مقدمه

دانش آموزان ظرفیت های مهمی دارند که شکوفاسازی آنها شرط لازم و اساسی موفقیت و توسعه جوامع امروزی است، (اکوا و کاتز[1]، 2020). با پیشرفت و توسعه علم و فناوری، استفاده از تلفن همراه افزایش یافته و به عنوان یک رسانه پرکاربرد در بین مردم، امکانات بسیاری را فراهم آورده است(کیو^[2] و همکاران، 2023). با وجود نقش اساسی تلفن هوشمند درتسهیل زندگی، استفاده بیش از حد از آن می تواند منجر به اعتیاد به گوشی هوشمند شود(حاسان و همکاران، 2023). به طور کلی، با افزایش روز افزون استفاده از تلفن همراه (کیو و همکاران، 2023(، دانش‌آموزان تمایل دارند روابط اجتماعی خود را از طریق تعامل با دیگران از طریق فناوری‌های مختلف همزمان یا ناهمزمان، از جمله استفاده از گوشی هوشمند حفظ کنند. همچنین، دانش‌آموزان از برقراری ارتباط از طریق پیام‌رسانی فوری، که در آن پاسخ‌ها به سرعت ارائه می‌شوند، طرفداری می‌کنند. با این حال، برای این نوع تعامل، دانش‌آموزان باید دانش و مهارت‌های مرتبط با گوشی‌های هوشمند یا فناوری‌های مرتبط را که بر روابط اجتماعی تأثیر می‌گذارد، توسعه دهند. شواهد در مورد استفاده از تلفن های هوشمند توسط دانش آموزان مدارس متناقض است. برخی از مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از گوشی‌های هوشمند می‌تواند به دانش‌آموزان در ایجاد روابط اجتماعی و حفظ سلامت روانی خود کمک کند، و یافته‌هایی را ارائه کرده‌اند که از استفاده دانش‌آموزان از گوشی‌های هوشمند در مطالعاتشان حمایت می‌کند. دیگران با استفاده از تلفن های هوشمند در این جمعیت دانش آموزی مخالفت کرده اند و معتقدند که می تواند مانع رشد و توسعه شود (کانگ^[3] و جونگ^[4]، 2014).

از طرفی، رفتار استفاده از گوشی هوشمند یکی از جنبه‌های حیاتی در زندگی مدرن امروزه است که تأثیر بسزایی بر سبک زندگی و رفتارهای افراد دارد. با پیشرفت فناوری و گسترش گوشی‌های هوشمند، افراد برای ارتباط، کارهای روزمره و به دست آوردن اطلاعات از این وسیله استفاده می‌کنند. اما اهمیت رفتار استفاده از گوشی هوشمند در ویژگی‌های مثبت و منفی زیادی دیده می‌شود. از یک سو، استفاده هوشمندانه از این ابزار می‌تواند به افزایش بهره‌وری، ارتقاء ارتباطات اجتماعی و تسهیل در دستیابی به اهداف شخصی کمک کند. از سوی دیگر، رفتار ناهوشمند استفاده از گوشی هوشمند ممکن است منجر به مشکلاتی همچون اعتماد به نفس پایین، اختلال در خواب و اعتیاد به فعالیت‌های آنلاین شود. بنابراین، ضروری است که افراد آگاهی کاملی از الگوهای استفاده خود از گوشی هوشمند داشته باشند و در صورت لزوم، اقدام به اصلاح رفتارهای ناهوشمند کنند. مدیریت موقعیت‌هایی که گوشی هوشمند ممکن است تأثیرگذار باشد و تعادل میان استفاده از این ابزار و سلامت روحی فرد را محافظت کند (الهای و همکاران^[5]، 2017). بنابراین، چنین رفتارهایی می‌تواند به مشکلات دیگری از جمله اعتیاد به اینترنت ، اهمال کاری و افت تحصیلی، دامن بزند(نوری پور و همکاران، 2023).

