اثر ابعاد شناختی و رفتاری اضطراب اجتماعی بر استفاده آسیب‌زا از اینترنت با میانجیگری نقش‌های جنسیتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشگاه پیام نور ،دامغان، ایران.

چکیده

مقدمه: این پژوهش به منظور بررسی رابطه بین ابعاد اضطراب اجتماعی و استفاده آسیب­زا از اینترنت با میانجیگری نقش‌های جنسیتی صورت گرفت.
 روش: پژوهش حاضر توصیفی از نوع مدل معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش­آموزان پسر مشغول به تحصیل در نیمسال دوم تحصیلی 1399-1400 ساکن شهر دامغان بود که از این میان  250 نفر از طریق فراخوان اینترنتی در پژوهش شرکت کردند. در پژوهش حاضر از مقیاس اضطراب اجتماعی (پاپلک و ویدک، 2008)، نقش‌های جنسیتی (بولدیزار، 1999) و پرسشنامه استفاده آسیب­زا از اینترنت (کالوو- فرانسس، 2016) به عنوان ابزار استفاده گردید. ارزیابی الگوی پیشنهادی از طریق الگویابی معادلات ساختاری (SEM) و با استفاده از نرم افزار لیزرل انجام شد. روابط واسطه‌ای در الگوی پیشنهادی نیز با استفاده از روش بوت استرپ آزموده شدند.
 یافته‌ها: نتایج حاکی از برازش مناسب مدل بود و نشان داد که بعد رفتاری اضطراب اجتماعی با میانجیگری نقش جنسیتی مردانگی اثر غیرمستقیم بر استفاده آسیب­زا از اینترنت دارد (05/0 > p).
 نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش حاضر چهارچوب مفیدی را در شناسایی مؤلفه‌های تأثیرگذار در حوزه روانشناسی اجتماعی-فرهنگی در استفاده آسیب زا از اینترنت فراهم می‌کند. نتایج حاصل از این یافته‌ها به ضرورت توجه به نقش جنسیتی مردانگی در کاهش اضطراب اجتماعی و استفاده آسیب­زا از اینترنت در دانش­آموزان تأکید ویژه می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effect of Cognitive and Behavioral Dimensions of Social Anxiety on the Internet Abusive Use Mediating by Gender Roles

نویسندگان [English]

  • shahram basity 1
  • Mohammad Hadi Mohtashami 2
1 Department of social sciences, Payame Noor University, tehran, iran
2 Payame Noor University, Damghan ,Iran.
چکیده [English]

Introduction: The aim of this research was to investigate the relationship of cognitive and behavioral dimensions of social anxiety and internet abusive use by mediating gender roles.
Method: the research method was a descriptive correlational. The Statistical population was composed of all boy students in second semester 2020-2021, living in Damghan City, of which 250 individuals participated in the study through online recall. The research tool included Social Anxiety Scale (Puklek & Videc, 2008), the Gender Roles Scale (Boldizar, 1999) and internet abusive use Scale (Calvo-frances, 2016). Fitness of the proposed model was estimated through structural equation modeling (SEM) and using Lisrel software package. The mediating relationship in the proposed pattern was tested using the bootstrap procedure.
Results: The results of structural equation modeling indicating fitness of model and showed that the behavioral dimension of social anxiety mediated by the gender role of masculinity has an indirect effect on the internet abusive use (p<0.05).
Conclusion: The findings of the present study provide a useful framework for identifying the influential components in the field of socio-cultural psychology in the internet abusive use. The results of these findings emphasize the need to pay attention to the gender role of masculinity in reducing social anxiety and internet abusive use in students.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cognitive and behavioral dimensions of social anxiety
  • gender roles
  • internet abusive use

مقدمه

جهان امروز جامعه انسانی را با دو جهان موازی رو به رو نموده است، جهان واقعی و جهان مجازی. در جهان مجازی، انسان با سرزمینی بی­مرز و چندفرهنگی مواجه است (احیایی و مبارک بخشایش، 1394). در واقع انقلاب ارتباطات و جهانی شدن در عصر حاضر تأثیرات شگرفی را در ابعاد گوناگون زندگی انسان­ها گذاشته است که از مهمترین آنها می­توان به تأثیرات اینترنت و شبکه­های اجتماعی مجازی اشاره کرد. در ایران به دلیل کمرنگ و کمتر بودن کاربردهای اقتصادی و تجاری، اینترنت بیشتر فضایی با محتوی فرهنگی، اجتماعی و سیاسی است. بر پایه گزارش وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات آمار کاربران اینترنت در ایران در چند سال اخیر، به شدت افزایش یافته است (موسوی، 1399). کاربردهای فراوان اینترنت و جذابیت­های آن سبب شده در سال­های اخیر پدیده­ای با نام اعتیاد به اینترنت[1] یا به عبارتی استفاده آسیب­زا از اینترنت بوجود بیاید (کریستاکیس[2]، 2010). متأسفانه استفاده آسیب­زا از این ابزار، باعث نادیده گرفتن روابط خانوادگی، از هم ­گسیختگی روابط اجتماعی، افت تحصیلی، مشکلات شغلی و بسیاری مشکلات دیگر می­شود (متقی و صفایی، 1396).  از طرفی دسترسی نوجوانان و جوانان به اینترنت در حال افزایش است و آن­ها نسبت به افراد گروه­های سنی دیگر در معرض خطر بیشتری قرار دارند (لاوال و ایدمودیا[3]، 2018). نوجوانان سعی می­کنند بر رفتار کودکانه خود غلبه کنند، مسئولیت رفتارشان را به عهده بگیرند و حتی آمادگی دارند تا مسئولیت کارهای دیگران را نیز به عهده بگیرند. نوجوان دچار نوعی تعارض درونی است، از یک سو تمایل ندارد تا از دوران کودکی خود پا فراتر نهد و از سوی دیگر تمایل به داشتن آزادی عمل و به عهده گرفتن مسئولیت دارد (سلطانی­علی­آباد، امیرجان، یونسی، ازخوش، عسگری، 1390).

