که ناشـی از وجـود عاطفـه­ی منفـی در برخـی از دانشـجویان اسـت، تأثیـرات مسـتقیم و غیرمسـتقیمی بـر میـزان اسـتفاده آنهـا از اینترنـت داشـته باشـد. پیشـینه­ی تجربـی نیـز تاثیـرکاهش روابط بین فردی و حمایت اجتماعی ادراک شـده را در گرایش بزرگسـالان ودانشـجویان به سـمت اعتیاد به اینترنـت گـزارش کرده­انـد.

یافته­ی دیگر پژوهش نشان داد که رابطه معناداری بین اضطراب ­ا­جتماعی و اعتیاد به اینترنت وجود دارد. یافته­های این پژوهش با یافته­های (موستی­ وکورسانو[55]، ۲۰۱۹)؛ ( یوسنز و یوزر[56]، ۲۰۱۸)؛ (یه، چنگ، ژای و لیو[57]، ۲۰۲۱)؛ (جویسوال[58] و همکارانش،۲۰۲۰)؛ (غلامیان، شهبازی و حسنزاده،۲۰۱۷) همسو می­باشد. یافته پژوهش حاضر را می­توان اینگونه تبیین نمود افراد دارای اضطراب اجتماعی بیشتر به اعتیاد به اینترنت روی می­آورند و همین اعتیاد به­خاطر دور کردن آنها از مردم در دنیای واقعی مضطرب­تر می­سازد. در واقع با امکان ناشناس ماندن در اینترنت، فرد می­تواند نیازهای ارتباطی خود را برطرف سازد در حالی که نیاز به افشاگری ندارد و می­تواند رازهایش را حفظ کند (موستی­وکورسانو[59]، ۲۰۱۹).

افراد دچار اضطراب­اجتماعی در بستر مجازی می­توانند بر ترسشان برای تعامل غلبه کنند. استدلال دیگری نیز وجود دارد که بیان می­کند کاربران «چت» اشخاصی هستند که از اجتماع بیمناک می­باشند و ممکن است از اینترنت به عنوان یک شکل از رویکرد اجتماعی کم خطر و یک فرصت برای تمرین رفتار اجتماعی و مهارت­های ارتباطی که ممکن است برای بهبود تعاملات چهره­به­چهره و محیط اجتماعی به آنها کمک کند، استفاده کنند (آژر[60]و همکاران، ۲۰۱۴).

یافته دیگر پژوهش نشان داد رابطه معناداری بین هیجان­خواهی و اعتیاد به اینترنت وجود دارد. یافته­های پژوهش حاضر با یافته­های (چابکی و همکاران،۱۳۹۹)؛ (زارعی و غیبی، ۱۳۹۷)؛ (مظاهری نجات فرد و حسینی ثابت، ۲۰۱۷)؛ (کو و وون[61]، ۲۰۱۴) همسو است. در تبیین یافته­های حاضر می­توان گفت افرادی که بیش از حد از اینترنت استفاده می­کنند افرادی تنها، خسته، افسرده، بدون عزت نفس و درونگرا هستند (شیهان[62]، ۲۰۰۲).  همچنین افرادی که احساس تنهایی می­کنند و کسانی که بیشتر می­خواهند از دیگران فرار کنند از وب­سایت­ها استفاده می­کنند. از طرفی کسانی که هیجان­جو و ریسک­پذیرترند در مقایسه با کسانی که هیجان­جویی کمتری دارند، محیط اینترنت و شیوه­ی ارتباطی آن را صحیح­تر می­بابند و تمایل به کشف ناشناخته­های بیشتری دارند، آنها احتمالا اینترنت را روشی می­یابند که با آن می­توانند سطح برانگیختگی زیادشان را ارضا کنند، از سویی چون ناشناخته می­مانند از تبعات احتمالی آن مصون می­مانند (سلطانی، فولادوند، فتحی آشتیانی،۱۳۸۹).