روابط بین فردی^[6] در دانش‌آموزان می‌تواند به ارتباطات  دانش‌آموزان در محیط مدرسه اشاره داشته باشد. این ارتباطات می‌توانند شامل دوستی، همکاری، رقابت یا حتی تعارض باشند. ارتباطات میان دانش‌آموزان می‌توانند در فرآیند یادگیری و توسعه شخصیت آن‌ها نقش مهمی داشته باشند؛ به عنوان مثال، یادگیری همراه با دوستی و همکاری می‌تواند موجب افزایش میزان انگیزه و تعهد دانش‌آموزان به یادگیری شود. از طرف دیگر، روابط منفی میان دانش‌آموزان می‌تواند منجر به کاهش عملکرد تحصیلی و افزایش مشکلات رفتاری شود. بنابراین، توجه به ارتباطات بین فردی و ارتقاء روابط مثبت در محیط مدرسه می‌تواند در بهبود عملکرد تحصیلی و رشد شخصیتی دانش‌آموزان تأثیرگذار باشد (بخشی و همکاران، 1402). روابط بین فردی  به افراد اجازه می‌دهند یاد بگیرند که چگونه در زمینه‌های خاص به طور مؤثر عمل کنند به عنوان مثال، روابط بین فردی با کیفیت بالا با معلمان، به دانش آموزان کمک می کند تا باورها و ارزش های معلمان را در مورد مدرسه و یادگیری، درونی کنند(کولیه و همکاران^[7]، 2016).

باورهای فراشناختی تأثیر قابل توجهی بر استفاده افراد از تلفن‌های هوشمند دارند. شناخت و درک این باورها می‌تواند به مدیریت بهتر استفاده از این دستگاه‌ها و ایجاد تجربه‌های مثبت‌تر برای کاربران کمک کند. همچنین، آگاهی از این باورها می‌تواند به طراحان و توسعه‌دهندگان تلفن‌های هوشمند کمک کند تا محصولاتی ارائه دهند که با باورها و انتظارات کاربران هماهنگ‌تر باشند. باورهای فراشناختی مرتبط با استفاده از تلفن هوشمند^[8]دردانش‌آموزان شامل مجموعه‌ای از اعتقادات، انتظارات و تصورات است که به تأثیرگذاری این فناوری بر زندگی و یادگیری آن‌ها می‌پردازد.این باورها می‌توانند شامل دیدگاه‌های مثبت مانند استفاده از تلفن هوشمند برای دسترسی به منابع آموزشی و تسهیل فرآیند یادگیری باشد یا دیدگاه‌های منفی مانند تأثیر منفی این دستگاه بر تمرکز و توجه دانش‌آموزان. این باورها می‌توانند توسط عوامل مختلفی از جمله تجربیات شخصی، تأثیرات اجتماعی و شرایط محیطی شکل گرفته و روی رفتار و عملکرد دانش‌آموزان تأثیر بگذارند. این موضوع مورد توجه بسیاری از پژوهش‌های روانشناسی و تعلیم و تربیت بوده است (بارخوس و روده^[9] ، 2007).