پیشینه مطالعاتی نشان داده است که فناوری­های نوین مثل اینترنت بر روابط اجتماعی تأثیر گذاشته و باعث درون­گرایی بیشتر و جدایی از خانواده و جامعه می­گردد (تونیونی[4] و همکاران، 2012؛ ازهر[5] و همکاران، 2014). وینستون، دورانی، الهادیف، باکوزا، یارمولنیک و دانون[6] (2015) بیان می­کنند که سطوح بالای اضطراب با استفاده آسیب­زا از اینترنت نیز مرتبط است. با این دیدگاه یکی از مواردی که می­تواند در استفاده از اینترنت تأثیر گذار باشد، اضطراب اجتماعی است. اضطراب اجتماعی به ترس آشکار و پیوسته از حضور در موقعیت اجتماعی یا عملکردی اشاره دارد و از این باور فرد ناشی می­شود که او در این موقعیت­ها به طرز خجالت­آور و تحقیرآمیزی عمل خواهد کرد (انجمن روانپزشکی آمریکا[7]، 2015). اضطراب اجتماعی با برخی ویژگی­های فیزویولوژی (سرخ شدن گونه­ها، تعرق، خشکی دهان، لرزش به هنگام رویارویی با موقعیت­های اجتماعی نگران­کننده) ویژگی­های شناختی (شرم، خجالت، ترس از اشتباه، ترس از ارزیابی منفی و ترس از انتقاد) و ویژگی­های رفتاری (کناره گیری، دوری از تماس چشمی، ترس از ابراز وجود، ترس از صحبت کردن در جمع و مورد خطاب واقع شدن) مشخص می­شود (طباطبایی­راد و اکبری­بلوطبنگان، 1395). لای[8] و همکاران (2015) با بررسی نوجوانان و جوانان کاربر در شش کشور آسیایی به این نتیجه رسیدند که افسردگی و اضطراب اجتماعی از طریق اعتیاد به اینترنت بر سلامت روانی – اجتماعی و رفتاری تأثیر گذار است. در خصوص ارتباط اینترنت و اضطراب اجتماعی تناقضات و ابهاماتی دیده می­شود.  گاهی اوقات افراد برای اینکه بتوانند از اضطراب اجتماعی خود بکاهند به استفاده از اینترنت روی می­آورند. به عبارتی کسانی که دچار کمبود خودتنظیمی هستند و برای کاهش خستگی و یا به دنبال پیدا کردن دوست به فضای مجازی پناه می­آورند. به خصوص افراد افسرده و مبتلا به اضطراب اجتماعی فقدان مهارت­های اجتماعی خود را به بی­کفایتی و بی­ارزشی خود ربط می­دهند، استفاده از اینترنت و فضای مجازی اثر فوری برای کاهش اضطراب در آن­ها دارد و این انگیزه­ای برای استفاده هرچه بیشتر از اینترنت می‌شود. استدلال دیگر برای استفاده از اینترنت و فضای مجازی برای کسانی که دچار هراس اجتماعی هستند، این است که این افراد به این روش می­توانند، رفتار اجتماعی را تمرین نمایند و مهارت­های اجتماعی را به دست آورند که ممکن است در ارتباط چهره به چهره در محیط اجتماعی کمک کننده باشد (ازهر و همکاران، 2014). بنابراین در این مواقع استفاده آسیب­زا از اینترنت به عنوان یک استراتژی مقابله­ای است که هم می­تواند، کمک کننده باشد و هم می­تواند، باعث بدتر شدن اضطراب اجتماعی شده  و در طول دوره رشد منجر به شکل­گیری هویت منفی شود (لای و همکاران، 2015). به طور کلی بررسی پیشینه مطالعاتی حاکی از ارتباط اضطراب اجتماعی و استفاده بیش از حد از اینترنت است (وی[9] ، 2012؛  وینستون و همکاران، 2015؛ پریزانت-پاسل، ششنر و ادرکا[10]، 2016؛ بالوگلو[11] و اوزتکه کازان، 2018؛ دانگ[12]، ژائو، وو، لی، ژانگ و سان ، 2018؛ پورمودت و کجباف، 1395؛ علی­اکبری­دهکردی، زارع، اصغرنژاد فرید و هاشمیان، 1395) .

همان­طور که بیان شد، طبق پیشینه مطالعاتی، بسیاری از متغیرها با استفاده آسیب­زا از اینترنت به طور مستقیم در ارتباط هستند، اما باید این مسئله را عنوان کرد که هیچ یک از این متغیرها نمی­توانند به تنهایی مسئله مورد نظر را تبیین کنند و لازم است از جوانب گوناگون این  مسئله مورد بررسی قرار گیرد. بنابراین عوامل مؤثر دیگری وجود دارند که به طور غیرمستقیم می­توانند بر این مورد نقش داشته باشند. به عبارتی رابطه احتمالی بین اضطراب اجتماعی با استفاده آسیب­زا از اینترنت یک رابطه خطی ساده نیست و متغیرهای دیگری می­توانند در این زمینه نقش واسطه­ای داشته باشند. با بررسی پیشینه مطالعاتی در خصوص نقش عوامل مؤثر در استفاده از اینترنت، نگاه اجتماعی - فرهنگی به این موضوع جالب توجه است.  یکی از نظریه­هایی که می‌تواند در این زمینه مطرح شود، نظریه بم[13] (1974) است. بم (1974) معتقد است که انتظارات فرهنگی به تفاوت­های زنان و مردان منجر می­شود و انتظار متفاوت برای اجتماعی شدن نقش‌های جنسیتی متفاوتی را برای دختران و پسران ایجاد می‌کند که این رفتارهای متأثر از روان­بنه­های شناختی فرد و انتظارات فرهنگی است.  نقش جنسیتی به عنوان یکی از طرحواره­هایی که در ساختار شناختی فرد جای می­گیرد و با توجه به ماهیت اجتماعی آن می­تواند در روابط اجتماعی دخیل باشد، قابل توجه است. از نظر لغت­شناسی و دیدگاه حرفه‌ای «جنس[14]» به جنبه‌های زیستی زن یا مرد بودن[15] و «جنسیت[16]» به خصوصیات رفتاری، اجتماعی و روانی مردان و زنان تحت عنوان زنانه بودن یا مردانه بودن[17] اشاره می‌کند. به زعم رویکرد اجتماعی، اساس ویژگی­ها و رفتارهای افراد در اجتماع، بر مبنای جنسیت (یعنی خصوصیات روانی و اجتماعی) آنان نه جنس زیستی تعیین می­شود و هیچ یک از صفات رفتاری به طور ذاتی، مردانه یا زنانه نیستند، بلکه این جامعه و فرهنگ حاکم بر آن است که صفات مربوط به یک جنس را مشخص می‌کند (دوزول[18]، 1997، به نقل از علی­اکبری­دهکردی،1393).طبق بررسی­های انجام شده، چهار طبقه از خصیصه­های مربوط به جنسیت که بر مبنای نظریه بم (1974) صورت گرفته است، شامل: زنانگی[19]، مردانگی[20]، آندروژنی[21] و نامتمایز[22] می­باشد.  شخصیت مردانه مربوط به زنان یا مردانی است که در بُعد مردانه نمرة بالا و در بُعد زنانه نمرة پایین می‌آورند. به عبارت دیگر، رفتارها و خصایص مردانه را بیشتر از رفتارها و خصایص زنانه بروز می‌دهند (ژانگ، نورویلیتیس و جین[23] ، 2001). برخی از خصایص مردانه عبارتند از: پرخاشگری، استقلال، اقتدار، فعال بودن، به راحتی تصمیم گرفتن. شخصیت زنانه مربوط به زنان و مردانی است که در بُعد زنانه نمرة بالا و در بُعد مردانه نمرة پایین می‌آورند. به عبارت دیگر، رفتار و خصایص زنانه را بیشتر از رفتارها و خصایص مردانه نشان می‌دهند. برخی از خصایص زنانه عبارتند از: آرام بودن، نسبت به احساس دیگران حساس بودن، غمخوار و همدل بودن. شخصیت «آندروژن یا دو جنسیتی» آنهایی هستند که در خصایص هر دو جنس زنانه و مردانه نمرة بالا می‌گیرند (گاستلو و گاستلو[24]، 2003؛ ژانگ و همکاران، 2001). بر اساس دیدگاه بم (1974) شخصیت آندروژن مربوط به افرادی است که در هر دو بُعد زنانه و مردانه بالا می‌باشند، به عبارت دیگر، هر دو خصایص زنانه و مردانه در آنها وجود دارد. طبقه نامتمایز هم برای کسانی است که در هر دو ویژگی­های زنانه و مردانه نمرة پایین می‌آورند (به نقل از گاستلو و گاستلو، 2003). پیشینه مطالعاتی نشان داده است که افراد آندروژن در روابط بین­فردی خشنودترند و سلامت روانی بالاتری دارند ( لفکویز و زلدو[25]، 2006؛ ماهالیک، برنز و سیزدک[26]، 2007؛ علی­اکبری­دهکردی، شکرکن و محتشمی، 1390). مطابق با پیشینه مطالعاتی پسرها به اشتراک گذاشتن فیلم و دختران به وبلاگ نویسی و اشتراک عکس علاقمند هستند. همچنین پسران بیش از دختران از ایمیل، خرید، جستجوی اطلاعات پورنوگرافی استفاده می­کنند و دختران با توجه به اعتماد کمتری که به اینترنت دارند، به برقراری ارتباط عاطفی و عاشقانه علاقمند­تر هستند (دوفور و همکاران[27]، 2016).