این پژوهش مانند هر پژوهش علمی دیگر با محدودیت­هایی مواجه بود از جمله اینکه یافته­های این پژوهش حاصل اطلاعات گردآوری شده از طریق پرسشنامه­های خودگزارش­دهی در جامعه محدود به دانشجویان دانشگاه دولتی نیشابور بود. لذا توجه به این نکته در تعمیم دهی نتایج به گروه­های دیگر نیز حائز اهمیت است. از این رو انجام دادن پژوهش­های مشابه در میان جامعه متفاوت و مقاطع مختلف تحصیلی ضرورت می­یابد. همچنین استفاده از ابزارهای مختلفی مثال مشاهده، مصاحبه و درجه بندی رفتار دانشجویان بر قابلیت اعتماد نتایج پژوهش خواهد افزود. بیشتر پژوهش­ها در مورد رابطه اعتیاد به اینترنت با احساس­تنهایی، اضطراب­اجتماعی و هیجان­خواهی مطالعات مقطعی بوده است. نظر به اینکه در مطالعات طولی می­توان رابطه اعتیاد به اینترنت و اطلاعات از وضعیت گذشته فرد را به عنوان عوامل تعیین­ کننده اعتیاد به اینترنت دانشجویان بررسی کرد، لذا پیشنهاد می­شود با استفاده از مطالعه­ی طولی، رابطه اعتیاد به اینترنت با احساس­تنهایی، اضطراب­اجتماعی و هیجان­خواهی بررسی شود تا تعمیم پذیری بیشتری برای یافته­های این خط پژوهش تامین گردد. با توجه به آنکه سلامتی افراد، یکی از موضوعات مهم جوامع بشری است، زیرا وجود افرادی که از لحاظ جسمی، روانی و اجتماعی، سالم باشند برای توسعه و پیشرفت یک جامعه از شاخص­های مهم توسعه در جامعه قلمداد می­شود، به همین دلیل بررسی عوامل مؤثر بر سلامتی افراد اهمیت زیادی دارد. لذا پیشنهاد می­شود از طریق جذب دانشجویان در تشکل­های محلی و غیردولتی روحیه مشارکت و همکاری در آنها ارتقاء یابد. همچنین مشاوره گروهی و فردی با دانشجویانی که از نظر شاخص­های اضطراب­اجتماعی و احساس­تنهایی در سطح بالایی هستند با هدف مداخله برای کاهش آسیب­ها و آموزش دادن به آن­ها برای تغییر شرایط می­تواند در کاهش اعتیاد به اینترنت در جامعه مؤثر باشد.

تضاد منافع: نویسندگان هیچ گونه تضاد منافع را در مطالعه اعلام نکرده­اند.

حامی مالی: نویسندگان اذعان می­کنند که هیچ گونه حمایت مالی برای تمام مراحل مطالعه، نگارش و انتشار مقاله دریافت نکرده­اند.

تشکر و قدردانی: نویسندگان از دانشجویان دنشگاه دولتی نیشابور که در اجرای پرسشنامه همکاری و مساعدت نمودند کمال تشکر را دارند.

[1]. American Psychological Association

[2]. Kuss & Lopez- Fernandz

[3]. Zhang & et al.

[4].  Seok & et al

[5]. Di & et al

[6]. Chou

[7]. Yao & et al

[8]. Samaha & et al

[9]. Chen & et al

[10] . Seki & et al

[11]. Li al

[12] . Jun & Choi

[13]. Yücens & Üzer

[14].  Li al

[15]. Shi et al

[16]. Yao Zhong

[17]. Bbaee

[18]. Di et al

[19]. Tang et al

[20] . Anand et al

[21]. Chern & Huang

[22]. Lin et al

[23]. Gao et al

[24]. Shi et al

[25]. Lepart et al

[26]. Longstreet et al

[27]. Smith et al

[28]. Karaer & Akdemir

[29]. Lei & et al

[30].  Mo & et al

[31]. Jaradat

[32]. Deka

[33]. Karababa

[34]. Kratzer & Hegerl

[35]. Musetti & Corsano

[36]. Lee & Stapinski

[37].Yücens & Üzer

[38]. Ye, Cheng

[39]. Zhai, & Liu

[40]. Feng, Ma & zhong

[41]. Jorgenson & Hsiao

[42]. Koo & Kwon

[43]. Siyez

[44]. Internet Addiction Test (IAT)

[45]. Zuckerman sensation seeking Test

[46] .Anxiety questionnaire in social interactions

[47] .Loneliness scale UCLA

[48] . Mahoney & et al

[49] . Smith & et al

[50]. Jaradat

[51]  .Karaer & Akdemir

[52] . Lei & et al

[53]  .Mo & et al

[54]. Jaradat

[55] .Musetti and Corsano

[56].Yücens & Üzer

[57]. Ye, Cheng, Zhai & Liu

[58] .Jaiswal

[59] .Musetti and Corsano

[60]  .Azher

[61] .Koo & Kwon

[62] . Sheehan