آمــوزش ذهن آگاهــی شــکل نوینــی بــرای اســتفاده از رویکــرد شــناختی رفتــاری بــرای کاهــش هیجان هــای منفــی و پاســخ های نگران کننده می باشد(چارنیس[10] و همکاران، 2024). ذهن آگاهی به معنای حضور آگاهانه در لحظه حاضر و درک عمیق از تجربیات ذهنی، احساسات، و وضعیت جسمانی است. این مفهوم بر اساس تکنیک‌ها و تمرین‌هایی چون مدیتیشن و نظارت بر تنفس تأکید دارد که به افراد کمک می‌کند تا از زندگی با آگاهی و حضور ذهنی بیشتری بهره‌مند شوند(شومن- اولیویر^[11] و همکاران، 2020).آموزش ذهن‌آگاهی در دانش‌آموزان به تقویت تمرکز، مدیریت استرس، و بهبود سلامت روان کمک می‌کند. این مهارت‌ها می‌توانند به دانش‌آموزان کمک کنند تا بهتر با چالش‌های تحصیلی و اجتماعی روبرو شوند و احساس آرامش و تعادل بیشتری درزندگی خود داشته باشند. علاوه براین، مهارت‌های ذهن‌آگاهی می‌توانند به بهبود روابط بین‌فردی و تعاملات اجتماعی دانش‌آموزان کمک کنند. دانش‌آموزانی که مهارت‌های ذهن‌آگاهی را تمرین می‌کنند، ممکن است بهتر بتوانند به دیگران گوش دهند، واکنش‌های خود را مدیریت کنند و با هم کلاسی‌ها و معلمان خود تعاملات مثبت‌تری داشته باشند. این مهارت‌ها همچنین می‌توانند به افزایش خودآگاهی و شناخت بهتر از خود منجر شوند، که می‌تواند به تقویت عملکرد تحصیلی و بهبود تجربه کلی دانش‌آموزان در مدرسه منجر شود (قربانی و خلیلیان، 1395). درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی^[12] (MBCT)، حضور ذهن را به عنوان هدف درمان با تمرین هایی مانند توقف تفکر هوشیار و مشاهده غیر قضاوتی افکار خود فرد ادغام می کند. در این روش درمانی، ایده‌های شناخت درمانی (CT) با شیوه‌ها و نگرش‌های مراقبه‌ای مبتنی بر پرورش ذهن آگاهی ترکیب می‌شوند(توماس^[13]، 2016). در این درمان، در سال های اخیر به عنوان یک مداخله غیردارویی برای افرادی که دچار اضطراب، افسردگی و اختلالات مرتبط با استرس هستند، توجه فزاینده ای را به خود جلب کرده است (سگال^[14] و همکاران، 2018). این رویکرد درمانی اصول درمان شناختی رفتاری^[15] (CBT) را با شیوه‌های ذهن آگاهی ترکیب می‌کند و هدف آن افزایش آگاهی افراد از افکار، عواطف و احساسات بدنی خود در لحظه حال بدون قضاوت است (کابات زین^[16]، 2003، 2013). تأثیرگذاری ذهن آگاهی مبتنی بر شناخت درمانی در دانش‌آموزان توسط مطالعات مختلف تأیید شده است. تحقیقات نشان می‌دهد که دانش‌آموزانی که این مهارت را توسعه داده‌اند، قادرند با مشکلات تحصیلی بهتر برخورد کنند و از لحاظ عاطفی بهتر به مشکلات تحصیلی خود پاسخ دهند(ناپولی و کریچ^[17]، 2012).آموزش مهارت‌های ذهن آگاهی به عنوان یک راهکار برای بهبود روابط بین فردی و کنترل باورهای مرتبط با استفاده از تلفن هوشمند دردانش‌آموزان یک موضوع حیاتی و مهم درحوزه توسعه فردی وارتقاء سلامت روانی این گروه سنی می‌باشد (وایلاتی  ریبونی  و همکاران^[18]، 2022).آموزش مهارت‌های ذهن آگاهی می‌تواند به آن‌ها کمک کند تا با بهبود مدیریت استرس، به بهترین شکل با دیگران ارتباط برقرار کنند و در قابلیت‌های فراشناخت اخلاقی خود پیشرفت کنند (چان و همکاران^[19]، 2021). این آموزش می‌تواند تأثیرات قابل توجهی بر روی میزان اعتماد به نفس دانش‌آموزان، کاهش تنش‌ها و افزایش توانایی در تفکر اخلاقی داشته باشد(لی، ان، نگوین، چوی و کیم^[20]، 2017). با توجه به نکات ذکر شده سوال اساسی ای تحقیق این است که آیا آموزش مهارتهای ذهن آگاهی بر روابط بین فردی و باورهای مرتبط به استفاده از تلفن هوشمند در دانش آموزان دختر 13 تا 15 سال اثرگذار است یا خیر؟