به طورکلی پژوهش­های بسیار اندکی در زمینه رابطه اضطراب اجتماعی و نقش‌های جنسیتی با استفاده آسیب­زا از اینترنت صورت گرفته است که این مسئله یکی از نوآوری­های این پژوهش محسوب می­شود. از سوی دیگر در پژوهش­های پیشین فقط رابطه مستقیم متغیرهای مورد مطالعه مورد بررسی قرار گرفته­اند و این که چه متغیرهای دیگری می­توانند، نقش واسطه­ای بین اضطراب اجتماعی با استفاده آسیب­زا از اینترنت ایفا کنند، تاکنون مورد بررسی قرار نگرفته است. در واقع پژوهش حاضر در سطح نظری درصدد پاسخ به این پرسش است که چه متغیرهایی در استفاده آسیب­زا از اینترنت دخیل هستند؟ و این متغیرها به صورت مستقیم و غیرمستقیم تا چه حد پیش­بینی کننده آن هستند؟ از طرفی با توجه به بررسی پژوهش­های مرتبط با استفاده آسیب­زا از اینترنت و مطالعه عوامل تأثیرگذار در این حوزه، به نظر می‌رسد که به لحاظ سبب شناسی، بخش عمده­ای از علل ناشی از مشکلات نوجوانان است. پیشینه مطالعاتی نیز نقش عوامل فرهنگی- اجتماعی را در این حوزه مورد بررسی قرار داده است، اما این مطالعات اندک هستند و در برخی موارد هم تناقضاتی دیده می‌شود، بالوگلو و همکاران (2018) نیز طی مطالعه­ای پیشنهاد کرده اند که تحقیقات آینده همچنان به بررسی ساختار استفاده آسیب­زا از اینترنت و اضطراب اجتماعی به عنوان ساختارهای چند بعدی ادامه دهند. از این رو به نظر می­رسد، مطالعه و بررسی این پدیده و شناخت افرادی که آسیب­پذیری بیشتری دارند؛ حائز اهمیت است. از طرفی در ایام پاندمی ویروس کووید-19 به دلیل آموزش غیرحضوری و مجازی درصد استفاده کودکان و نوجوانان از فضای مجازی افزایش داشته است که ضرورت این مطالعه دوچندان می­شود. لذا پژوهش حاضر سعی دارد با استفاده از مدل معادلات ساختاری مدلی تدوین کند تا ارتباط بین ابعاد اضطراب اجتماعی با استفاده آسیب­زا از اینترنت  و میانجیگری نقش‌های جنسیتی را مورد بررسی قرار دهد؛ همچنین ساختار مدل را مورد آزمون قرار دهد که آیا مدل از برازش کافی برخوردار است یا خیر؟ و اینکه آیا نقش‌های جنسیتی می­توانند، ارتباط بین ابعاد اضطراب اجتماعی با استفاده آسیب­زا از اینترنت را میانجیگری کند؟ ساختار مدل در شکل 1 ارائه شده است.

 

شکل 1. مدل ساختاری پژوهش

روش

طرح پژوهش توصیفی از نوع همبستگی و معادلات ساختاری بود. جامعه آماری در این پژوهش شامل تمامی دانش­آموزان پسر مشغول به تحصیل در نیمسال دوم تحصیلی 1399-1400 ساکن شهر دامغان بود. کلاین[28] (2011) حداقل حجم نمونه برای استفاده از روش مدل­یابی معادلات ساختاری را 200 نفر می­داند، همچنین وی تعداد 5 تا 10 شرکت کننده به ازای هر پارامتری که باید تخمین زده شود را پیشنهاد می‌کند. بنابراین تعداد 250 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند که بعد از حذف پرسشنامه­های ناقص و مخدوش حجم نمونه به 220 نفر تقلیل یافت. با توجه به شرایط موجود در جامعه و شیوع ویروس کووید-19، پرسشنامه­ها به صورت اینترنتی تهیه و در فضای مجازی منتشر و دانش­آموزانی که تمایل به شرکت در پژوهش داشتند، پرسشنامه­ها را تکمیل و ارسال کردند. از معیارهای ورود به پژوهش جنسیت پسر و مشغول به تحصیل در دوره متوسطه دوم بود. همچنین دارا بودن بیماری مزمن جسمانی و زندگی نکردن با والدین از شرایط خروج از نمونه بود. لازم به ذکر است توضیحاتی درباره اهداف پژوهش، چگونگی تکمیل پرسشنامه‌ها، رازداری، عدم افشاء اطلاعات و حفظ حریم خصوصی افراد به دانش­آموزان ارائه شد و به این ترتیب رضایت شرکت­کنندگان مطابق با اصول اخلاقی در پژوهش اخذ شد.

 

ابزارهای پژوهش

الف) پرسشنامه نقش جنسیتی ( CSRI)[29]: بولدیزار[30] فهرست نقش جنسیتی کودکان را در سال 1991، به عنوان ابزار اندازه­گیری نقش جنسیتی کودکان بر اساس پرسشنامه نقش جنسیتی بم (BSRI )[31] طراحی کرد. این مقیاس برای ارزیابی صفات زنانگی و مردانگی مورد استفاده قرار می­گیرد. برای هرکدام از خرده مقیاس­ها (زنانگی و مردانگی) نمرات جداگانه­ای از طریق محاسبه میانگین گویه­های مربوط به هر خرده مقیاس به دست می­آید. نمرات بالاتر نشان دهنده سطوح بالاتر زنانگی/ مردانگی است. این مقیاس دارای 60 گویه است که خرده مقیاس­های مردانگی، زنانگی و خنثی هرکدام 20 گویه را به خود اختصاص داده­اند. آزمایش شونده در یک مقیاس 4 درجه­ای مشخص می‌کند که هر گویه چقدر درباره او صحت دارد (از اصلاً درباره من صحیح نیست تا بسیار صحیح است). دامنه نمرات بین 60 تا 240 می­باشد. در پژوهش بولدایز (1991) ضرایب همبستگی برای خرده مقیاس­های زنانگی و مردانگی به ترتیب 84/0 و 75/0 به دست آمد. در ترجمه و اعتباریابی داخلی این پرسشنامه توسط علی­اکبری­دهکردی، محتشمی، حسن­زاده و شهریاری (1393)، پایایی مقیاس با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ 86/0 و روایی آن 84/0 گزارش گردید. پایایی مقیاس در پژوهش حاضر با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای خرده مقیاس مردانگی 87/0 و برای خرده مقیاس زنانگی 85/0 به دست آمد.