روش

پژوهش حاضر ازنـوع آزمایشـی بـا طـرح پیش آزمـون پس آزمـون بـا گـروه گـواه بـود. جامعه آماری پژوهش حاضر را دانش آموزان دختر 13 تا 15 شهر گرگان که در سال 404-1403 مشغول به تحصیل بودند، تشکیل دادند. از بین دانش آموزان تعداد 40  نفر که تمایل به شرکت درمداخله درمانی داشتند، به صورت نمونه گیری دردسترس با توجه به معیارهای ورود انتخاب شده و به صورت تصادفی دردو گروه آزمایش وکنترل (هر کدام 20 نفر) قرار گرفتند. ملاک هـای ورود بـه پژوهـش دارا بودن دانش آموز وداشتن سلامت روانی و وضعیت شناختی بهنجار و ملاک های خروج از پژوهش غیبـت بیـش از دو جلسـه در فراینـد آمـوزش بود. در مرحله پیش آزمون افراد نمونه در هر دو گروه به پرسشنامه اثرات میان فردی چیا و فائو[21] درسال (2011) و باورهای فراشناختی مربوط به استفاده از تلفن هوشمند کاسل^[22] و همکاران (2020)، پاسخ دادند. سپس جلسات آموزشی ذهن آگاهی مبتنی بر شناخت درمانی به شکل گروهی و هفته­ای یک جلسۀ 90 دقیقه‌ای، برگزار گردید. پس از اتمام جلسات آموزشی پرسشنامه ها عینا در مرحله پس آزمون در دو گروه اجرا گردید. دراین پژوهش داده­های به­دست­آمده از پرسشنامه­ها دردو بخش آمار توصیفی و استنباطی مورد پردازش وتحلیل قرار گرفتند. یافته­های توصیفی این پژوهش شامل شاخص­های آماری مانند میانگین و انحراف معیاراست. همچنین جهت بررسی فرضیه­ها از روش آماری از تحلیل کوواریانس چند و تک متغیری(آنکووا) استفاده گردیده است.

ابزارهای پژوهش

برای جمع­آوری داده­ها از ابزارهای زیر استفاده گردید:

الف) پرسشنامه روابط بین فردی چیا و فائو (2011)[23]: پرسشنامه اثرات میان فردی توسط چیا و فائو در سال (2011) به منظور سنجش اثرات میان فردی طراحی و تدوین شده است. پرسشنامه اثرات میان فردی دارای 3 سوال می باشد و بدون مولفه می باشد و بر اساس طیف لیکرت با سوالاتی مانند (معمولاً به دلیل اینکه تجربه خرید ندارم، به توصیه دوستان در خرید محصولات توجه دارم.) به سنجش اثرات میان فردی می پردازد. دامنه امتیاز این پرسشنامه بین 3 تا 15 خواهد بود. هر چه امتیاز حاصل شده از این پرسشنامه بیشتر باشد، نشان دهنده میزان بیشتر اثرات میان فردی خواهد بود و بالعکس. در پروژهش محمدیان و بخشنده (1393) روایی محتوایی و صوری و ملاکی این پرسشنامه مناسب ارزیابی شده است. ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده در پژوهش محمدیان و بخشنده (1393) برای این پرسشنامه بالای 7/0 برآورد شد.            

ب) پرسشنامه باورهای فراشناختی استفاده از تلفن هوشمند[24] (MSUQ): پرسشنامه باورهای فراشناختی مربوط به استفاده از تلفن هوشمند توسط کاسل و همکاران در سال (2020)، به منظور سنجش باورهای فراشناختی مربوط به استفاده از تلفن هوشمند طراحی و تدوین شده است. این پرسشنامه دارای 24 سوال و 3 مولفه شامل، باور­های فراشناختی مثبت درباره تنظیم شناخت و هیجان، باور­های فراشناختی منفی درباره غیر قابل کنترل بودن و آسیب شناختی استفاده افراطی از تلفن هوشمند و باور­های فراشناختی مثبت درباره مزایای اجتماعی استفاده از تلفن هوشمند، می باشد. و بر اساس طیف لیکرت به سنجش باورهای فراشناختی مربوط به استفاده از تلفن هوشمند می پردازد. در پروژهش اکبری و همکاران (2021) روایی محتوایی و صوری و ملاکی این پرسشنامه مناسب ارزیابی شده و ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده در این پژوهش، 85/0 برآورد شد.             

جدول 1. خلاصه ای از جلسات آموزشی شناخت درمانی مبتنی برذهن آگاهی، کابات زین (2005) و کابات زین و هنه (2009)

یافته ها

داده های مطالعه حاضر با استفاده از روش های آمار توصیفی همچون میانگین و انحراف معیار و نیز روش های آما استباطی شامل تحلیل واریانس چند متغیره با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 25 تحلیل شد. اطلاعات به دست آمده از بررسی ویژگی های جمعیت شناختی آزمودنی ها نشان می دهد که میانگین سن مشارکت کنندگان در گروه آزمایش و کنترل 13 الی 15 سال بود. تمامی شرکت کنندگان هر دو گروه مشغول به تحصیل در دوره متوسطه اول بودند. در جدول 2، میانگین و انحراف استاندارد گروه های آزمایش و کنترل به تفکیک پیش آزمون و پس آزمون گزارش شده است.

جدول 2. میانگین و انحراف معیار نمرات پیش آزمون و پس آزمون در دو گروه آزمایش و گروه گواه

همان گونه که نتایج جدول 2 نشان می دهد در گروه کنترل، میانگین نمرات روابط بین فردی و باورهای استفاده از تلفن هوشمند تغیر چندانی نداشته است، ولی افزایش میانگین روابط بین فردی و باورهای استفاده از تلفن هوشمند در پس آزمون گروه آزمایش مشاهده می شود.

با توجه به اینکه آزمون استباطی به کار برده شده در این مطالعه تحلیل واریانس تک و چند متغیری است، چند مفروضه آماری مورد بررسی قرار گرفت. یکی از این مفروضه ها، همسانی ماتریس کواریانس ها بود که به منظور بررسی آن از آزمون ام باکس استفاده شد. نتایج نشان داد این پیش فرض برقرار و مقادیر به دست آمده برای متغیر روابط بین فردی (343/1F= ، 022/34M=، P> 0/05)، و باورهای استفاده از تلفن هوشمند(85/2F= ، 53/12M=، P> 0/05)، بود. همچنین برای بررسی پیش فرض برابری واریانس های خطا از آزمون لوین(P> 0/05)، استفاده شد.نتایج آزمون در باره همه متغیر های |ژوهش معنادار نبود. بنابراین برابری و همگنی واریانس ها  متغیر های وابسته مورد تایید قرار گرفت.آزمون کالموگروف- اسمیرنوف نیز جهت بررسی نرمال بودن توزیع نمرات استفاده شد. بر اساس نتایج به دست آمده رای تمانی متغیر ها، سطح معناداری آماره محاسبه شده بزرگتر از 05/0 بود و فرض نرمال بودن توزیع نمذات پذیرفته شد.

جهت  بررسی تأثیر آموزش ذهن اگاهی مبتنی بر شناخت درمانی بر متغیرهای روابط بین فردی و باورهای استفاده از تلفن هوشمند ابتدا از آزمون تحلیل کواریانس چندمتغیری برای تعیین اثربخشی متغیر مستقل بر متغیرهای وابسته استفاده شد که یافت های مربوط در جدول 3 ارائه شده است .

جدول3. نتایج تحلیل کوواریانس چند متغیری(مانکووا) به‌منظورمقایسه میانگین روابط بین فردی و باورهای استفاده از تلفن هوشمند درگروه‌های آزمایش وگواه

نتایج تحلیل کواریانس چند متغیری برای متغیر های پژوهش در جدول 3 نشان می دهد که با توجه به سطح معناداری هر چهار آماره چند متغیری مربوطه، بین دو گروه آزمایشی و کنترل حداقل در یکی از متغیر های وابسته در مرحله پس آزمون تفاوت معناداری وجود دارد. به منظور بررسی فرضیه ها از تحلیل کوواریانس تک متغیره استفاده شد که نتایج آن در جدول4 گزارش شده است .

جدول 4. نتایج تحلیل کواریانس تک متغیری(آنکووا) برای بررسی اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر متغیرهای تحقیق

براساس نتایج مندرج در جدول 4 نسب تحلیل کوارانس تک متغیری، آموزش ذهن اگاهی مبتنی بر شناخت درمانی، در متغیرهای روابط بین فردی (294/9  P= 001/0 F=) و باورهای استفاده از تلفن هوشمند (326/6  P= 001/0 F=) معنی دار است. با مراجعه به میانگین های مندرج در جدول2  می توان مشاهده کرد که میانگین نمرات پس آزمون  گروه آزمایش در هر دو متغیر روابط بین فردی و باورهای استفاده از تلفن هوشمنداز میانگین نمرات گروه گواه بیشتر است. بنابراین، با توجه به ضرایب اتا حاصل شده نتیجه گیری می شود که آموزش ذهن ذهن آگاهی مبتنی بر شناخت درمانی بر روابط بین فردی و باورهای استفاده از تلفن هوشمند اثربخش است.