ب) مقیاس اضطراب اجتماعی نوجوانان (SASA)[32]: این مقیاس توسط پاکلک و ویدک[33] ( 2008) طراحی شده و شامل 28 گویه است که نگرانی­ها، ترس­ها و رفتارهای اجتنابی نوجوانان را در موقعیت­های اجتماعی مختلف مانند تعامل با دوستان و تعامل در مدرسه اندازه می­گیرد. در دو زیر مقیاس بیم و ترس از ارزشیابی منفی[34] (بعد شناختی) 15 گویه و زیرمقیاس تنش و بازداری در برخورد اجتماعی[35] (بعد رفتاری) 13 گویه دارد. نمره گذاری پرسشنامه براساس مقیاس 5 درجه­ای لیکرت (از کاملاً موافق تا کاملاً مخالف به صورت 0، 1، 2، 3، 4) امتیازبندی می­شوند، بنابراین دامنه نمرات بین 28 تا 140 می­باشد. در عبارات 1- 3- 9- 11- 13- 17- 20- 22- 28 نمره گذاری به صورت معکوس انجام می­شود . همسانی درونی این زیرمقیاس­ها در مطالعات مختلف مورد تأئید قرار گرفته است، به عنوان مثال یافته‌های پژوهشی ژو، ژو، اینگلس، هیدالگو و لاگرکا[36] و همکاران (2008)، پاکلک و ویدک (2008) نشان می­دهد که SASA برای اندازه­گیری اضطراب اجتماعی نوجوانان از توان بالایی برخوردار است. نتایج تحلیل عاملی تأئیدی در پژوهش استوار و رضویه (1392) با هدف بررسی روایی عاملی SASA نشان داد که ساختار دوعاملی برازش خوبی با داده ها دارد. ضرایب آلفا برای زیر مقیاس­های بیم و ترس از ارزیابی منفی و تنش و بازداری در برخورد اجتماعی و نمره کلی اضطراب اجتماعی به ترتیب برابر84/0، 68/0 و83/0 به دست آمده است. پایایی مقیاس در پژوهش حاضر برای خرده مقیاس بیم و ترس از ارزیابی منفی 87/0، برای خرده مقیاس تنش و بازداری در برخورد اجتماعی 83/0 و برای کل مقیاس 85/0 به دست آمد.

ج) پرسشنامه استفاده آسیب­زا از اینترنت[37]: این پرسشنامه توسط کالوو- فرانسس[38] (2016) ساخته شده است و از جدیدترین مقیاس­های خودگزارش دهی در این حیطه به شمار می­رود که دارای 12 گویه است و به روش لیکرت نمره­گذاری می­شود. نمرات در مقیاس پنج درجه­ای از کاملاً مخالف (0) تا کاملاً موافق (4) قرار دارند. دامنه نمرات بین 12 تا 60  می­باشد و نمرات بالاتر در این پرسشنامه نشان­دهنده استفاده آسیب­زننده بیشتر از اینترنت است. آلفای کرونباخ به دست آمده در پژوهش کالوو- فرانسس (2016) برای دختران 91/0 و برای پسران 89/0 گزارش شده است که نشان دهنده اعتبار بسیار خوب این آزمون است. همچنین دارای ضریب دونیمه سازی 86/0 برای هر دو جنس بوده است. این پرسشنامه توسط متقی و صفائی (1396) در ایران هنجاریابی شده است. آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 91/0 و روایی همگرا برابر 82/0 گزارش گردید. همچنین نتایج تحلیل عامل تائیدی دو عامل منطبق با نسخه اصلی پرسشنامه نشان داد. پایایی مقیاس در پژوهش حاضر برای مؤلفه اختلال کارکردی 81/0 و برای مؤلفه تحریک پذیری 84/0 و برای کل مقیاس 82/0 می­باشد.

شیوه تحلیل داده­ها: داده­های جمع­آوری شده در دو بخش آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و استنباطی تحلیل شدند. در بخش استنباطی با توجه به ماهیت فرضیه­ها و اهداف پژوهش، داده­ها با استفاده از آزمون­های ضریب همبستگی پیرسون و مدل معادلات ساختاری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.  لازم به ذکر است برای تجزیه و تحلیل داده­ها از نرم افزار آماری 19-SPSS و لیزرل نسخه 5/8 استفاده شد. 

 

یافته‌ها 

 داده‌های توصیفی (میانگین، انحراف معیار، حداقل و حداکثر نمره) متغیرهای پژوهش در جدول 1 ارائه شده است.

 

جدول 1.  ویژگی­های توصیفی مربوط به متغیرهای مورد پژوهش

 

مقدار حداقل

مقدار حداکثر

میانگین

انحراف معیار

 نقش جنسیتی مردانگی

37

79

97/58

46/7

نقش جنسیتی زنانگی

33

73

42/56

71/6

اجتناب از برخورد اجتماعی

15

73

26/41

52/5

درک و ترس از ارزیابی منفی

19

52

9/37

6/9

نمره کلی اضطراب اجتماعی

42

111

17/79

32/9

اختلال کارکردی

12

36

29/23

41/4

تحریک پذیری

4

17

16/9

98/2

نمره کلی استفاده آسیب­زا از اینترنت

18

48

45/32

03/6

 

جهت بررسی رابطه بین متغیرهای مورد پژوهش از ضریب همبستگی پیرسون استفاده گردید که خلاصه نتایج آن در جدول 2 ارائه شده است.

 

جدول 2. ماتریس همبستگی بین متغیرهای مورد پژوهش

 

متغیرها

 

1

2

3

4

5

6

1

مردانگی

 

1

 

 

 

 

 

2

زنانگی

 

**454/0

1

 

 

 

 

3

اضطراب اجتماعی

**2/0-

102/0

1

 

 

 

4

اجتناب از برخورد اجتماعی (بعد رفتاری)

**424/0-

083/0-

**510/0

1

 

 

5

درک و ترس از ارزیابی منفی (بعد شناختی)

006/0

*166/0

**876/0

**879/0

1

 

6

استفاده آسیب زا از اینترنت

*185/0-

048/0

**783/0

**275/0

**755/0

1

 

همان طور که جدول 2 نشان می­دهد، استفاده آسیب­زا از اینترنت با مردانگی رابطه منفی معنی­دار (016/0p=  و  185/0- r=)، با اضطراب اجتماعی به صورت کل  (0001/0p=  و  783/0 r=)  و بعد رفتاری اضطراب اجتماعی (0001/0p=  و  275/0 r=)  و بعد شناختی اضطراب اجتماعی (0001/0p=  و  755/0 r=)  رابطه مثبت معنی­دار دارد و بین استفاده آسیب زا از اینترنت با نقش جنسیتی زنانگی رابطه معنی­داری وجود ندارد (539/0p=  و  048/0 r=). همچنین جدول 2 نشان می­دهد که بین بعد رفتاری اضطراب اجتماعی و نقش جنسیتی مردانگی (0001/0p=  و  424/0- r=) رابطه منفی معنی­دار و بین بعد شناختی اضطراب اجتماعی و نقش جنسیتی زنانگی رابطه مثبت معنی­داری دیده می­شود (001/0p=  و  166/0 r=).