بحث  

پژوهش حاضر به بررسی اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی (MBCT)، بر روابط بین فردی و باورهای مرتبط به استفاده از تلفن هوشمند در دانش آموزان دختر 13 تا 15 سال می پردازد.

با توجه به بروندادهای حاصل شده از تحقیق، اثر گذاری آموزش ذهن آگاهی بر متغیر های روابط بین فردی و باورهای مرتبط به استفاده از تلفن هوشمند معنی دار است. این یافته با دستاوردهای پیشین که توسط محققانی همچون گودرزی و همکاران، (1402)؛ ملکی و همکاران، (1401)؛ ناظمی، عامریان و علمدار مقدم، 1400؛ یحیایی، میرزایی و صابونی زاده،(1400)؛ آزادی و همکاران، (1398)؛ فیروزشاد، و همکاران، 1396؛ لیناردون، (2020)؛ ریگان و همکاران، (2020) و چنگ و همکاران، (2020)؛ اسکورانسکی، کواتسورس و لانکنلیمر^[25] (2019)، انجام شده بود، همسو می باشد.  

درتبیین نتایج تحقیق می توان نتیجه گرفت که، ذهن‌آگاهی به فرد کمک می‌کند تاطیف گسترده‌ای ازاحساسات،ازجمله احساسات ظریف و پیچیده را شناسایی کند. این شناسایی و شناخت به وی امکان می‌دهد تا نیازهایش را بهتر درک کرده و آن‌ها را به طور مؤثر به دیگران منتقل کند. با تمرین ذهن آگاهی همچنین با درک بهتر از خود، می‌توانیم نیازهایمان را اولویت‌بندی کرده و از آن‌ها مراقبت کنیم. این خودشناسی به ما کمک می‌کند تا در روابط مان، مرزهای سالمی را تعیین کنیم و از خودمان در برابر آسیب محافظت کنیم (دی- کالدر^[26]، 2017). از منظری دیگر ذهن آگاهی به وسیله روش های مختلفی منجر به بهبود مهارت‌های ارتباطی می شود. یکی از آنها گوش دادن فعال است. ذهن‌آگاهی به فرد یاد می‌دهد که به جای فکر کردن به پاسخ بعدی، تمام توجه خود را به صحبت‌های طرف مقابل معطوف کند. این شامل توجه به کلمات، لحن صدا، زبان بدن و احساسات نهفته در پیام است. گوش دادن فعال، به شخص کمک می‌کند تا طرف مقابل را بهتر درک کند و به او نشان دهد که برای حرف‌هایش ارزش قائل هستیم. مورد دیگری که می توانیم بدان اشاره کنیم، بیان واضح و شفاف است. با تمرین ذهن‌آگاهی، می‌توان افکار و احساسات خود را به صورت واضح و بدون ابهام بیان کنیم. این به فرد کمک می‌کند تا از سوءتفاهم جلوگیری کند و ارتباط مؤثرتری برقرار شود. این رویکرد، به ایجاد فضای امن‌تر و سازنده‌تر برای گفتگو کمک می‌کند (مانریکیو و اندفیلد^[27] ، 2015) همچنین، ذهن‌آگاهی به ما کمک می‌کند تا خود را به جای دیگران قرار دهیم و جهان را از دیدگاه آن‌ها ببینیم. این توانایی، به ما اجازه می‌دهد تا با افرادی که دیدگاه‌های متفاوتی دارند، همدلی کنیم و روابط مان را تقویت کنیم. از طرفی کاهش قضاوت و پیش داوری نسبت به دیگران منجر به برقراری روابط سالم تر می شود. با تمرین ذهن‌آگاهی، یاد می‌گیریم که دیگران را بدون قضاوت بپذیریم. به جای اینکه دیگران را بر اساس رفتارشان قضاوت کنیم، سعی می‌کنیم تا ریشه‌های رفتار آن‌ها را درک کنیم. این رویکرد، به ما کمک می‌کند تا روابط سالم‌تر و پایدارتری داشته باشیم(مانریکیو و اندفیلد، 2015). ذهن‌آگاهی به ما کمک می‌کند تا نشانه‌های فیزیولوژیکی استرس مانند تنفس سریع، ضربان قلب تند و تنش عضلانی را شناسایی کنیم. با تشخیص زودهنگام این نشانه‌ها، می‌توانیم تکنیک‌های آرام‌سازی را به کار ببریم و از بروز واکنش‌های شدید جلوگیری کنیم. از طرفی دیگر ذهن‌آگاهی به ما کمک می‌کند تا واکنش‌های خودکارمان را نسبت به موقعیت‌های استرس‌زا شناسایی کنیم و آن‌ها را تغییر دهیم. به جای اینکه به صورت اتوماتیک واکنش نشان دهیم، می‌توانیم لحظه‌ای مکث کنیم و با آگاهی بیشتری تصمیم بگیریم. این امر، به نوبه خود، بر کیفیت روابط بین فردی ما تأثیر مثبت می‌گذارد (توبیاس مورتلوک و کارتر و کیورسترت^[28]، 2022).