انتخاب نشانگرهای مناسب در الگوی معادلات ساختاری از اهمیت مضاعفی برخوردار است. پیش از انتخاب نشانگرها با استفاده از روش تحلیل عاملی تأئیدی، توان آن‌ها برای اندازه‌گیری متغیرهای مکنون زیربنایی ارزیابی شد. همچنین پیش­فرض‌های الگویابی معادلات ساختاری از جمله نرمال بودن تک متغیری، نرمال بودن چندمتغیری، هم­خطی چندگانه و داده‌های پرت نیز مورد بررسی و تائید قرار گرفتند. نتایج ضرایب غیراستاندارد، استاندارد و سطوح معنی داری برای مدل ساختاری پژوهش در جدول 3 ارائه شده است.

 

 

جدول 3. ضرایب غیراستاندارد، استاندارد و سطوح معنی داری برای مدل ساختاری پژوهش

مسیر

ضریب غیراستاندارد

ضریب استاندارد

سطح معنی داری

بعد شناختی اضطراب اجتماعی                   مردانگی

022/0-

024/0-

662/0

بعد رفتاری اضطراب اجتماعی                    مردانگی

169/0

422/0

0001/0

بعد شناختی اضطراب اجتماعی                   زنانگی

278/

679/0

001/0

بعد رفتاری اضطراب اجتماعی                    زنانگی

005/0-

078/0-

166/0

مردانگی                             استفاده آسیب­زا از اینترنت

77/2-

21/1-

043/0

زنانگی                               استفاده آسیب­زا از اینترنت

27/1

005/1

048/0

 

همانطور که جدول 3 نشان می­دهد، بعد رفتاری اضطراب اجتماعی با نقش جنسیتی مردانگی، بعد شناختی اضطراب اجتماعی با نقش جنسیتی زنانگی معنی دار است. همچنین اثر نقش جنسیتی مردانگی و زنانگی با استفاده آسیب­زا از اینترنت معنی­دار است. (05/0 > p). سایر اثرات در سطح 05/0 > p معنی­دار نیست.

شاخص­های برازش مدل در جدول 4 ارائه شده است.

 

جدول 4. شاخص­های برازش مدل ساختاری نهایی

شاخص برازندگی

دامنه قابل‌پذیرش

مقدار

خی‌دو (χ2)

-

03/814

نسبت خی‌دو به درجه آزادی

کم‌تر از 5

35/1

شاخص توکر- لوییس (TLI)

بزرگتر از 90/0

97/0

شاخص برازندگی تطبیقی (CFI)

بزرگتر از 90/0

96/0

شاخص برازندگی فزاینده (IFI)

بزرگتر از 90/0

94/0

شاخص برازندگی هنجار شده (NFI)

بزرگتر از 90/0

93/0

شاخص نیکویی برازش (GFI)

بزرگتر از 90/0

93/0

ریشه دوم برآورد واریانس خطای تقریب (RMSEA)

کم‌تر از 08/0

058/0

 

جدول 4 نشان می­دهد که همه شاخص­ها در محدوده قابل پذیرش قرار دارند و مقادیر این شاخص­ها نشان می‌دهند که مدل نهایی پژوهش از برازش مناسبی برخوردار است.

 

 

شکل 2. مدل پژوهش بر اساس ضرایب استاندارد

 

در مطالعه حاضر برای ارزیابی روابط واسطه­ای از آزمون بوت استرپ[39] استفاده شد. بوت استرپ قدرتمندترین و منطقی­ترین روش را برای ارزیابی اثرات غیرمستقیم فراهم می­آورد. ارزیابی معنی­داری این روابط را می­توان به دو طریق بررسی کرد. روش اول با مراجعه به سطوح معنی­داری و روش دوم با بررسی فاصله­های اطمینان. در صورتی که حد بالا و پایین با فاصله اطمینان 95 % برای مسیر واسطه­ای هم­علامت باشند (هر دو مثبت یا هر دو منفی) و یا به عبارتی مقدار صفر بین این دو حد قرار نگیرد، مسیر مورد نظر در سطح 05/0  p معنی­دار است.

 

جدول 5. نتایج آزمون بوت استرپ برای اثرات واسطه­ای

متغیر مستقل

متغیر میانجی

متغیر وابسته

ضریب استاندارد

خطای استاندارد

سطح معنی داری

حد پایین

حد بالا

بعد رفتاری اضطراب اجتماعی

مردانگی

استفاده آسیب زا از اینترنت

095/0-

045/0

035/0

211/0-

067/0-

بعدشناختی اضطراب اجتماعی

زنانگی

استفاده آسیب زا از اینترنت

011/0-

075/0

096/0

156/0-

024/0

 

همان طور که در جدول 5 ملاحظه می­شود، نتایج این آزمون نشان می­دهد که اثر غیرمستقیم بعد رفتاری اضطراب اجتماعی بر استفاده آسیب­زا از اینترنت با واسطه­گری نقش جنسیتی مردانگی با ضریب استاندارد 095/0 – معنی­دار است. همچنین اثر غیرمستقیم بعد شناختی اضطراب اجتماعی بر استفاده آسیب زا از اینترنت با واسطه گری نقش جنسیتی زنانگی با ضریب استاندارد 011/0- معنی­دار نیست.

 

 

 بحث و نتیجه­گیری

هدف از انجام پژوهش حاضر تدوین مدل ساختاری رابطه بین ابعاد اضطراب اجتماعی بر استفاده آسیب­زا از اینترنت با میانجیگری نقش‌های جنسیتی بود. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که استفاده آسیب­زا از اینترنت با ابعاد رفتاری و شناختی اضطراب اجتماعی رابطه مثبت معنی­دار و با نقش جنسیتی مردانگی رابطه منفی معنی­دار دارد؛ از طرفی نتایج نشان داد، استفاده آسیب­زا از اینترنت با نفش جنسیتی زنانگی رابطه معنی­داری ندارد.  همچنین بین بعد رفتاری اضطراب اجتماعی با نقش جنسیتی مردانگی رابطه منفی معنی­دار و بعد شناختی اضطراب اجتماعی با نقش جنسیتی زنانگی رابطه مثبت معنی­دار وجود دارد. بنابراین این نتیجه همسو و هماهنگ با نتایج مطالعات پیشین است (وی، 2012؛  وینستون و همکاران، 2015؛ پریزانت-پاسل و همکاران، 2016؛ دانگ و همکاران، 2018).

در تبیین نتایج می­توان گفت، تعداد زیادی از کاربران وابسته به فضای مجازی به علت اضطراب اجتماعی به طور بیمارگونه از این وسیله ارتباطی استفاده می­نمایند زیرا در ارتباطات مجازی قادر هستند که جنبه­های کمتر مثبت خود را از انظار مخفی نمایند (هوان، انگ و چی[40]، 2014). علاوه بر این به دلیل ترس از ارزیابی منفی در ارتباط چهره به چهره تعامل مجازی برای این­گونه افراد مناسب­تر است (شفرد و الدمن[41]، 2005). بنابراین می­توان نتیجه گرفت که فضای مجازی مکانی امن برای کسانی است که تمایل دارند، بدون اضطراب و ترس با دیگران ارتباط برقرار کنند. در همین راستا در ارتباط اضطراب اجتماعی و نقش­های جنسیتی با وجود اینکه بیشتر مطالعات به تفاوت­های جنسی (زنان و مردان) نه جنسیتی (مردانگی و زنانگی) پرداختند، می­توان مطابق با نظریه طرحواره جنسیتی بم (1974)  و پیشینه مطالعاتی (بالوگلو و همکاران، 2018؛ پورمودت و کجباف، 1395؛ علی اکبری دهکردی و همکاران، 1395) بیان کرد که ویژگی­هایی مانند ترس از مسخره شدن، متهم شدن، طرد شدن، احساس بی­کفایتی، ناشایستگی و انتقاد به عنوان صفات زنانه مورد بررسی قرار می­گیرند، وقتی فردی با این ویژگی­ها (که ویژگی­های مشترک در اختلال اضطراب اجتماعی هم می­باشند) در موقعیت اجتماعی قرار بگیرد، منتظر ارزیابی دیگران و از طرفی نگران و مضطرب از این ارزیابی قرار می­گیرند و همین نگرانی از ارزیابی منجر به آشفتگی عمیق فرد می­شود؛ هرقدر ترس از ارزیابی منفی آنان بیشتر باشد، سطح اضطراب­شان بیشتر خواهد بود. بنابراین بعد شناختی اضطراب اجتماعی که شامل ترس از ارزیابی منفی است با ویژگی­های زنانه یا به عبارتی نقش جنسیتی زنانگی در ارتباط است. در مقابل افرادی با ویژگی­هایی مانند اعتماد به نفس، مستقل، ...که صفات مردانه در نظر گرفته می­شود، از ارزیابی منفی دیگران نگران نیستند و ترجیح می­دهند از موقعیت اجتماعی بوجود آمده اجتناب نکنند، بنابراین بعد رفتاری اضطراب اجتماعی (اجتناب از برخورد اجتماعی) با نقش جنسیتی مردانگی رابطه معکوس دارد و می­تواند به عنوان سازوکار مقابله­ای در نظر گرفته شود.

همچنین در پژوهش حاضر مدل معادلات ساختاری نشان داد که بعد رفتاری اضطراب اجتماعی با میانجیگری نقش جنسیتی مردانگی و بعد شناختی اضطراب اجتماعی با میانجیگری نقش جنسیتی زنانگی با استفاده آسیب­زا از اینترنت رابطه معنی­دار دارند و دارای برازش هست. اما نتایج آزمون بوت استرپ فقط رابطه غیرمستقیم بعد رفتاری اضطراب اجتماعی با میانجیگری نقش جنسیتی مردانگی با استفاده آسیب­زا از اینترنت را نشان داد. این یافته به طور غیرمستقیم با یافته نتایج پیشین همسو و هماهنگ می باشد (استاسارت، هانسس، دلواکس، دیپائو و اتیین[42]، 2014؛ علی­اکبری­دهکردی و همکاران، 1395).

در تبیین این نتیجه که نقطه جذاب، جالب و نوآورانه پژوهش حاضر است، می­توان گفت، مطابق پیشینه مطالعاتی که نشان داده است که نقش های جنسیتی به عنوان میانجی بین جنسیت و حساسیت به علائم اضطرابی قرار دارد  (استاسارت و همکاران، 2014؛ موریس، میستر  و نووپ[43]، 2005)، اما نقش های جنسیتی شاخص پایدارتری از ویژگی­های فردی است، صرف آگاهی از جنسیت افراد اطلاعات چندانی در مورد شیوه برخورد افراد نسبت به موقعیت­های مختلف به دست نمی­دهد. در حالی که آگاهی از نقش­های جنسیتی ماهیت این عوامل را روشن­تر می­کند. تحقیقات اخیر اذعان می­کنند که برای درک نگرانی­های ناشی از ارزیابی و برخورد اجتماعی تفسیر خود یا به عبارتی هویت جنسیتی نقش مهمی ایفا می­کند (راسل، گولد و فرگوس[44]، 2017). به نظر می رسد، تفسیر هر فرد از خودش و باورهای او بر اضطراب اجتماعی او تأثیر دارد و جنسیت تعیین­کننده معنی­داری نیست. زمانی که افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی در موقعیت­های جمعی عملکردی قرار می­گیرند، نسبت به اطرافیان و محیط حساس می­شوند و دریافت هرگونه بازخوردی با پردازش شخص نسبت به باورها، توانمندی­ها و انتظارات­اش همراه می­شود و این تعریف مطابق با تعریف نقش جنسیتی می­باشد. بر اساس پژوهش­هایی که بیش از پانزده سال در سی کشور جهان صورت گرفته است، محققان به توافقی فرهنگی درباره کلیشه های زنانه و مردانه دست یافتند. از میان  این ویژگی­ها صفاتی که می­توانند به وجود آورنده اضطراب باشد؛ از قبیل ترسو، وابسته، حساس، خجالتی، ضعیف و نگرانی که همگی صفاتی زنانه به شمار می­آیند در مقابل صفاتی مانند توانمند، با اعتماد به نفس، شجاع، مستقل، محکم، فرمانده و قوی که می­توانند در مقابله با اضطراب یاری­رسان باشند؛ همگی صفاتی مردانه هستند (هیدالگو، بارنت و دیویدسون[45]، 2001). بنابراین در استفاده آسیب­زا از اینترنت و مطابق با نتایج پژوهش حاضر نقش جنسیتی مردانگی می­تواند با کاهش اضطراب اجتماعی روی استفاده مناسب از اینترنت اثر بگذارد.   

همان طور که بررسی شد، با وجود تمام محاسنی که استفاده از اینترنت به همراه دارد، ولی این فن­آوری نوین ارتباطی همچون یک شمشیر دو لبه می­تواند، مضرات و مشکلات فراوانی برای نسل جوان به خصوص نوجوانان بوجود آورد. از طرفی این مورد یک پدیده بین رشته­ای است که علوم مختلف از جمله پزشکی، جامعه­شناسی، روانشناسی، رایانه­ای، حقوق و اخلاق هریک از ابعاد مختلفی این پدیده را مورد بررسی قرار دادند، اما نگاه اجتماعی – فرهنگی به این پدیده قابل توجه و حائز اهمیت است. پیشتر بیان شد که نقش­های جنسیتی سازه­ای اجتماعی است که در فرایند جامعه­پذیری و انتقال فرهنگی شکل می­گیرد و در طی این فرایند نوعی آگاهی و احساس تعلق بوجود می­آید (به نقل از قره داغی و مبینی کشه، 1399) و عوامل مختلف زیستی، اجتماعی، والدین، رسانه­های گروهی و به ویژه عوامل فرهنگی در آن دخیل است. در همین راستا بو[46] (2015) معتقد است، شناخت و باور افراد نسبت به نقش جنسیتی خود متأثر از شرایط فرهنگی – اجتماعی است؛ از طرفی رسانه­های جمعی با ایجاد بسترهای فرهنگی در هویت جنسیتی افراد نقش مؤثری ایفا می­کنند. بنابراین نقش جنسیتی از جمله متغیرهایی هست که در این خصوص می­تواند، بسیار کمک­کننده باشد. خانواده و مدرسه از اصلی­ترین نهادهای شکل دهنده هویت جنسیتی است، بر این اساس می­توان گفت، شاید مدرسه برای عوامل احساس موفقیت و رابطه مؤثر با اجتماع و استفاده از شبکه­های ارتباطی مجازی با طراحی برنامه­های آموزشی بتواند در فرهنگ­سازی برای تقش­های جنسیتی کمک شایانی ایفا کند. مطابق نتیجه پژوهش حاضر چنانچه نقش جنسیتی مردانگی تقویت شود، می­تواند؛ بین اضطراب اجتماعی و استفاده آسیب­زا از اینترنت نقش مؤثری ایفا کند.