همچنین، درتبیین اثر بخشی ذهن آگاهی بر باورهای مرتبط به استفاده از تلفن هوشمند می توان گفت، با تمرین ذهن‌آگاهی، دانش‌آموزان یاد می‌گیرند که بدون قضاوت به نحوه استفاده از تلفن خود توجه کنند. آن‌ها متوجه می‌شوند که چه زمانی، کجا و به چه دلیلی از تلفن استفاده می‌کنند. ذهن‌آگاهی به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا الگوهای استفاده خود از تلفن هوشمند را به صورت دقیق‌تر مشاهده کنند. این امر به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا عوامل محرکی که باعث می‌شود به تلفن وابسته شوند را شناسایی کنند. این عوامل ممکن است شامل احساسات منفی مانند تنهایی، خستگی یا استرس، یا عادت‌های خاصی مانند چک کردن مداوم اعلان‌ها باشد. با شناخت این الگوها و عوامل محرک، دانش‌آموزان می‌توانند تصمیمات آگاهانه‌تری در مورد استفاده از تلفن خود بگیرند. آن‌ها می‌توانند زمان‌هایی را برای قطع ارتباط با تلفن و انجام فعالیت‌های دیگر تعیین کنند. آنها می‌توانند متوجه شوند که چه زمانی بیش از حد از تلفن استفاده می‌کنند و چه عواملی باعث می‌شود به آن وابسته شوند. پس با شناخت الگوهای استفاده، دانش‌آموزان می‌توانند از استفاده بیش از حد از تلفن جلوگیری کنند. از طرفی کاهش استفاده از تلفن به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا تمرکز خود را بهبود بخشند و بهره‌وری بیشتری داشته باشند. با این کاهش وابستگی به تلفن، دانش‌آموزان می‌توانند روابط اجتماعی بهتری برقرار کنند و زمان بیشتری را با خانواده و دوستان خود بگذرانند. ذهن‌آگاهی به بهبود تمرکز و توجه آگاهانه کمک می‌کند. این مهارت‌ها به دانش‌آموزان اجازه می‌دهد تا در هنگام مطالعه یا انجام تکالیف، حواس‌شان پرت نشود و از تلفن هوشمند به عنوان ابزاری برای یادگیری استفاده کنند. از جهتی دیگر ذهن‌آگاهی به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا باورهای منفی در مورد خود و توانایی‌هایشان را شناسایی و تغییر دهند. این باورهای منفی اغلب باعث می‌شوند که دانش‌آموزان به دنبال پناه بردن به دنیای مجازی باشند.

ملاحضات اخلاقی:

مشارکت نویسندگان:

همه نویسندگان درتهیه قسمت های مقاله مشارکت داشته اند.

منابع مالی:

برای این مقاله ازشخص ویاسازمانی حمایت مالی دریافت نشده است.

تعارض منافع:

تضادمنافعی بین نویسندگان وجودندارد.

پیروی ازاصول اخلاقی پژوه:

درمطالعه حاضرتمامی ملاحضات ازجمله شرط امانت، صداقت وعدم سرقت ادبی رعایت شده است.