پژوهش حاضر با محدودیت­هایی رو به رو بوده است، از جمله می­توان اشاره کرد که این مطالعه بر روی دانش آموزان ساکن شهر دامغان به صورت نمونه­گیری در دسترس (غیرتصادفی) و به صورت اینترنتی با عدم توجه به ملاحظات فرهنگی و قومی مختلف صورت گرفت که تعمیم نتایج را به سایر افراد در شهرهای دیگر با محدودیت رو به رو می‌کند. همچنین با توجه به آنکه پژوهش حاضر روی نوجوانان انجام شده است و در حال کسب هویت خود می­باشند، لذا تعمیم نتایج با توجه به ثبات نسبی هویت باید با جانب احتیاط انجام شود. همچنین اگرچه داده­های این پژوهش با الگوی ساختاری آزمون شده هماهنگ است، ولی کابرد آن در روابط علت و معلولی باید با احتیاط صورت گیرد. بنابراین پیشنهاد می‌شود، مطالعاتی با توجه به محدودیت­های مطرح شده به همراه سایر متغیرهای احتمالی با توجه به نقش مؤثر نقش­های جنسیتی پیشنهاد می­گردد. همچنین در جهت پیشگیری و بهبود اختلال اضطراب اجتماعی و استفاده آسیب­زا از اینترنت با رویکرد اجتماعی – فرهنگی استفاده از نقش­های جنسیتی به متخصصان حوزه تعلیم و تربیت، درمانگران و مشاوران مدرسه پیشنهاد می‌شود.

 

تشکر و قدردانی

از تمامی دانش­آموزان ساکن شهرستان دامغان که در این پژوهش شرکت کردند و ما را در انجام این مطالعه یاری کردند، کمال تشکر را داریم.

 

[1] . Internet addiction

[2] . Christakis

[3] . Lawal & Idemudia

[4] . Tonioni

[5] . Azher

[6] . Weinstein, Dorani, Elhadif, Bukovza, Yarmulnik, Dannon

[7] .American Psychiatric Association

[8] . Lai

[9] . Wei

[10] . Prizant-Passal, Shechner, Aderka

[11] . Baloğlu, Özteke Kozan

[12] . Dong,  Zhao, Wu, ,Li, Zhang, Sun

[13] . Bem

[14] .Sex

[15] . Female or male

[16] .Gender

[17] .Feminine or masculine

[18]. Doswell

[19] . Femininity

[20] . Masculinity

[21] . Androgyny

[22] . Undifferentiated

[23] . Zhang, Norvilitis  & Jin

[24] . Guastello, & Guastello

[25] . Lefkowitz & Zeldow

[26] . Mahalik, Burns & Syzdek

[27] . Dufour

[28] . Kline

[29] .Children’s Sex role Inventory

[30] . Boldizar

[31] . Bem sex role inventory

[32] . Social anxiety scale for adolescents

[33] . Puklek & Videc

[34] . Apprehension and fear of negative evaluation

[35] .Tension and inhibition in social contact

[36] . Zhou, Xu, Ingles, Hidalgo, LaGreca

[37] . Internet Abusive Use Questionnaire

[38] . Calvo-frances

[39] . Bootstrap

[40] . Huan, Ang, Chye

[41] . Shepherd, Edelmann

[42] . Stassart, Hansez, Delvaux, Depauw, Etienne

[43] . Muris, Meesters,  Knoops

[44] . Russell, Gould & Fergus

[45] . Hidalgo, Barnett, Davidson

[46] . Boe

  • انجمن روانپزشکی امریکا. (2015). راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی. ترجمه آوادیس یانس، هایاماک؛ هاشمی میناباد، حسن؛ عرب قهستانی، داود. ویراست پنجم، انتشارات رشد، تهران.
  • احیایی، پویان؛ مبارک بخشایش، مرتضی. (1396). تحلیل رابطه استفاده از شبکه اجتماعی فیسبوک با هویت جنسیتی در بین دانشجویان دانشگاه تبریز. مطالعات جامعه شناسی، 7 (27): 41-62.
  • استوار، صغری؛ رضویه، اصغر. (1392). بررسی ویژگی­های روانسنجی مقیاس اضطراب اجتماعی برای نوجوانان جهت استفاده در ایران. روش­ها و مدل­های روانشناختی، 3 (12): 69-78.
  • پورمودت، خاتون؛ کجباف، محمدباقر. (1395). بررسی اضطراب اجتماعی در دانش­آموزان استفاده کننده از اینترنت و شبکه­های اجتماعی مجازی. پژوهش­های روانشناسی اجتماعی، 6 (23): 93-105.
  • سلطانی علی آباد، مجتبی؛ امیرجان، ساره؛ یونسی، سیدجلال؛ ازخوش، منوچهر؛ عسگری، علی. (1390). اثربخشی آموزش مهارت­های ارتباطی بر سطح خودمتمایزسازی پسران نوجوان. رفاه اجتماعی، 12 (44): 69-92.
  • علی­اکبری­دهکردی، مهناز؛ شکرکن، حسین؛ محتشمی، طیبه. (1389). رابطه نقش جنسیتی با سلامت روانی و مولفه­های آن در زنان شاغل. روانشناسی بالینی و شخصیت، (5)3: 37-48.
  • علی­اکبری­دهکردی، مهناز؛ محتشمی، طیبه؛ حسن زاده، پرستو؛ شهریاری، حسنیه. (1393). بررسی خصوصیات روانسنجی مقیاس نقش جنسی کودکان در جمعیت ایرانی. شناخت اجتماعی، 5، 15-7.
  • علی­اکبری­دهکردی، مهناز. (1393). مبانی نظری و پژوهشی روانشناسی جنسیت و نظریه آندروژنی (به انضمام مقیاس­های آندروژنی). تهران: محراب.
  • عیسی­زادگان، علی؛ امانی­ساری بگلو ، جواد؛ عبدلی سلطان احمدی، جواد. (1392). طی مطالعه­ای با هدف نقش تصورات قالبی جنسیتی (مردانگی- زنانگی) در پی­ بینی باورهای غیرمنطقی و کمالگرایی در میان دانش­آموزان دبیرستان شهرستان مهاباد. مطالعات روانشناختی، 9 (4): 129-148.
  • قره­داغی، علی؛ مبینی کشف، فریبا. (1399). مقایسه خودپنداره، نقش جنسیتی و بلوغ عاطفی در فرزندان با و بدون تجربه طلاق والدین. فرهنگ مشاوره و رواندرمانی، 11 (42): 231-260.
  • طباطبائی­راد، الهه سادات؛ اکبری­بلوطبنگان، افضل. (1395). پیش­بینی اعتیاد به اینترنت و اضطراب اجتماعی بر اساس سبک­های فرزندپروری در نوجوانان شهر سبزوار. آموزش و سلامت جامعه، 3 (4): 52-58.
  • کنعانی، محمدامین؛ حمیدی فر، مهدی؛ قربانی، ابوذر. (1396). بررسی تأثیر رسانه­های اجتماعی بر هویت جنسیتی مادران و دختران مطالعه­ای در شهر رشت. توسعه اجتماعی، 11 (3): 97-128.
  • متقی، شکوفه؛ صفائی، صدیقه. (1396). بررسی شاخص­های روانسنجی پرسشنامه استفاده آسیب زا از اینترنت. پژوهش در سلامت روانشناختی، 11 (2): 92-102.
  • نیکخواه­قمصری، نرگس؛ منصوریان­رواندی، فاطمه. (1393). تأملی بر رابطه فضای مجازی و هویت جنسیتی  مطالعه موردی کاربران اینترنت در شهر کاشان. مطالعات رسانه­ای، 9 (27): 107-120.
  • موسوی، ولی­الله. (1397). شیوع اعتیاد به اینترنت و وضعیت استفاده از شبکه های اجتماعی مجازی در نوجئانان و جوانان ایرانی در سال 1397. مجله طب نظامی، 22 (3): 281-288.

 

 

  • Baloğlu, M; Özteke Kozan,I. (2018). Gender Differences in and the Relationships between Social Anxiety and Problematic Internet Use: Canonical Analysis. J Med Internet Res, 20 (1): 1-9.
  • Bem, S.L. (1974). The measurement of psychological androgyny. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 42(2):155-62.
  • Beebe, R., Frisch, N. (2009). Development of the differentiation of Shelf and role inventory for nurses (DSRI-RN): A tool to measure internal dimensions of workplace stress. J Nurs Outlook, 57(5):240-5.
  • Boe, Ole. (2015). Possible explanation of the achievement of gender and gender identity. Procedia Soc Behav Sci, 190, 17-23.
  • Calvo-frances, F. (2016). Internet Abusive Use Questionnaire: Psychometric properties. Computer’s in Human Behavior, 59:187-194.
  • Christakis, D. A. (2010). Internet addiction: a 21st century epidemic? BioMed Central Medicine, 8, 61: 1-3.

-          Caplan, S.E. (2007). Relations Among Loneliness, Social Anxiety, and Problematic Internet Use. Cyberpsychology & Behavior, 10 (2): 234-242.

-          Dong, B., Zhao, F., Wu, X-S., Li, Y-F., Zhang, Z-H., Sun, Y-H. (2019). Social Anxiety May Modify the Relationship Between Internet Addiction and Its Determining Factors in Chinese Adolescents. International Journal of Mental Health and Addiction, 17; 1508-1520.

  • Dufour, M., Brunelle, N.,  Tremblay, J., Leclerc, D., Cousineau , M-M., Yasser Khazaal ,  Y.,  Légaré , A-A.,  Rousseau , M., Berbiche, D. (2016).    Gender Difference in Internet Use and Internet Problems among Quebec High School Students. Can J Psychiatry, 61(10):663-8.
  • Johnson P, Buboltz WC, Seemann E. (2003). Ego identity status: A step in the differentiation process. J Counc Dev. 81(2):191-5.
  • Guastello, D. D., & Guastello, S. (2003). Androgyny, gender role behavior, and emotional intelligence among college students and their parents. Sex Roles, 49 (11/12): 663-673.
  • Hidalgo, R.B., Barnett, S.D, Davidson, J.R.T. (2001). Social anxiety disorder in review: Two decades of progress. International Journal of Neuropsychopharmacology, 4(3):279–98.
  • Huan, V.S., Ang, R.P., Chye, S. (2014). Loneliness and shyness in adolescent problematic internet users: the role of social anxiety. Child Youth Care Forum, 43: 539-551.
  • Mahalik, J.R., Burns, S.M & Syzdek, M. (2007). Masculinity and perceived normative health behaviors as predictors of men`s health behaviors. Journal of Social Science & Medicine, 64: 2201-2209.
  • Muris,P., Meesters, C.,, Knoops, M. (2005). The relation between gender role orientation and fear and anxiety in nonclinical-referred children. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 34(2):326-32.
  • Azher, M., Khan,RB., Salim, M., Bilal, M.,  Hussain, A., Haseeb, M.  (2014). The Relationship between Internet Addiction and Anxiety among students of University of Sargodha. International Journal of Humanities and Social Science, 4 (1): 288-293.
  • Mazalin, D., Moore, S. (2004). Internet Use, Identity Developmentand Social Anxiety AmongYoung Adults. Behaviour Change, 21 (2): 90–102.
  • Lai, CM., Mak, KK.,  Watanabe, H., Jeong, J.,, Kim, D., Bahar, N., Ramos, M., Chen, sh., Cheng, C. (2015). The mediating role of Internet addiction in depression, social anxiety, and psychosocial well-being among adolescents in six Asian countries: a structural equation modeling approach. Public health, 129: 1224-1236.
  • Lawal, AM & Idemudia, ES. (2018). Gender difference,
    class level and the role of internet addiction and loneliness on sexual compulsivity among
    secondary school students. International Journal of Adolescence and Youth, 23 (4): 422-430.
  • Lefkowitz, E.S. & Zeldow, P.B. (2006). Masculinity and feminity predict optimal mental health: A belated test of the Androgyny Hypothesis. Journal of Personality Assessment, 87 (1): 95-101.
  • Levpušček, MP., Videc, M. (2008). Psychometric properties of the Social Anxiety Scale for Adolescents (SASA) and its relation to positive imaginary audience and academic performance in Slovene adolescents. Studia Psychological, 50, 49-65.
  • Russell, L.H., Gould, K.L., Fergus, T.A. (2017). Self-construal and gender interact to cause social evaluative concerns. Personality and Individual Differences, 109: 51-55.
  • Stassart C, Hansez I, Delvaux M, Depauw B, Etienne A. (2013). A French translation of the revised childhood anxiety sensitivity index (CASI-R): Its factor structure, reliability, and validity in a nonclinical sample of children aged 12 and 13 years old. Psychological Belgica, 53(1):57–74.
  • Prizant-Passal, S., Shechner, T., Aderka, IM. (2016). Social anxiety and internet use – A meta-analysis: What do we know? What are we missing? Computers in Human Behavior, 62: 221-229.
  • Shepherd, R.M., Edelmann, RJ. (2005). Reasons for internet use and social Personality and Individual Differences, 39: 949-958.
  • Tonioni,F., D'Alessandris, L., Lai, C., Martinelli, D., Corvino, S., Vasale, M., Fanella, F., Aceto, P.,  , P. (2012). Internet addiction: hours spent online, behaviors and psychological symptoms. General Hospital Psychiatry, 34; 80–87.
  • Thorberg, F.A., Lyvers, M. (2006). Attachment, fear of intimacy and differentiation of self among clients in substance disorder treatment facilities. J Addict Behav, 31(4):732-7.
  • Thorberg, F.A., Lyvers, M. (2010). Attachment in relation to affect regulation and interpersonal functioning among substance use disorder in patients. J Addict Res Theory, 18(4):464-78.
  • Wei, H.T., Chen, M.H., Huang, P.C., Bai, Y.M. (2012). The association between online gaming, social phobia, and depression: an internet survey. BMC Psychiatry, 12(92): 1-7.
  • Weinstein, A., Dorani, D., Elhadif, R., Bukovza, Y., Yarmulnik, A., Dannon, A. (2015). Internet addiction is associated with social anxiety in young adults. Ann Clin Psychiatry, 27(1): 4-9.
  • Zhou, X., Xu, Q., Ingles, C.J., Hidalgo, M.D., LaGreca, A.M. (2008). Reliability and validity of the Chinese version of the social anxiety scale for adolescents. Child Psychiatry and Human Development, 39(2):185-200.
  • Zhang, J., Norvilitis, J., & Jin, S. (2001). Measuring gender orientation with the Bem Sex Role Inventory in Chinese culture. Sex Roles, 44 (3/4): 237-251.